TMD Sammıtinde seriktestikke serpin beretin sheshimder qabyldandy

Sonymen qatar TMD-ǵa múshe memleketter basshylarynyń kezekti otyrysyna Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Alıev, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekov, Armenııa Pre­mer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Mol­dova Prezıdenti Igor Dodon jáne О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mır­zııoev, Túrikmenstan mınıstrler keńesi tóra­ǵasynyń orynbasary Pýrlı Agamýradov keldi. Aıta ketý kerek, Qyrǵyzstan bas­shysy S.Jeenbekov pen Armenııa Pre­mer-mınıstri N.Pashınıan TMD keńesine tuńǵysh ret qatysyp otyr. 

Bıyl TMD-ǵa tóraǵalyq etý mindeti Tájikstan tarapyna berilgen bolatyn. Sondyqtan jıyndy osy eldiń Pre­zıdenti Emomalı Rahmon ashyp, uıym aıasynda yntymaqtastyqty ny­ǵaıtý úshin aýqymdy sharalar atqa­ryl­­ǵanyn atap ótti. Tájikstan osyndaı irgeli jıyn­dardyń uıymǵa múshe mem­­leketter ara­syndaǵy qarym-qaty­nas­ty nyǵaıtyp, damyta túsetinin málim­dedi. 

«Birlese jasaǵan jumys nátıjesinde qarym-qatynastyń búkil salalaryn qam­tıtyn mańyzdy jumystar atqaryldy. Tá­jik­stan tarapy tóraǵalyq mindeti aldynda 40-qa jýyq otyrys ótkizip, terrorızm, ekstremızm jáne esirtki tasymalyna, ekonomıkadaǵy qylmys pen  zań­syz kóshi-qon jáne adam saýdasyna qarsy kúresý jónindegi máseleler yn­tymaq­tastyqty nyǵaıtýdyń basty taqy­ryptary boldy», dedi E.Rahmon.

Budan keıin TMD atqarý komı­tetiniń Tóraǵasy Sergeı Lebedev kún tár­tibindegi máselelerdi tanystyrdy. Jıynnyń kelesi kezeńi shaǵyn qu­ram­da, jabyq esik jaǵdaıynda ótti. Shaǵyn quramda óte­tin otyrys­ta TMD-da áriptestikti nyǵaıtý más­elesi, uıymǵa tóraǵalyq jáne kele­si oty­rys­tyń qaıda ótetini týraly máse­le­ler tal­qy­landy. 

Otyrysta Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zarbaev TMD aıasyndaǵy qarym-qaty­nastardy nyǵaıtyp, damytý úshin atqarylǵan jumystardyń nátıjelerine toqtaldy. Sondaı-aq uıym­dy reformalaý jáne Dostastyqtyń tujy­rym­da­malyq qujattaryn jańartý jolynda qolǵa alynyp jatqan sharalardyń tıim­diligin atap ótti.

Prezıdent memleketaralyq qa­ty­nastardy odan ári tereńdetýge sep­tigin tıgizetin birqatar mańyzdy baǵyt­tarǵa nazar aýdardy. Atap aıtqanda, TMD-nyń ekonomıkalyq negizin ny­ǵaıtyp, elder arasyndaǵy saýda keder­gilerin joıýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldaý qajettigin jetkizdi. 

Budan keıin Elbasy saýda-ekono­mı­kalyq qatynastardy keńeıtý jáne TMD-ǵa múshe barlyq elderdiń kólik-tranzıt áleýetin paıdalaný jónindegi máselelerge toqtaldy. Sonymen qatar ǵylymı-ǵarysh, sıfrlandyrý jáne týrızm salalaryndaǵy birlesken jobalardy iske asyrý máselesine nazar aýdardy.

Memleket basshysy Qazaqstanda qurylǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń erekshelikteri jóninde áńgimelep, TMD-ǵa múshe elderdiń bárin Qarjy ortalyǵynyń jumysyna belsendi atsalysýǵa shaqyrdy.

Keńeıtilgen otyrysta TMD At­qarý komıtetiniń tóraǵasy Sergeı Le­bedev baıan­dama jasap, kún tártibine qo­ıylatyn máselelerge toqtaldy. Keńes músheleri aldymen TMD-ny damytýǵa qatysty ózekti máselelerdi talqylady. 

Osydan keıin TMD-ǵa 2019 jyly tóraǵalyq mártebesi qaraldy. Erejege sáıkes, keler jyly bul mindet Túrikmenstan tarapyna berilýi tıis bolatyn. Memleket basshylary biraýyzdan Túrikmenstannyń kandıdatýrasyn qoldap shyqty. Alaıda TMD-ǵa О́zbekstan da teń tóraǵa retinde bekitildi. 

«Túrikmenstan tarapynyń usynysy boıynsha TMD elderi basshylary keńesiniń kelesi sammıtin 2019 jyly 11 qazanda Ashhabadta ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Kadrlyq máselelerden bólek barlyq memleketter qalǵan qu­jat­tarǵa talqylaýsyz qol qoıýǵa kelisti», dedi S.Lebedev.

Jıyn barysynda birqatar mańyzdy qujattar talqyǵa tústi. Solardyń ekeýi – halyqaralyq kelisim. Atap aıtqanda, uıymǵa múshe memleketter Aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy qylmyspen kúres jónindegi yntymaqtastyq jáne ǵarysh keńistigin beıbit maqsatta paı­da­laný jáne zertteý jónindegi ynty­maq­tastyq konvensııasy biraýyzdan qabyl­dandy.

Otyrysta ekinshi másele boıynsha TMD Parlamentaralyq assambleıasynyń tóraıymy Valentına Matvıenko baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, konvensııany ázirleý jumysyna ǵarysh salasyndaǵy agenttikter,  joǵary oqý oryndary, ǵylym akademııalary men konstrýktorlyq bıýrolar atsalysqan eken. Byltyr TMD Ekonomıkalyq keńesi atalǵan qujatty maquldaǵan bolatyn. Sodan beri oǵan birqatar túzetýler engizildi. 

«Konvensııanyń negizgi maqsaty – TMD elderiniń ǵaryshty birlesip zertteý jáne paıdalaný salasyndaǵy baılanys­taryn kúsheıtý. Qazirgi tańda qarjylaı jáne tehnologııalyq jaǵ­daıyna qaraı ǵarysh salasyn damytýdy derbes júrgizip kelemiz. Alaıda TMD aıasynda ondaı baılanystardyń deni – ekijaqty qarym-qatynas. Negizi, osy saladaǵy yntymaqtastyqty keńeı­týimiz kerek. Sonyń arqasynda biz óz áleýetimizdi tolyǵymen paıdalana alamyz. Oǵan qosa, bizde osy salada or­taq tájirıbe, biryńǵaı tehnıkalyq standarttar, kópjyldyq ǵylymı-teh­nıkalyq baılanystarymyz bar. Ortaq ádisteme, ortaq kózqaras ta jetki­likti. Endeshe, ǵarysh salasyndaǵy ynty­maq­tas­tyqtyń bolashaǵy zor», dedi V.Mat­vıenko. 

Onyń aıtýynsha, kelisim aıasynda birlesken qoldanbaly zertteýlerdi júrgizý kózdelgen. Budan bólek, jerdi qashyqtan zondtaý, navıgasııalyq qu­ral-jabdyqtar, asteroıdtyq-kome­ta­lyq qaýip-qater­lerdiń aldyn alý, eko­lo­gııa­lyq qaýip­sizdik, ǵaryshkerlerdi birlesip ushyrý jáne mamandardy daıarlaý sharalary da qarastyrylǵan. 

«Konvensııaǵa sáıkes, TMD mem­leketteri arasyndaǵy yntymaqtastyq memleketaralyq, úkimetaralyq jáne kelisimder negizinde júrgiziledi. Al ǵaryshty zertteý men paıdalanýǵa qatysty naqty bastamalar memle­ket­aralyq jobalar men baǵdarlamalar boıynsha qolǵa alynady. Ony ulttyq bıýdjetterdiń esebinen jáne bıýdjetten tys aqshaǵa qar­­jylandyrady. Osy saladaǵy ju­mysty TMD Ǵarysh salasyndaǵy memleketaralyq keńesi úılestiredi», dedi V.Matvıenko.

Budan keıin kún tártibine Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy jeńistiń 75 jyldyq mereıtoıyn atap ótýge daıyn­dyq sharalary shyǵaryldy. Atalǵan másele jóninde TMD múshe memleketteri – memleketaralyq gýmanıtarlyq yn­tymaqtastyq qorynyń teń tóraǵasy Mıhaıl Shvydkoı baıandama jasap, atqa­rylatyn sharalardy tanystyrdy. 

Onyń aıtýynsha, jeńistiń 75 jyl­dyǵyn toılaý boıynsha 49 shara ótki­zý qarastyrylǵan. Solardyń basym bóligi soǵys ardagerlerine qamqorlyq kór­setýge arnalǵan. 

«Qazirgi tańda TMD kóleminde 100 myńǵa jýyq soǵys ardageri bar. Olar­ǵa erek­she nazar aýdarý qajet ekeni bel­gili. Joba boıynsha ótkiziletin shara­lar­dyń basym bóligi ardagerlerge materıaldyq, medısınalyq jáne basqa da qamqorlyq kórsetýge baǵyttalǵan», dedi M.Shvydkoı. 

Atap aıtar bolsaq, jobanyń basty baǵyty soǵys derekterin burmalaýǵa jol bermeýge arnalǵan. Sonymen qatar M.Shvydkoı jastarǵa jeńistiń mańyzyn túsindirý qajettigin jetkizdi. Budan bólek, jeńistiń 75 jyldyǵyna TMD elderiniń bárine ortaq arnaıy medal jasaý qajettigin usyndy. TMD memleketter basshylary jeńistiń 75 jyldyǵyn atap ótý jónindegi sharalardy biraýyzdan qoldady. 

Budan bólek 1948 jyly 10 jeltoq­sanda qabyldanǵan Adam quqyqtarynyń jal­pyǵa ortaq deklarasııasynyń 70 jyl­dyǵyna baılanysty Táýelsiz Mem­leketter Dostastyǵyna qatysýshy mem­leketterdiń málimdemesi qabyldandy. 

Sondaı-aq memleketter basshylary 2021 jyly Tájikstan Respýblıkasynda «Dostastyqtyń mádenı astanalary» atty memleketaralyq baǵdarlamany júzege asyrýǵa, TMD-da 2021 jyldy Sáý­let jáne qala qurylysy jyly dep ja­rııa­laýǵa kelisip, Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndary jónindegi málimdemeni, Shyń­ǵys Aıtmatovtyń 90 jyldyǵyna baılanysty málimdemeni bekitti.

Sonymen qatar qorǵanys salasynda da birqatar qujattar rásimdeldi. Atap aıtar bolsaq, qylmysqa qarsy birlesken kúres sharalarynyń 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan memleketaralyq baǵdarlamasy týraly, Qorǵanys mınıstrleriniń keńesi jónindegi erejege ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly, Terrorǵa qarsy ortalyq jónindegi erejege ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly, Terrorǵa qarsy ortalyqtyń basshysy týraly, Qorǵanys mınıstrleri keńesiniń janyndaǵy Áýe shabýylyna qarsy qorǵanys máseleleri jónindegi úılestirý komıtetiniń tóraǵasy týraly, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elder basshylary keńesiniń sheshimderiniń kúshin joıý týraly sheshimder qabyldandy. 

Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»  

Dýshanbeden (Tájikstan)