Túrkistan oblysynda týberkýlez dertine shaldyqqandar qatary jyldan-jylǵa azaıyp keledi. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, 2018 jylǵy 8 aıda týberkýlezben tirkelgen naýqas sany 847 bolsa, byltyr osy kezeńde 1067 bolǵan eken.
Júz myń turǵynǵa shaqqanda aýrýshańdyq kórsetkishi 36,3-ten 28,8-ge, ıaǵnı 20,6 prosentke tómendedi. Elimizde bul kórsetkish bıylǵy 8 aıda 34,0 bolyp otyr. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń «2020 jylǵa deıin aýrýshańdyqty 100 myń turǵynǵa eseptegende 50 jaǵdaıdan asyrmaý» degen standarty óńirde oryndalýda. Bıyl balalardyń arasynda da týberkýlez ben odan bolatyn ólim-jitim eki esege deıin kemigen.
Naýqastar sany azaıyp, kórsetkishter tómendeýiniń alǵysharty – densaýlyq salasyna jasalyp otyrǵan memlekettik qoldaý ekeni málim. Elbasy N.Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵynyń ósýine jáne medısınalyq tehnologııalardyń damýyna baılanysty medısınalyq qyzmet kórsetýge degen suranys kólemi arta túsetinin eskerte kele, tıimdiligi az jáne memleket úshin shyǵyny kóp dıspanserlik em qoldanýdan negizgi sozylmaly aýrýlarǵa alystan dıagnostıka jasap, sondaı-aq osy salany ambýlatorlyq emdeý arqyly basqarýǵa kóshý qajettigin aıtqan bolatyn.
Joldaýda júktelgen mindetterdi júzege asyrý baǵytynda atqarylǵan ister jáne emniń sapaly, tikeleı qadaǵalaýda júrgizilýi, ambýlatorlyq deńgeıde naýqastarǵa emin úzbeý úshin yntalandyrý maqsatynda berilip jatqan áleýmettik kómek joǵaryda aıtylǵandaı kórsetkishterdiń tómendeýine septigin tıgizip otyr. Sonymen qatar «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda kózdelgen dárilik zattarmen qamtamasyz etýdi jetildirý baǵytynyń da bergeni mol. Naqty mysal retinde Túrkistan oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserinde qolǵa alynǵan jańashyldyqtardy aıtar edik. Búginde óńirde qurt aýrýyna shaldyqqandar merziminen buryn aıyǵyp jatyr. Onyń bir dáleli – úsh jyldan beri hırýrgııalyq em qabyldap júrgen naýqas úsh aıda ońalǵan.
Bıyl qyrkúıekke deıin 172 naýqasta derttiń qaıtalanýy baıqalsa, byltyr 8 aıda 209 naýqas tirkelýge alynǵan bolatyn. Qaıtalap emdelgen naýqastardyń úlesi DDU standarty boıynsha 20 prosentten aspaý tıis bolsa, bul kórsetkish 16,8%-ti qurap otyr. Oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserdiń bas dárigeri Bolathan Saǵymbekovtiń aıtýynsha, ótken jyly dıspanserge «Densaýlyq úshin seriktestikter» dep atalatyn amerıkalyq qor aprobasııaǵa 45 naýqasqa jetetin jańa dárilerdi tegin bergen. Bıyl qazan aıynda «Jahandyq qor» taǵy 15 emdelýshige preparattar satyp alyp bermekshi. Al kelesi jyldan bastap Densaýlyq saqtaý mınıstrligi atalǵan dári-dármektermen qamtamasyz etetin bolady.
– О́tken jyldyń 15 jeltoqsanynda «G» tobyndaǵy naýqastardy jańa preparattar – bedakvılın, delomanıd, lınezolıd, klofazemın, ımıpenem- selastatınmen emdeýdi bastadyq. Bul toptaǵylar birneshe jyldan beri buǵan deıingi emdelýdiń barlyq kezeńderinen ótken, qoldanystaǵy dári-dármekterden jazylmaǵan aýrý adamdar bolatyn. Eshqandaı dári áser etpese de juqpaly syrqattarynan aıyqpaǵan olardy úılerine jibere almaımyz. Hospıste jatady. Jańa preparattardyń nátıjesi bir aıda baıqala bastady. Konversııa bolǵannan keıin, ońala bastaǵan naýqastardy 4-6 aıdan soń ambýlatorııalyq em qabyldaýǵa úılerine shyǵardyq. Olardan qoǵamǵa eshqandaı qaýip joq. Búginde úılerinde júrip, kúnde jergilikti emhanalarǵa, dárigerlik pýnktterge baryp, dárilerdi úzbeı qabyldaýlaryn jalǵastyryp jatyr. Jalpy, Túrkistan oblysy men Shymkent qalasy boıynsha jańa preparattarmen em qabyldaýshylardyń qatary 48-ge jetti. Sonyń ekeýi jazylyp shyqty. Negizi bıyl 45 syrqatty emdeý josparlanǵan bolatyn, – deıdi bas dáriger.
– Bul jańa dárilerdiń emdik áseri joǵary ekenin biz tájirıbede baıqap otyrmyz. Týberkýlezge qarsy basqa dári-dármekter áser etpeı, 8-9 aı boıy konversııa bolmaı jatqan naýqastar osy preparattardy qabyldaǵannan keıin bir aıdyń ishinde ońala bastady. Úsh jyldan beri hırýrgııalyq em qabyldap júrgen naýqastyń ókpesiniń qabyǵynda irińdi sý jınalyp, eshqandaı dári kómektespegen jaǵdaıda jańa dárilerdi qabyldap, bir aıda jarasy jazylyp, beti beri qarady. Úsh aıdan soń ambýlatorııalyq emdelýge shyǵaryldy.
Mamandardyń aıtýynsha, jańa preparattarmen emdelýge prosess barysyn úzbeıtin tártipti pasıentter tańdalyp alynǵan. Áıtpese, úzilgen emniń áseri oń bolmaıdy. Jańa preparattar naýqasqa buǵan deıingi dári-dármekter áser etpegen jaǵdaıda ǵana qoldanylady. Onda da naýqasqa qaı dáriniń qalaı áser etetini ashyq aıtylady. Túrkistan oblysy men Shymkent qalasy boıynsha 127 meıirger jańa dárilerdi aýrýhanada, emhanada, úı jaǵdaıynda naýqasqa berý, ishkizý tártibin oqyp, úırengen. Arnaıy qurylǵan komıssııanyń baqylaýymen praktıkadan ótkizilip turady. Olardan dári taratýshy hımızator mamandary daıarlanǵan. Úı jaǵdaıyndaǵy pasıentter dárilerdi jeksenbi kúni de qabyldaýy qajet bolǵan soń beınebaqylaý tártibi engizilgen. Iаǵnı naýqas dárini qabyldaıtyn ýaqytynda smartfon nemese noýtbýk, kompıýter arqyly beınejazbaǵa túsirip, mamanǵa joldaıdy. О́ıtkeni dıspanser zańdy demalys kúninde hımızatorǵa mindetteı almaıdy. Biraq dáriger qupııasy bolyp tabylatyn beınejazbany eshkimniń taratýǵa quqy joq jáne ol bógde azamattarǵa kórsetilmeıdi. Al beınejazba jiberýge múmkindigi joq keıbir naýqastarǵa úılerine aparyp berip, óz qolymen ishkizip júrgen hımızatorlar da bar. Osylaısha dıspanserde jańa tásilder men ambýlatorlyq emdeýdi qoldaný, dárilik zattarmen qamtamasyz etýdi jetildirý oń nátıje berip otyr.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy