Jýyrda Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanyna qarasty Igilik aýylynda kúıshi ári kompozıtor Mádi Sháýtiulynyń eskertkishi ashyldy.
Igilik aýyldyq klýbynyń aldynan boı kótergen kúıshi eskertkishiniń ashylý saltanatyna aýyl turǵyndarymen qatar, belgili kúıshi, óner zertteýshisi, «Kókil» mektebiniń dırektory Abdýlhamıt Raıymbergenov, aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Maraltaı Raıymbekuly, músinshi Altaı Beısenov, jazýshy, respýblıkalyq «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory Dáýren Qýat, dástúrli ánshiler, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Sáýle Janpeıisova men Ardaq Isataeva, kúıshi, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty Erbol Úsenbaev jáne qobyzshy Saıan Aqmolda Almaty qalasynan arnaıy kelip qatysty.
Mádenı oqıǵanyń shymyldyǵy aýyl turǵyny, aqyn Ashat Abzalbekovtiń Mádi Sháýtiuly rýhyna arnalǵan arnaý óleńimen ashyldy. Budan keıin aýdan ákimi Balabek Narbaev, joba avtorlary aqyn Maraltaı Raıymbekuly jáne Mádi beınesin salǵan Altaı Beısenov saltanatty jaǵdaıda eskertkishtiń lentasyn qıdy. Saltanatty sharada áýeli sóz alǵan aýdan ákimi Balabek Narbaev aýyl turǵyndaryn mádenı oqıǵamen quttyqtady. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynan týyndaıtyn mindetterdi júzege asyrý jáne Sarysý aýdanynyń qurylǵanyna 90 jyl tolǵan mereıtoı aıasynda ashylyp otyrǵan kúıshi eskertkishiniń bolashaq urpaq úshin taǵylymdy bastama ekenin atap ótti. Al óz sózinde aýdannyń tuńǵysh ákimi bolǵan Ábdimanap Kópbergenov Mádi kúıshi jaıynda taǵylymdy estelikterimen bólisti. Sonymen qatar aýyl turǵyny, eńbek ardageri Altyn Dosjanova kúıshi rýhynyń máńgi ólmeıtinin, halyqtyń esinde máńgi saqtalatynyn aıtty. Al kúıshi Erbol Úsenbaev Mádi kúıshiniń «Qońyr» kúıin oryndap, kópshiliktiń yqylasyna bólendi. Sondaı-aq aýyl turǵyndary da sóz alyp, kúıshi týraly estelikter órbitti.
Budan keıin Igilik aýyldyq klýbynda «Kóneniń kózi dáý- lesker – Mádi» taqyrybynda respýblıkalyq ǵylymı konferensııa ótti. Atalǵan konferensııany Maraltaı Raıymbekuly aqıyq aqyn Tólegen Aıbergenovtiń óleńin oqyp ashyp, Mádi kúıshi týraly taǵylymdy áńgimeler aıtty. Búgingi sharaǵa oraı quttyqtaý joldaǵan Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń hatyn kópshilikke oqyp berdi. «Kúıshi, kompozıtor Mádi Sháýtiuly taǵdyrly kúı óneriniń sheberi, Qarataýdyń teriskeıinde ómirge kelgen keshegi Yqylas pen Súgirdiń zańdy izbasary. Mádi Sháýtiuly dara qoltańbasy qalyptasqan kompozıtor ǵana emes, ol sonymen qatar óte kóne kúılerdi jetkizýshi quımaqulaq óner ıesi» delingen hatta. О́z kezeginde Maraltaı Raıymbekuly búgingi sharaǵa oraı KSRO halyq ártisi Asanáli Áshimovtiń, ǵalym, memleket qaıratkeri Myrzataı Joldasbekovtiń, kompozıtor Ilııa Jaqanovtyń, Parlament Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhannyń jáne kúıshi Janǵalı Júzbaevtyń quttyqtaýlaryn jetkizdi.
Konferensııa barysynda Maraltaı Raıymbekulynyń qurastyrýymen bıyl jaryq kórgen «Mádi» ómirbaıandyq kitabynyń da tusaýy kesildi. О́z sózinde kúıshi Abdýlhamıt Raıymbergenov 1983 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııany bitirgen soń, jas maman retinde folklor ekspedısııasy quramynda Jambyl oblysyna kelgenin, sonda Mádi kúıshimen jolyǵyp, birqatar kóne kúılerdi óz aýzynan jazyp alǵanyn aıtty. «Mádi kúıshi úıge kirip kelgende qaıran qaldym. Syrttan basqa dáýir kirip kelgendeı. Ne bolmasa biz ótken ǵasyrǵa ótip ketkendeımiz. Baltabaıdyń úıinde otyryp, Mádi kúıshiniń shyǵarmalaryn magnıtofonǵa túsirdik. Buryn-sońdy kóp oryndala bermeıtin ańyz kúılerdiń onshaqtysyn tartyp berdi. Kóne ańyzdardy aıtyp otyryp, kúıin ile tartyp áketip, jalǵastyryp, ańyzyn aıtyp otyrdy», dep estelik aıtty kúıshi. Kúıshi Erbol Úsenbaev, ánshiler Sáýle Janpeıisova men Ardaq Isataeva jáne qobyzshy Saıan Aqmolda Mádi kúıshi jaıynda sóz qozǵap, onyń kúıshilik mektebine toqtalyp, aýyl aspanyn ánge bólep, kúımen kómkerdi. Jazýshy Dáýren Qýat Mádi kúıshiniń taǵdyrynan taǵylymdy áńgimeler shertti. Konferensııa barysynda aýdan ákimi Balabek Narbaev Almatydan arnaıy kelgen qonaqtardy «Sarysý aýdanyna 90 jyl» merekelik tósbelgisimen marapattady. Sonymen qatar Mádi Sháýtiulynyń ómir jáne óner jolyn qamtyǵan kitap kópshilikke taratyldy.
Mádi kúıshi 1909 jyly Igilik aýylynda dúnıege kelip, 1995 jyly ómirden ótkenge deıin sol aýylda ǵumyr keshken qaıtalanbas óner ıesi. Ata-anasynan erte aıyrylǵan ol týysy Begman Bodanov degen kisiniń otbasynda ósedi. Dombyrany jeti jasynda osy elge aty tanymal Qosqulaq Pirimbet dombyrashydan úırenedi. Alaıda 18 jasynda sheshek aýrýynan eki kózi birdeı kórmeı qalady. Alaıda ol artyna ólmes mura qaldyrǵan kúıshi ári kompozıtor retinde el esinde. Onyń oryndaýyndaǵy 24 kúı ult mýzykasynyń asyl qazynasyna qosyldy. Búginde Qazaq radıosynyń «Altyn qorynda» saqtaýly tur. Kezinde Myrzataı Joldasbekov, Ýálı Bekenov, Abdýlhamıt Raıymbergenov sııaqty ǵalymdar Mádi kúıshi jaıly eńbekter jazdy. Al osy eskertkishtiń boı kóterýine demeýshilik kórsetken Maraltaı Raıymbekuly «Altaıdan boı kóterip, Jerorta teńizine naızasyn shaıǵan Uly Dala perzentteriniń qaı-qaısysy da áspetteýge, ulyqtaýǵa laıyq» dep konferensııany qorytyndylady.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy