Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdanyna qarasty Jańaqazan aýylyndaǵy orta mektep 150 jyldyǵyn atap ótti. Zamanynda Alma Orazbaeva, aǵartý komıssary Nuǵman Zalıev sabaq berip, Qazaq ASSR-iniń tuńǵysh tóraǵasy Seıitqalı Meńdeshev bilim alǵan mektep búginde Sovet Odaǵynyń batyry Májıt Júnisovtiń esimimen atalady.
1801 jyly Bókeı han quryp, keıin onyń uly Jáńgir han bılegen Ishki qazaq ordasynda eń iri eldimekenniń biri, saýda jáne mádenıet ortalyǵy bolǵan Jańaqazan aýylynyń irgetasyn hannyń shaqyrýymen qazaq dalasyna kelgen Qazan tatarlary qalaǵan delinedi. 1868 jyly Bókeı ordasynda 7 mektep ashýǵa patsha jarlyǵy shyqqan kezde, sonyń biri sol kezdegi Qamys-Samar qısymynda, osy jerde ashylǵan eken.
Alǵashqyda bul mektepte tórelerdiń, jergilikti bıleýshilerdiń balalary oqysa, 1894-1895 jyldary qarapaıym sharýa qazaqtar men tatarlarǵa da oqýǵa múmkindik týdy. 1916-1917 jyldary Naryn jáne Qamys-Samar mektepteri irilendirilip, oqý orys mektebi úlgisine kóshken jyldary munda Alma Orazbaeva muǵalimdik qyzmet atqaryp, Seıtqalı Meńdeshev bastaýysh mektepten dáris alypty. 1929-1930 jyldary bilim ordasy ShKM («Kolhozshy jastar mektebi») atalǵan. Mekteptiń tarıhyn oqyp-aq sol kezdegi saıasat pen el turmysyn baǵamdaýǵa bolady.
Osy mektepte bilim alǵan juldyzdy shákirtterdiń qatarynda áıgili dırıjer Shamǵon Qajyǵalıev, tarıh ǵylymdarynyń doktory Hamıt Madanov, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Májiken Býtın, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Bektileý Qarajanov, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ábdilhamıt Narymbetov, zań ǵylymdarynyń doktory Qalımolla Halyqov, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Tilekjan Rysqalıevter bar.
Jańaqazandyqtar tarıhı mekteptiń birjarym ǵasyrlyq mereıtoıyn joǵary dárejede atap ótti. Áýeli Almatydaǵy «Arys» baspasynan mekteptiń arǵy-bergi tarıhyn qamtıtyn «Alyptar ushqan altyn uıa» atty jınaq shyǵardy. Al aýylda ótken saltanatty sharaǵa Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulovtyń ózi arnaıy baryp, baıandama jasady. Osy mektepte bilim alǵan, búginde elimizdiń ár túkpirinde abyroıly qyzmet etip júrgen túlekter de jınalyp, bilim ordasynyń toıyna tartý jasady. Mekteptiń 1996 jylǵy túlekteri aýylǵa kireberis jol ústine eńseli qaqpa ornatyp, týǵan aýylyna ádemi syı qaldyrdy. Úsh kúnge sozylǵan toı dala qyzyqtarymen aýyl turǵyndarynyń esinde qaldy. Mereıtoı aıasynda jasóspirimder arasynda erkin kúresten Satym Ábýuly atyndaǵy oblystyq ashyq týrnır uıymdastyrylyp, oǵan 200-ge tarta jas palýan qatysty.
Ádette tek mal sharýashylyǵymen aınalysatyn shalǵaı aýyldarda orta mektep – sol aýyldy uıystyryp otyrǵan eń úlken ujym ekendigi belgili ǵoı. Jańaqazan aýylyndaǵy tarıhı mekteptiń mereıtoıy da óńirdegi eń este qalarlyq oqıǵa boldy. Osy mektepten túlep ushqan Jumalıevter áýleti uly toıǵa ózderiniń 2 mln. teńgeden astam qarajatyn jumsap, mektep ǵımaratyndaǵy májilis zalyn jańadan jasaqtap beripti. Dál osy kúni mektep mýzeıiniń de tusaýy kesildi. Buǵan jergilikti bıýdjetten 7 mln. teńge bólingen eken. Jalpy sońǵy jyldary Batys Qazaqstan oblysynda jergilikti ólketaný mýzeılerin qurýǵa erekshe kóńil bólinip otyrǵany qýantady. Buǵan qosa mektep aýlasynda jańa úlgidegi shaǵyn fýtbol alańy ashyldy. Buǵan da aýdan bıýdjetinen 9 mln. teńge qarjy quıylǵan.
Jańaqazan mektebinde uzaq jyl bıologııa páninen sabaq bergen ustaz Ǵumar Salyqovty jergilikti halyq «bizdiń Mıchýrın» atap ketken. О́ıtkeni shalǵaı aýylda tal-terek pen baý-baqshanyń nebir túrin egip, ósirgen Ǵumar ustazdyń eńbegi erekshe edi. Mekteptiń 150 jyldyq toıyna osy Ǵumar aǵaıdyń uly Erbol Salyqov 150 túp kóshetti tartý etip alyp kelipti. Sóıtip, toı meımandary «kelesi mereıtoıǵa deıin máýeli báıterekke aınalsyn» degen nıetpen balapan terekterdi mektep aýlasyna qaz-qatar ekti.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan