Kóne zamannan syr shertetin baıyrǵy qalanyń jańa, zamanaýı kelbetin qalyptastyrý máselesi kúni keshe Elbasy N.Nazarbaevtyń Túrkistan qalasyna sapary barysynda taǵy bir ret talqylanyp, pysyqtaldy. Memleket basshysynyń qalany damytý jónindegi bas jospardyń tujyrymdamasyn bekitýi el turǵyndary, ásirese jergilikti halyq úshin tarıhı mańyzdy oqıǵa. О́ńirde arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý týraly Jarlyqqa qol qoıýy, jańa ákimshilik-iskerlik ortalyqtyń kapsýlasyn saltanatty túrde salýy da kóne qalanyń erteńine degen senimdi nyǵaıta tústi.
Bas josparǵa sáıkes alda aýqymdy jumystar atqarylady. Qazir aımaqta qurylys qarqyny údeı túsken. Investorlar da áleýmettik jobalardy qarjylandyrýǵa daıyn. Jańa qalashyqta oblystyq ákimshilik, respýblıkalyq aýmaqtyq bólimsheler, kóp qabatty turǵyn úıler, teatr, kitaphana, murajaı, mektep, balabaqsha, stadıon, emhana, saıabaq syndy ózge de kóptegen áleýmettik nysandar men túrli qurylymdyq organdardyń ǵımarattary ornalaspaq. Jańa ákimshilik-iskerlik ortalyqtyń turǵyn úıge bólingen jer aýmaǵymen qosqandaǵy aýmaǵy 670 gektardy quraıdy. Al ákimshilik-iskerlik ortalyqtyń jer kólemi 225 gektar bolmaq. Ortalyq qurylysynyń birinshi kezeńi 2019-2021 jyldary salynyp, 20 gektar jer ıgeriledi. Alǵashqy kezeńde oblys ákimdiginiń ǵımaraty, basqa da ákimshilik ǵımarattar, Kongress holl men «Túrkistanbasjospar» ortalyǵynyń qurylysy tolyǵymen aıaqtalady.
Sondaı-aq josparǵa sáıkes, birinshi kezekte Túrkistannyń ejelgi qonystarynyń biri – Kúltóbe qalashyǵy qaıta jańǵyrtylady. Ábilmámbet han men Táýke hannyń ordalary, olardyń janyndaǵy ortaǵasyrlyq úlgidegi meshit jáne basqa da birqatar nysandar tolyq qaıta qalpyna keltiriledi. Elbasynyń Túrkistanǵa saparynda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın qalanyń bas josparyn ázirleýge qatysty xalyqaralyq konkýrs uıymdastyrylyp, 22 usynystyń ishinen úzdik joba tańdalǵanyn málim etti. Jobada Túrkistannyń tarıxı qundylyqtaryn saqtaý, odan ári kórkeıtý, Qoja Axmet Iаsaýı kesenesi negizinde mádenı-rýxanı ortalyqty saqtaý jáne ákimshilik-iskerlik ortalyqty qurýǵa erekshe kóńil bólingen.
Elbasynyń: «ár qalanyń óz ereksheligi, óz mádenıeti bolýy kerek. О́zgeden ıdeıa urlap qajeti joq» degen sózine oraı, oblys ortalyǵyn ózgeshe stılde salý kózdelgen. Túrkistan – tarıhı qala. Sondyqtan da qaladaǵy ǵımarattar tarıhtan syr shertetin Shyǵys úlgisinde salynady. Bir ereksheligi, biryńǵaı Shyǵys stılinde salynyp qana qoımaı, ulttyq naqyshtar da kórinis tabady. О́zge qalalarda ǵımarat salýda shyny áınekter basty nazarǵa alynsa, Túrkistanda tas, kirpish, keramıka syndy qurylys zattary kóp qoldanylady. IýNESKO tiziminde turǵan Q.A.Iаsaýı kesenesiniń bıiktiginen asatyn ǵımarattar keseneden alys jerlerge salynady. Sebebi bıik ǵımarattar keseneni jaýyp qalmaýy tıis. Al onyń mańyndaǵy jer úıler kezeń-kezeńimen súriledi. Biraq bul turǵyndarǵa eshqandaı qıyndyq týdyrmaıdy. Sebebi olar pátermen qamtamasyz etiledi. Árıne barlyq másele zań sheńberinde sheshimin tabady. Qalanyń kireberisinde – oblystyń ákimshilik-iskerlik ortalyǵy salynady. Sebebi qalanyń qandaı ekeni alǵashqy qadamnan ańǵarylady emes pe? Osyǵan oraı kireberis kúre joldyń oń jáne sol jaqtary gúldendiriledi. Búginde bul jumystar júrgizilip te jatyr. Árıne qalany salýǵa bilikti mamandar kerek. Elimizdiń túkpir-túkpirinen, onyń ishinde Astana, Almaty qalalarynyń mamandary oblys ortalyǵyndaǵy qurylysqa atsalysýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Osyǵan oraı Túrkistan negizinen qazaqstandyq qurylysshylar turǵyzatyn qala bolmaq jáne Túrkııa, Ýkraına elderiniń sáýletshileri de kómekterin kórsetpek.
Túrkistanǵa saparynda Memleket basshysy elimizdegi iri bıznes ókilderine jańa oblys ortalyǵyna kóptegen nysandardy salýdy tapsyrǵan bolatyn. Olar ózderine tıesili nysandardy óz oılaryndaǵydaı salmaıdy, bizdiń basqarmanyń kelisimin alǵan soń ǵana qurylys júrgizedi. Qajet bolǵan jaǵdaıda olar ákelgen jobalarǵa arhıtektýralyq ózgeris engizemiz. Jáne ol arnaıy komıssııanyń kelisimimen ǵana júzege asyrylady. Jalpy, barlyq jumys bekitilgen bas jospar boıynsha júrgiziledi. Qazir qala aýmaǵy 9800 gektardy qurap otyr. Al 2050 jylǵa deıin 25 myń gektarǵa deıin ulǵaımaq.
Qalada zaman talabyna jaýap bere alatyn aeroport, temir jol vokzaly salynady. Áýejaı memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde salynsa, temir jol vokzal qurylysyn «Qazaqstan temirjoly» kompanııasy júrgizedi.
Qazirgi Túrkistan 5-6 jyldan keıin totydaıyn túrlenip, múldem jańa keıipke enetin bolady. Al 10 jyldan keıin úlken qalalar qataryna qosylady. Oblys ortalyǵynda turǵyndar sany artatyny belgili. Onyń ishinde jastardyń qatary kóbeıedi. Osyǵan oraı qalada bilim berý mekemeleriniń sany artady. Qazirden kolledj salyp beretin kásipkerler óz usynystaryn bildirýde. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, Túrkistan zamanaýı smart qala bolady. Buǵan «Qazaqtelekom» kompanııasy qoldaý kórsetpek. Túrkistandy jasyl qalaǵa aınaldyrý úshin Syrdarııadan sý tartylyp, qalaǵa aryq arqyly jetkiziledi. Osynyń nátıjesinde aýa ylǵaldanyp, tóńirek jasyl jelekke bólenedi. Barlyq qaladaǵy basty máseleniń biri – kólik keptelisi ekeni málim. Osy máseleniń aldyn almaqpyz. Qala kósheleri endi 6 jolaqty bolmaq. Aınalma joldar kóbeıedi.
Elbasy Túrkistandy damytý qoryn qurýdy usyndy. Táýelsizdigimizdiń tuǵyry bekem bolsa, áli de talaı-talaı qalalar salynatynyn aıtty.
Sondaı-aq Memleket basshysynyń kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, qalanyń ishindegi kóshelerdi asfalttaý, ortalyqtandyrylǵan káriz júıesine qosý máselelerine qatysty aıtqan syn- eskertpeleri de taıaý arada sheshimin tabýy tıis.
Erkin JÚSIP,
Túrkistan oblysy sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy