«Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy (AEA) qyzmettiń basym túrlerin júzege asyrýǵa arnalǵan, AEA arnaıy quqyqtyq rejimi jumys isteıtin, naqty shekaralary belgilengen (2011 jylǵy 21 maýsymdaǵy № 469-IV «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar týraly» QR zańy) Qazaqstan aýmaǵynyń bir bóligi bolyp tabylady. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA BK» AQ Qytaı, Ortalyq Azııa, Orta Shyǵys jáne Eýropany baılanystyratyn logıstıkalyq hab jasaýǵa arnalǵan strategııalyq obekti retinde qarastyrylady.
AEA jalpy aýmaǵy 4 591,5 ga quraıdy jáne negizgi úsh aýmaqty – logıstıkalyq jáne ındýstrııalyq aýmaqtar, sondaı-aq «qurǵaq port» kóliktik-logıstıkalyq keshenin qamtıdy. Qurǵaq port – AEA negizgi býyny bolyp tabylady jáne onyń Altynkól stansasymen baılanysyn qamtamasyz etedi. Ol teńiz porty prınsıpi boıynsha jumys isteıdi. Tek konteınerlerdegi júkterdi kemeler emes, poıyzdar jetkizedi. Konteınerlerdegi júkter túsiriledi, jınalady, sodan keıin belgilengen baǵyttary boıynsha jóneltiledi. Mysaly, konteınerler Qytaıdan ártúrli temir jol platformalarymen jetkiziledi, sodan keıin olar qazaqstandyq platformalarǵa nemese avtomobıl kóligine tıelip Qazaqstan arqyly Reseıge, Orta Azııaǵa, Eýropaǵa jóneltiledi.
Logıstıkalyq aýmaqqa qoıma ǵımarattaryn turǵyzatyndar logıstıkalyq kompanııalar nemese tikeleı taýar óndirýshiler. Bul qoımalardaǵy kıim, elektronıka, qurylys materıaldary jáne basqa da avtomobıl kóligimen «qurǵaq porttan» keletin júkter tıelgen konteınerler suryptalyp, ári qaraı tapsyrys berýshilerdiń nusqaýlaryna sáıkes, óz baǵyttary boıynsha taralady. Mysaly, 1000 qorap svıter Germanııaǵa, 500 qorap Polshaǵa jóneltiledi.
Indýstrııalyq aımaqta ónerkásiptik obektilerdiń qurylys-montaj jumystary júrgizilýde. Jetkiziletin shıkizat, materıaldar, qosalqy bólshekter, komponentter, daıyn ónimderdi óndirýge arnalǵan jartylaı fabrıkattar kedendik tólemderden bosatylady. Investısııa jáne damý mınıstrligimen AIK (arnaıy ınvestısııalyq kelisimshart) jasalǵan bolsa, EAEO elderinde daıyn ónimderdi satý kezinde baj salyǵy salynbaıdy, eger quramynda daıyn ónimniń ımporttyq quramdas bóligi bolsa, onda EAEO elderinde saýda jasaǵan kezde AEA qatysýshylary ımporttyq baj salyǵynan bosatylady. Bul – EAEO naryǵyna óz ónimderin shyǵarýdy josparlap otyrǵan óndirýshiler úshin tamasha sheshim. Qazaqstan da budan paıda kóredi – birinshi kezekte, bizdiń elimizde jańa jumys oryndary ashylatyn bolady.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵyna sáıkes, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA BK» AQ qyzmetteriniń mynadaı basym túrleri anyqtaldy: 1. qoıma sharýashylyǵy jáne qosalqy kólik qyzmeti; 2. azyq-túlik ónimderin óndirý; 3. bylǵary jáne oǵan jatatyn ónimderdi óndirý; 4. toqyma buıymdaryn óndirý; 5. ózge metaldan jasalmaǵan mıneraldyq ónimder óndirý; 6. hımııa ónerkásibi ónimderin óndirý; 7. mashınalar men jabdyqtardan basqa daıyn metall buıymdaryn óndirý; 8. basqa sanattarǵa engizilmegen mashınalar men jabdyqtar óndirý; 9. jobalaý-smetalyq qujattama sheginde, qyzmettiń tikeleı basym túrlerin júzege asyrýǵa arnalǵan qurylystar salý jáne obektilerdi paıdalanýǵa berý; 10. qurylys jobalaý-smetalyq qujattarǵa sáıkes, kórmelerdi, murajaılardy uıymdastyrýǵa arnalǵan ǵımarattar, qoıma jáne ákimshilik ǵımarattaryn salý.
AEA qatysýshylaryna memleket birqatar jeńildikter men artyqshylyqtar usynyp otyr. Atap aıtqanda: • Jer salyǵynan bosatý • Múlik salyǵynan bosatý • Korporatıvtik tabys salyǵynan bosatý • AEA qatysýshylary úshin 2035 jylǵa deıin jer ýchaskelerin tegin jalǵa alý • AEA qatysýshylar arasyndaǵy tutynylatyn taýarlardy satý kezinde qosymsha qun salyǵynan bosatý • Kedendik baj salyǵynan bosatý. Arnaıy ınvestısııalyq kelisimshartqa qol qoıylsa, ımporttyq shıkizat daıyn ónimniń quramynda bolsa kedendik baj salyǵynan bosatý.
Qazirgi ýaqytta «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaq aýmaǵynda baǵdarlamalardy kommersııalyq tolyqtyrý, ınvestısııalar tartý, salynyp jatqan obektilerdi paıdalanýǵa berý jumystary iske asyrylýda.
Qazirgi kezde tartylǵan ınvestısııalar portfeli, jalpy quny 455 mlrd teńgeniń 14 jobasyn 2023 jylǵa deıin iske asyrýdy qamtıdy. 2018 jyly 22 mlrd teńgeden astam somanyń ınvestısııalary ıgerilip, 5 ınfraqurylymdyq joba aıaqtalady. 2023 jylǵa qaraı 3 714 turaqty jumys orny ashylatyn bolady.
– Qazirdiń ózinde, Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń qatysýshylary bolyp tabylatyn kompanııalardyń ınvestısııalyq obektileri paıdalanýǵa berilgenge deıin ónimderdi satý, sondaı-aq taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń suranysy máseleleri pysyqtalýda, – dep atap ótti «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA BK» AQ Bas dırektory Murat Baımuhambetov.
Konteınerlerdi eni tar qytaı temir jolynan alyp qazaqstandyq vagondarǵa tıep jiberetin jáne kerisinshe QHR jaǵyna tıep attandyratyn Qurǵaq port aýmaǵynda jobany iske asyryp jatqan kásiporyndardyń biri «Zarıa Ltd» JShS. Kompanııa qazan aıynda paıdalanýǵa beriletin astyq termınalynyń qurylysyn aıaqtaýǵa jaqyn. Astyq termınaly Qazaqstannan QHR-ǵa eksportqa jiberiletin dándi jáne maıly daqyldardy temir jol vagondaryna aýystyryp tıeýge arnalǵan. Onyń qýaty kúnine 2-2,5 myń tonna, al jylyna 500-600 myń tonna dándi jáne maıly daqyldardy jóneltýge jetedi. Júk bos qaıtatyn konteınerlerge (kóbinese COSCOSHIPING) tıeledi. Sodan keıin, konteınerler qytaı temir jol vagondaryna tıeý úshin Qurǵaq portqa jiberiledi. Qazaqstandyq eksport odan ári QHR nemese Ońtústik-Shyǵys Azııa elderine jol tartady.
– Bizdiń termınal arqyly olardyń júkterin aýystyryp tıeý boıynsha qyzmet kórsetý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin ımporttaýshy iri qytaı kompanııalarymen kelissózder júrgizilýde. Bul qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemin, tutastaı alǵanda elimizdiń eksporttyq áleýetin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi, – dep atap ótti «Zarıa Ltd» JShS Bas dırektory Daına Jarqynqyzy Isembaeva. Álemniń 24 elinde fılıaldary bar «PhoenixGlobalDMCC» transulttyq kompanııasy «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda ornalasqan «Quramajem zaýyty jáne elevator» obektisinde qurylys-montaj jáne tehnologııalyq jabdyqtardy jınaý jumystaryn aıaqtaıdy. Munda jylyna 60 myń tonna quramajem daıyndalatyn bolady.
– Bul quramajemdi eksportqa shyǵarýǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki naryǵyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Obekti paıdalanýǵa berilgennen keıin 87 jumys orny ashyldy dep josparlanýda. Bizdiń kompanııa Qazaqstandaǵy qurylys nysandaryna 4,7 mlrd teńge ınvestısııa jasady, – deıdi kompanııa ókili Baljan Amanjolova.
«EastGatesPartners» JShS azyq-túlik ónimderin óndirý ǵana emes, júkterdi saqtaý, qoıma logıstıkasy jáne t.b. salalar boıynsha qyzmet kórsetedi. Joba óndiristik jáne qoımalyq nysandar, ákimshilik-turmystyq ǵımarattar, tehnıkalyq maqsattaǵy ǵımarattar men nysandar, ashyq jáne jabyq saqtaý alańdary, avtomobıl, aýyl sharýashylyǵy jáne arnaıy tehnıkaǵa arnalǵan turaqty qamtıtyn iri óndiristik-qoıma ortalyǵyn salýdy kózdeıdi. Kompanııa jemis-jıdekten daıyndalatyn kondıterlik ónimder – tosap, djem, povıdlo, konfıtıýra, t.b. taǵamdar óndirisin uıymdastyrýdy josparlaýda.
– Qazaqstandyq azyq-túlik, aýyl sharýashylyǵy ónimderine sońǵy jyldardaǵy suranystyń ulǵaıýy, syrtqy naryqqa baǵyttalǵan salalardyń, sondaı-aq tutastaı alǵanda el ekonomıkasynyń ósýine yqpal etedi, – dep sanaıdy Ǵalymjan Orazuly Aıtqalıev.
«HUBEI KELISON» JShS ınvestısııalyq jobasynyń mıssııasy – «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA tezirek ıgerý úshin qurylys materıaldarymen qamtamasyz etý. Joba boıynsha AEA sheńberinde ónimdiligi jylyna 1 mln m3 taýarlyq beton óndirý zaýytynyń qurylysy josparlanýda.
– Zaýyt «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA, ındýstrııalyq-logıstıkalyq aýmaqty jáne Pıdjım, Nurkent mańyndaǵy eldi mekenderinde salynatyn ilespe obektilerdi tezirek ıgerý úshin qurylys materıaldarymen qamtamasyz etetin bolady, – deıdi atqarýshy dırektor Dýman Mellatuly. – Jobany iske asyrý ındýstrııalyq-logıstıkalyq salanyń kásiporyndaryn, sondaı-aq «Nurly jol» baǵdarlamasyna jáne «Bir beldeý – bir jol» jobasyna sáıkes, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda ındýstrııalyq park qurylysyn salý boıynsha keń aýqymdy baǵdarlamanyń bir bóligi bolyp tabylady.
Investısııalyq joba úshin satyp alynǵan quraldar arnaıy súzgilermen jabdyqtalǵan jáne ekologııalyq taza, qorshaǵan orta úshin qaýipsiz bolyp tabylady. Kompanııa qurylys prosesinde óndiris úshin eń ozyq tehnologııalardy qoldanady. Bul jobany júzege asyrý barysynda «HUBEI KELISON» (HÝBEI KELIShEN) JShS óndiristiń qorshaǵan ortaǵa tıgizetin áserin barynsha azaıtý jáne óndiristiń qýat tıimdiligin arttyrý maqsatynda qorshaǵan ortany qorǵaý baǵytyndaǵy birqatar jańa tehnologııalardy engizedi.
Qaıyrjan TО́REJANOV