Elbasynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» taqyrybyndaǵy Joldaýy el kókeıindegi kóp oılardy dóp basqan qujat boldy.
О́z eńbegine súıenip, qolǵa alǵan isin alǵa bastyrǵansha asyǵatyn azamattardy kórgende kóńilińdi bir rızashylyq sezim baýrap alatyny bar. El ishinde eńbekke yntaly jan kóp ári olar bastaǵan isine bereke bitirip otyr. Sol berekeniń bastaýy, álbette jurt jaıyn oılaǵan memlekettik baǵdarlamalar, Elbasynyń jalpaq jurttyń qamyn qaýzaǵan, qýatty arttyryp, umtylysty údetetin Joldaýy.
– Joldaýdyń ár sózine, oı túıinine túbegeıli kóńil aýdarǵan adam kóp nársege qanyǵar edi. Onda taıǵa tańba basqandaı etip bylaı jazylǵan: «Adam eńbekqor bolyp, óz kásibin jaqsy meńgergende jáne laıyqty jalaqy alýǵa nemese jeke kásip ashyp, ony damytýǵa múmkindik bolǵan kezde tabys artady»,–deıdi Krasnyı Iаr aýyldyq okrýginiń ákimi Nurlan Aısın,–osy oraıda qazir múmkindiktiń óte zor ekendigin ekpin túsirip aıta ketýge tıispiz. 2010 jyldan bastaý alǵan «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy el eńsesin kóterip tastady. Oǵan mysaldy alystan izdeýdiń esh qajeti joq. Bizdiń Krasnyı Iаr aýylynda baǵdarlama boıynsha nesıe alyp, óz jumysyn dóńgeletip otyrǵandar az emes.
Osy oraıda el tynysyn sezinbekke bekindik. Ákim aıtqan nesıeniń nesibesin kórgendermen jolyqqymyz keldi.
Qıqýlaǵan qaz daýysynan qulaq tunady eken. Bir óńkeı etjeńdi, aq qazdar. Dál qazir et jınaı qoımasa da, alǵashqy qardan keıin sýyq sorǵan soń qarbyta jem jep, torlanady. Qus eti qashanda tańsyq as sanatynda. Kásipker de sol jaıdy jaqsy biletin tárizdi.
Áýel basta jumyspen qamtý ortalyǵynan 4 mıllıon teńge nesıe alyp, qus sharýashylyǵyn ashqan. Qazir 500 bas analyq qazdy satyp alypty. Kásibin bastaý úshin árıne jer kerek. Aýyl irgesinde týyrylyp bos jatqan jer jeterlik. Taıaq tastam jerde Shaǵalaly ózeni aǵyp jatyr. Bul aýylda shabyndyq jer joqtyń qasy. Kókshetaý qalasynyń dál irgesinde qonystanǵandyqtan jaıylym jerdiń de órisi tar. Osynyń bárin aqyl tarazysyna salyp eksheı kele, Janbota Ahmetov qus baǵýdy qolaıly kórgen.
О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, kásipkerlikpen 1990-jyldardyń orta sheninen aınalysyp keledi. Áýeli saýda-sattyqpen nesibe aıyrǵan. Biraq onyń ótkinshi ekendigin ishi sezse kerek. О́zgenikin emes, ózińdikin satqan lázim.
– Bala-shaǵany asyraý kerek boldy,–deıdi Janbota Bazarbekuly. – Ol kezdegi saýdanyń jaıy belgili ǵoı, qat taýardy bir jerden alasyń, ekinshi jerge satasyń. Keıde qolyń júredi, keıde toqyrap turyp qalasyń. Jaman bolǵan joq, basymyzǵa baspana aldyq, dúken de ashtyq. Qusqa áýestigim bala kezden bar edi. El ishinde otyrǵan soń kórip, baǵyp óstik qoı. Osydan birer jyl buryn jumyrtqa basatyn ınkýbator satyp alǵanmyn. Qajetti jumyrtqany Soltústik Qazaqstan oblysynyń qus fabrıkalarynan satyp alyp júrdik. Mendegi ınkýbatorǵa 1200 jumyrtqa syıady. Keıde jumyrtqa sapasyz bolsa, balapannyń shyǵýy azaıyp, shyǵynǵa ushyraıtyn da kez bolady. Endi, mine, ózimniń 500 analyq qazym bar. Eshkimnen jumyrtqa satyp almaımyn. Artylǵanyn satamyn. Shyqqan balapandy mápelep baǵyp, aman-esen ósirseń, paıdasy kól-kósir. Máselen, orta eseppen bir qaz 4-4,5 kılo et beredi. Kókshetaýdyń bazarlarynda júni julynǵan, úıitilgen daıyn qazdyń ár kılosy 1300-1500 teńgege baǵalanady. Al baǵýy sonshalyqty qıyn emes.
Qazǵa sý men shalǵyn bolsa jetip jatyr. Árıne jem de kerek. Arpa, suly, astyq qaldyǵyn satyp alamyz. Qazir eki adamǵa jumys berip otyrmyn. Jalaqylaryn ýaqtyly tóleımin. Bıylǵy Joldaýda eń tómengi jalaqynyń jańa mólsheri búkil ekonomıka aýqymyndaǵy eńbekaqy ósiminiń katalızatoryna aınalady delingen. Shynynda da, eger jumysshy óz eńbegine saı jalaqy almasa, mindetin minsiz, bar janyn salyp atqara ma. Demek, oıǵa alǵan sharýanyń júzege asýyna dem beretin tetik eńbektiń zeıneti. Árıne aldymen jumysty uıymdastyra bilgen jaqsy. Jumys bolǵan soń jaǵdaıymyz kóp-kórim jaqsaryp qaldy, jalǵyz bizdiń ǵana emes, tutas aýyldyń. Bıylǵy Elbasynyń Joldaýyna baılanysty bir aýyz eńbek adamy retinde pikir bildire ketsem artyqtyǵy bolmas. Mysaly, Elbasy aıtyp otyrǵan Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy degen uǵymnyń mazmuny óte tereń. О́kinishke qaraı, ótpeli kezeńde nápaqany saýda-sattyqtan taptyq ta, eńbek adamynyń bar qadirin joǵaltyp aldyq. Men ony ózimniń ómirimnen bilemin. Joǵaryda aıtqandaı, saýda-sattyqpen aınalystyq ta, eńbekten qol úzip qaldyq. Al adal eńbek bárinen qadirli.
Aıtsa aıtqandaı, aýyl ajary burynǵydan birjola ózgerip, táp-táýir kórikke ıe bolypty. Kósheleri abattanyp, jumyrtqadaı jutynǵan, oblys ortalyǵynan taıaq tastam jerde irge tepken Krasnyı Iаr aýylynyń keıpi kórgen jannyń kózin qýantady eken. Sońǵy 2-3 jyldyń bederinde bir-birimen jarysa boı kótergen jańa ǵımarattar shaǵyn aýyldyń shyraıyn keltirip-aq tur. Barlyq kósheler jaryqtandyrylǵan. Uqypty qoldyń taby aıqyn ańǵarylady. Aýyl kósheleriniń óne boıynda kúl-qoqys jáshikteri qoıylǵan. Avtobýs aıaldamalary sońǵy úlgide salynypty. Bir aıta keterligi, turmysy túzelgen aýyldyń demografııalyq ahýaly da jaqsara túsipti. Búginde osy aýylda 14 myńǵa jýyq adam turyp jatyr.
– Kúni búginge deıin «Rýhanı jańǵyrý», «Nurly jer», «Nurly jol» baǵdarlamalary boıynsha aýqymdy jumystar júrgizildi, – deıdi aýyldyq okrýgtiń ákimi Nurlan Aısın. – Memleket pen jekemenshik birlesip 32 páterlik úsh úı salynyp, paıdalanýǵa berildi. Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy boıynsha jol jóndeý jumystary qarqyn alýda. Kúni búginge deıin 11500 sharshy metr aýmaqqa jóndeý jumystary júrgizildi. Bul maqsatqa bólingen 24 mıllıon teńge tolyq ıgerildi. Áli de qamtı almaı jatqan jerler bar. Ondaı kóshelerge qıyrshyq tas tósep, aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizýdemiz. Bul maqsatqa 15,7 mıllıon teńge bólingen bolatyn. Osy qarjynyń arqasynda jalpy aýmaǵy 22200 sharshy metr jer jóndeldi. Endi mine halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý barysynda Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda qoıylǵan mindetter bıiginen shyǵý úshin eseli jumys isteıtin bolamyz.
El ishinde óz kásibin dóńgeletip, ózine de, ózgege de sharapatyn tıgizýge umtylatyn yntaly jandar mol eken. Sol jeri kóńilge demeý. Túsindirý jumystarynyń nátıjesinde 10 kásipker 133 mıllıon 500 myń teńge kóleminde nesıe alyp, óz jumystaryn bastap otyr. Solardyń biri – jeke kásipker Bekjan Qyrqaev. Ol ósimtal, sútti eshki baǵýǵa nıettenip otyr.
– Býrabaı baýraıyndaǵy, Kókshetaýdaǵy týberkýlezden emdeý mekemelerimen kelisimshart jasap qoıdyq, – deıdi Bekjan Ahmetbekuly. – Qazir eshki sútiniń emdik qasıetin el jaqsy biledi. Astana mańyndaǵy asyl tuqymdy sharýashylyqtan eshki alýǵa kelistik. Bıznes-josparymyz maquldandy. Endi memlekettik baǵdarlama boıynsha nesıe alamyz. Ázirge óz qarjymyzǵa mal qorasyn salyp jatyrmyz. Sút quıatyn seh ta osy jerde. Reseıden 175 myń teńgege saýyn apparatyn satyp aldyq.
Kásipkerdiń aıtýyna qaraǵanda, aýylda shóp shabatyn jer az. Onyń ústine jaıylym máselesi de tolǵandyryp otyr.
Shyntýaıtynda, aýylda kásip kózi barshylyq. Tek sony ıgeremin deıtin nıet bolsa bolǵany. Elbasynyń jańa Joldaýy el ishindegi yrysty arttyryp, yntymaqty nyǵaıtýǵa orasan zor yqpal etetindigi belgili. Maqsat – aıqyn, mindet – asqaraly. Sol údeden tabylý – barshanyń boryshy.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy