Kedergisiz orta – keleshek kepili

Osy jolǵy stra­tegııalyq qu­jatta negizinen qazaq­standyqtardyń ál-aýqatyn arttyryp, turmysyn jaqsartý jaıly keńi­nen aıtyldy. Onyń ishinde Memleket basshysy múmkindigi shek­teýli tulǵa­larǵa arnalǵan «kedergisiz orta» qa­lyptastyrýǵa baılanysty birqatar tapsyrma berdi.

Qoltyqtasa qımyldaý qaǵıdasy qajet

Jalpy, múmkindigi shekteýli jandardyń quqyǵy men áleýmettik qorǵalýyn qamtamasyz etý – memlekettiń áleýmettik saıasatynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, qazirgi ýaqytta Qazaq­standa 674,2 myń múmkindigi shekteýli jan bar. Olardyń 62%-y eńbekke qabiletti jasta bolsa, 25,4%-y zeınetkerler, al 12,6%-y 18 jasqa deıingi balalar. 

Elbasy Nursultan Nazarbaev buǵan deıin de birneshe márte múgedekterdi jumyspen qamtý, olardyń problemasyn sheshý jaıly tapsyryp, tipti bıznesmenderge múmkindigi shekteýli jandardy jumysqa alýǵa keńes bergenin bilemiz. Bıylǵy Joldaýda aıtylǵan kedergisiz orta qurý jaıy da osynaý bastamalardyń jalǵasy deýge bolady. Shynymen de, qazaq qaǵıdasy boıynsha, qabileti qysqalarǵa qoly uzyndar pana bolyp, qoltyqtasa qıyndyqty jeńip jatsa izgiliktiń ilgeri qadamy sol emes pe? 

Jalpy, Qazaqstan Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııany 2015 jyly ratıfıkasııalaǵan bolatyn. Osylaısha múgedektigi bar adamdardyń ekonomıkalyq, azamattyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtaryn basqa adamdarmen qatar tolyq iske asyrý bo­ıynsha halyqaralyq standarttardy engizý mindettemelerin qabyldady.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymovanyń atap ótýinshe, múmkindigi shekteýli jandarǵa járdemdesý boıynsha memleket tarapynan birqatar jumys nátıjeli atqarylyp keledi. Aıtalyq, bıylǵy 

1 qazandaǵy málimet boıynsha, 508,7 myń adam memlekettik áleýmettik járdemaqy alady. Járdemaqynyń ortasha mólsheri – 40 769 teńge.

Memleket basshysynyń tapsyr­ma­sy boıynsha 2018 jyldyń 1 shildesinen ­bastap bala kezinen beri birinshi toptaǵy múmkindigi shekteýli eresek­­­­terge qamqorlyq jasaıtyn adamdarǵa jańa járdemaqy taǵaıyndaldy. «Búgingi tańda bul járdemaqy 10 myń otbasyna tólenip otyr. 881 uıym erekshe qajettilik­ter­ge muqtaj 100 myń adamǵa arnaıy ­áleý­­met­tik qyzmetterdiń kepildendirilgen ­kóle­min kórsetti. Jalpy alǵanda, múmkin­digi shekteýli jandardy áleýmettik qamtý jáne olarǵa kómek kórsetý úshin 2018 jyly 302,8 mlrd teńge qarastyrylyp otyr», deıdi Eńbek jáne halyqty áleýmet­tik qorǵaý mınıstri.

Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin qyzmetkerlerdi yn­ta­landyrý úshin 2019 jyldyń  1 qań­tarynan bastap aýrýlardy emdeý isin basqarýdyń jańa tásilderin engizgen ýchas­kelik medısına qyzmetkerleriniń jala­qysyn kezeń-kezeńmen  20 paıyz­ǵa kóbeıtýdi tapsyramyn.  (Joldaýdan)

Jeti baǵyt – jetistik joly

Joldaýda júktelgen mindetterdi oryndaý maqsatynda atalǵan mınıstrlik Múgedekterdiń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan Ulttyq jospardy ázirleýdi usyndy. Birinshi baǵyt boıynsha, múgedektiktiń aldyn alý sharalaryn odan ári jetildirý bolsa, ekinshisi ınklıýzıvti bilim berýdi damytý. Úshinshi basymdyqta 2030 jylǵa qaraı múmkindigi shekteýli adamdar úshin kedergisiz orta qurý jaıly aıtylady. Al tórtinshi jáne besinshi basymdyqta sapaly jumyspen qamtý jáne múgedekterdiń ekonomıkalyq táýelsizdigi deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy jetildirý, sondaı-aq áleýmettik ońaltý men abılıtasııanyń tıimdiligin arttyrý. Altynshy basymdyq áleýmettik qyzmet kórsetý júıesin jańǵyrtý bolsa, jetinshi basymdyq keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizý.

M.Ábilqasymovanyń aıtýynsha, búginde 147 myńnan astam balanyń bilim alý múmkindigi shekteýli. Bul rette atalǵan jeti baǵyt boıynsha Den­saýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­lik­teri qarqyndy jumys isteýi kerek. 

«Bilim jáne ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyna sáıkes, 2019 jylǵa deıin ınklıýzıvti bilim berý úshin qajetti jaǵdaı jasalady. Mektepke deıingi bilim berý salasy 30%, orta bilim 70% jáne tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń 40%-y ınklıýzıvti bilim berýge kóshedi», deıdi M.Ábilqasymova.

Densaýlyq saqtaý mınıstri E.Birta­nov múmkindigi shekteýli jandarǵa medısınalyq kómek kórsetý «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekstiń 34-babyna sáıkes tegin medısınalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń sheńbe­rinde júzege asyrylatynyn jáne pro­fılaktıkalyq, dıagnostıkalyq jáne emdik medısınalyq qyzmetterdi qamtı­tynyn aıtady. 

Al Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Sa­ǵa­dıevtiń aıtýynsha, búginde bilim berý ­salasynda bilim alýǵa erekshe qajet­tilikteri bar 27 myń bala mektepke deıin­­gi mekemelerde bilip alyp jatyr.­ Sondaı-aq 2020 jylǵa deıin 30% balabaq­shalar­da jáne 70% mektepterde ınk­lıý­zıv­ti bilim berýge jaǵdaı jasalatyn bolady.

Jeti basymdyq boıynsha Investı­sııa­lar jáne damý mınıstri J.Qasym­bek te óz josparymen bóliskenin aıta ketkenimiz jón. Múmkindigi shekteýli jandar úshin elimizde jasalyp jatqan jaǵdaılar týraly aıtqan mınıstr temir jol kóligi salasynda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýdiń Ulttyq standarttary jáne temir joldaǵy jolaýshylardy tasymaldaý erejeleri qoldanysta, olardyń aıasynda múmkindigi shekteý­li jandarǵa qolaıly jaǵdaılar jasal­ǵandyǵyna toqtalǵan bolatyn. Máselen, temir joldyń ártúrli baǵyttary bo­ıynsha 22 baǵdarlarynyń quramynda 37 birlik qımyl-qozǵalysy shekteýli jandarǵa arnalǵan arnaıy kýpe vagondary jumys isteıdi.

«Tulpar-Talgo» poıyzdarynda arnaıy oryndarǵa arnalǵan 70% jeńildik bar. Kóliktik qoljetimdilik deńgeıin arttyrý úshin mamandandyrylǵan jolaýshylar vagondary jyl saıyn satyp alynady», deıdi J. Qasymbek.

Jaıly orta jasalýy kerek

Elbasymyz múgedekterge elimizde basqa azamattarmen birdeı jaǵdaı jasaý týraly aıtty. Múgedektigi bar jan­dar qa­zirgi tańda qoǵamǵa, ortaǵa belsen­di túrde aralasyp, jumysqa orna­lasyp, bilim alyp, jaqsy ómir súrýi kerek. Mú­gedektigi bar adamdarǵa nemqu­raıly qa­ramaı, olarǵa kómektesip, qoǵam­nyń bel­sendilik tanytqany bizdi qýanta­dy», deıdi «Dos» táýelsiz ómir» orta­ly­ǵy múgedekteri qoǵamdyq birles­ti­gi­niń atqarýshy dırektory Dına Erdıldınova.

Birlestik tóraıymynyń aıtýynsha, múgedek azamattarǵa kedergisiz orta qurýǵa múmkindigi shekteýli jandardyń ózderi de atsalysqany durys. «Pre­zı­dent jyl sa­ıynǵy Joldaýynda múm­kindigi shekteýli azamattarǵa nazar aýda­rýymyz kerektigin, olar basqa da aza­mattarymyz sekildi jumys istep, eńbek etýi, jaqsy ómir súrýi tıistigin aıtady. Sol úshin múmkindigi shekteýli jandarǵa jaıly orta qalyptastyrýdy tapsyrdy. Qazirgi tańda mundaı azamattar jumysqa ornalasyp, basqalarmen teńdeı bilim alatyny qýantady. Olar otbasyn quryp, sportpen aınalysyp, buqaralyq sport pen mádenı sharalarǵa qatysyp júr», deıdi «Dos» táýelsiz ómir» ortalyǵy mú­ge­dekteri qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy.

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»