Jambyl óńirinde jyl sanap qant qyzylshasynyń ónimi artyp, tabystyń qaınar kózine aınalýda.
Memleket qoldaýynyń nátıjesinde biraz sharýalar jeńildetilgen nesıe alyp, belsene jumys atqaryp keledi. Sharýalarǵa memleket tarapynan sýbsıdııa berilip, ósimdikti kútip-baptaýǵa deıin múmkindik jasalyp otyr. Elbasynyń jańa Joldaýy da elimizde agroónerkásip kesheniniń áleýetin tolyq iske asyrýǵa jol ashýda.
О́ńirde qant qyzylshasyn qabyldaıtyn eki zaýyt bar. Onyń biri Taraz qalasynda bolsa, ekinshisi Merki aýdanynda ornalasqan. Jambyldyq dıqandar bıyl 150 myń tonna qant qyzylshasyn alýǵa nıetti. О́tken jylǵydan eki ese ónim alýǵa talpynǵan dıqandarǵa oblys tarapynan da úlken kómek bar. Máselen, bir kılogramm qant qyzylshasyna zaýyt 8 teńgeden tólese, memleket 12 teńgeden sýbsıdııa tóleıdi. Sonda sharýalar úshin bir kılogramm tátti túbirdiń quny 20 teńgeden aınalyp otyr degen sóz.
Qant qyzylshasynyń bıylǵy qarqynyn óz kózimizben kórý maqsatynda Merki aýdanyna arnaıy baryp, óńirdegi irgeli sharýashylyqtyń biri «Sypataı batyr» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jumysymen tanystyq. Seriktestik basshysy Qanat Shaıhıevty da alqap basynan jolyqtyrdyq. Áýeli seriktestik 1 gektar jerden 250 sentner tátti túbir alýdy maqsat etipti. Ýaqyt óte kele, básekelestikti arttyrýǵa den qoıǵan sharýashylyq munymen toqtamaıdy. «Keıin bilgenimdeı, kórshi qyrǵyz aǵaıyndar 1 gektar jerden 800 sentner qant qyzylshasynyń ónimin alady eken. Taǵy birde alǵash ret memlekettik delegasııa quramynda Qytaı memleketine barǵanymda, olardyń da ár gektardan 1000 sentnerden ónim alyp otyrǵanyn kórdim. Túrkııa memleketinde bolǵanymda da osy kórsetkishke kýá boldym», deıdi Q.Shaıhıev.
Sóıtip alqapqa erte kóktemde Germanııa men Fransııa memleketinen ákelingen «KVS», «Tısserın» jáne «Eıder» surypty joǵary ónimdi tuqymdar sebiledi. Sonymen qatar tátti túbir ónimin ulǵaıtýdy kózdep, jumys úderisin tolyq avtomattandyrý maqsatynda ótken jyly 30 mıllıon teńgege 11 tehnıka satyp alady. Nátıjesinde «Sypataı batyr» seriktestigi bir alqaptan 850 sentner ónimge qol jetkizedi. Tuqymdy tehnologııalyq dáldikpen sebýdi meńgergen sharýashylyq tóraǵasy bıyl eshqandaı máseleniń joq ekenin aıtty. «О́tken jyly Fransııaǵa baryp, olardyń myńdaǵan gektar jerge qant qyzylshasyn egetinin kórdim. Olarda qol jumysy joq. Solardan gerbısıd satyp aldyq. Eki agronomy bizge kelip, tájirıbelerimen bólisti. Al bizde kishkene bolsa da qol jumysy bar. Jyl basynda 30 adamdy jumysqa qabyldaǵanbyz, sol kisiler áli de jumys isteıdi», deıdi Q.Shaıhıev.
Jambyl oblysynyń jer jaǵdaıy da, klımaty da tátti túbir ósirýge óte qolaıly. Merki qant zaýyty jylyna 400 myń tonna tátti túbir ónimin qabyldaı alady. «Sypataı batyr» seriktestigi bıyl 300 gektar jerge qant qyzylshasyn egipti. О́nim túsimi jaman bolmaıdy degen úmit bar. Endigi jospar bıyldyqqa 20-25 myń tonna bolyp otyr eken. Qazirdiń ózinde Merki qant zaýytyna 20 myń tonna tátti túbir ótkizilgen. «Búginde sharýalar úshin memleket tarapynan qoldaý kóp. Oblys, aýdan basshylary da tıisti kómegin berýde. Máselen, men memleketten eki paıyzben 70 mıllıon teńge aldym. Eki paıyz degen óte arzan. Nátıjesinde Germanııa memleketinen tátti túbir jınaıtyn tehnıka satyp aldyq. Bul tehnıka bir kúnde 800 tonna qant qyzylshasyn tıep beredi. Qýaty 400 gektar jerdi qazýǵa deıin jetedi. Osyndaı múmkindik bar kezde jumysty jandandyra berý kerek. Jalpy, tátti túbir óniminen paıda óte mol. Máselen, bul maqsatqa 50 mıllıon teńge salyp, 200 mıllıon teńge alýǵa bolady», degen Q.Shaıhıev keleshekte ár gektardyń ónimdiligin 1100-1200 sentnerge deıin jetkizýge bolatynyn aıtady.
О́tken jyly kompanııa kúshimen Merki aýdany, Surat aýylyndaǵy «Sypataı batyr» seriktestiginiń 12 gektar qant qyzylshasy alqabyna azot, fosfor jáne kalııden turatyn nıtroammofos sińirilip, dalalyq tájirıbe júrgizilgen eken. Nátıjesinde atalǵan seriktestik ár gektardan 800 sentner qant qyzylshasyn alýǵa qol jetkizgen. Búgingi tańda ár gektardan 1000 sentnerden ónim jınalýda.
Bıylǵy kún raıy da sharýalarǵa qolaıly. Kúz mezgilinde jaýyn-shashyn da az bolyp, tabıǵattyń ózi olarǵa qarasyp turǵandaı. Búginde tátti túbir óndirýshilerge oblys tarapynan da qoldaý az emes. «Qazir ár tonnasyna 12 myń teńgeden tólenip otyr. Oblysta qant qyzylshasynyń aýmaǵy jyl ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Aldaǵy ýaqytta et, sút óndirý baǵyttaryndaǵy sııaqty qant qyzylshasyn damytý jolynda jumys atqaratyn birneshe irili-usaqty qojalyqtardyń basyn biriktiretin qaýymdastyq qurý josparda bar. Osyndaı qurylym arqyly sharýalar qant qyzylshasynyń tuqymyn eshbir deldalsyz, bastapqy baǵasymen satyp alatyn bolady. Bul bastama da jergilikti bıliktiń jumysyn edáýir jeńildetýge septigin tıgizedi», deıdi Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Máden Musaev.
Kúz mezgiliniń de jýan ortasy bolyp, tátti túbirdiń jınalý naýqany aıaqtalýǵa taıaý. О́tken jylmen salystyrǵanda óńirde qant qyzylshasyn egý qarqyn alyp keledi. Tájirıbe almasý maqsatynda AQSh-qa ketip bara jatqan Qanat Shaıhıev óndiriske ozyq tehnologııany keńinen engizý jáne agrotehnıkalyq sharalardy qatań saqtaý arqyly mol nátıjege qol jetkizýge bolatynyn aıtty. Elbasy aıtqan básekege qabilettilik degen – osy.
Memleket qoldaýynyń nátıjesinde biraz sharýalar jeńildetilgen nesıe alyp, belsene jumys atqaryp keledi. Sharýalarǵa memleket tarapynan sýbsıdııa berilip, ósimdikti kútip-baptaýǵa deıin múmkindik jasalyp otyr. Elbasynyń jańa Joldaýy da elimizde agroónerkásip kesheniniń áleýetin tolyq iske asyrýǵa jol ashýda.
О́ńirde qant qyzylshasyn qabyldaıtyn eki zaýyt bar. Onyń biri Taraz qalasynda bolsa, ekinshisi Merki aýdanynda ornalasqan. Jambyldyq dıqandar bıyl 150 myń tonna qant qyzylshasyn alýǵa nıetti. О́tken jylǵydan eki ese ónim alýǵa talpynǵan dıqandarǵa oblys tarapynan da úlken kómek bar. Máselen, bir kılogramm qant qyzylshasyna zaýyt 8 teńgeden tólese, memleket 12 teńgeden sýbsıdııa tóleıdi. Sonda sharýalar úshin bir kılogramm tátti túbirdiń quny 20 teńgeden aınalyp otyr degen sóz.
Qant qyzylshasynyń bıylǵy qarqynyn óz kózimizben kórý maqsatynda Merki aýdanyna arnaıy baryp, óńirdegi irgeli sharýashylyqtyń biri «Sypataı batyr» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jumysymen tanystyq. Seriktestik basshysy Qanat Shaıhıevty da alqap basynan jolyqtyrdyq. Áýeli seriktestik 1 gektar jerden 250 sentner tátti túbir alýdy maqsat etipti. Ýaqyt óte kele, básekelestikti arttyrýǵa den qoıǵan sharýashylyq munymen toqtamaıdy. «Keıin bilgenimdeı, kórshi qyrǵyz aǵaıyndar 1 gektar jerden 800 sentner qant qyzylshasynyń ónimin alady eken. Taǵy birde alǵash ret memlekettik delegasııa quramynda Qytaı memleketine barǵanymda, olardyń da ár gektardan 1000 sentnerden ónim alyp otyrǵanyn kórdim. Túrkııa memleketinde bolǵanymda da osy kórsetkishke kýá boldym», deıdi Q.Shaıhıev.
Sóıtip alqapqa erte kóktemde Germanııa men Fransııa memleketinen ákelingen «KVS», «Tısserın» jáne «Eıder» surypty joǵary ónimdi tuqymdar sebiledi. Sonymen qatar tátti túbir ónimin ulǵaıtýdy kózdep, jumys úderisin tolyq avtomattandyrý maqsatynda ótken jyly 30 mıllıon teńgege 11 tehnıka satyp alady. Nátıjesinde «Sypataı batyr» seriktestigi bir alqaptan 850 sentner ónimge qol jetkizedi. Tuqymdy tehnologııalyq dáldikpen sebýdi meńgergen sharýashylyq tóraǵasy bıyl eshqandaı máseleniń joq ekenin aıtty. «О́tken jyly Fransııaǵa baryp, olardyń myńdaǵan gektar jerge qant qyzylshasyn egetinin kórdim. Olarda qol jumysy joq. Solardan gerbısıd satyp aldyq. Eki agronomy bizge kelip, tájirıbelerimen bólisti. Al bizde kishkene bolsa da qol jumysy bar. Jyl basynda 30 adamdy jumysqa qabyldaǵanbyz, sol kisiler áli de jumys isteıdi», deıdi Q.Shaıhıev.
Jambyl oblysynyń jer jaǵdaıy da, klımaty da tátti túbir ósirýge óte qolaıly. Merki qant zaýyty jylyna 400 myń tonna tátti túbir ónimin qabyldaı alady. «Sypataı batyr» seriktestigi bıyl 300 gektar jerge qant qyzylshasyn egipti. О́nim túsimi jaman bolmaıdy degen úmit bar. Endigi jospar bıyldyqqa 20-25 myń tonna bolyp otyr eken. Qazirdiń ózinde Merki qant zaýytyna 20 myń tonna tátti túbir ótkizilgen. «Búginde sharýalar úshin memleket tarapynan qoldaý kóp. Oblys, aýdan basshylary da tıisti kómegin berýde. Máselen, men memleketten eki paıyzben 70 mıllıon teńge aldym. Eki paıyz degen óte arzan. Nátıjesinde Germanııa memleketinen tátti túbir jınaıtyn tehnıka satyp aldyq. Bul tehnıka bir kúnde 800 tonna qant qyzylshasyn tıep beredi. Qýaty 400 gektar jerdi qazýǵa deıin jetedi. Osyndaı múmkindik bar kezde jumysty jandandyra berý kerek. Jalpy, tátti túbir óniminen paıda óte mol. Máselen, bul maqsatqa 50 mıllıon teńge salyp, 200 mıllıon teńge alýǵa bolady», degen Q.Shaıhıev keleshekte ár gektardyń ónimdiligin 1100-1200 sentnerge deıin jetkizýge bolatynyn aıtady.
О́tken jyly kompanııa kúshimen Merki aýdany, Surat aýylyndaǵy «Sypataı batyr» seriktestiginiń 12 gektar qant qyzylshasy alqabyna azot, fosfor jáne kalııden turatyn nıtroammofos sińirilip, dalalyq tájirıbe júrgizilgen eken. Nátıjesinde atalǵan seriktestik ár gektardan 800 sentner qant qyzylshasyn alýǵa qol jetkizgen. Búgingi tańda ár gektardan 1000 sentnerden ónim jınalýda.
Bıylǵy kún raıy da sharýalarǵa qolaıly. Kúz mezgilinde jaýyn-shashyn da az bolyp, tabıǵattyń ózi olarǵa qarasyp turǵandaı. Búginde tátti túbir óndirýshilerge oblys tarapynan da qoldaý az emes. «Qazir ár tonnasyna 12 myń teńgeden tólenip otyr. Oblysta qant qyzylshasynyń aýmaǵy jyl ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Aldaǵy ýaqytta et, sút óndirý baǵyttaryndaǵy sııaqty qant qyzylshasyn damytý jolynda jumys atqaratyn birneshe irili-usaqty qojalyqtardyń basyn biriktiretin qaýymdastyq qurý josparda bar. Osyndaı qurylym arqyly sharýalar qant qyzylshasynyń tuqymyn eshbir deldalsyz, bastapqy baǵasymen satyp alatyn bolady. Bul bastama da jergilikti bıliktiń jumysyn edáýir jeńildetýge septigin tıgizedi», deıdi Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Máden Musaev.
Kúz mezgiliniń de jýan ortasy bolyp, tátti túbirdiń jınalý naýqany aıaqtalýǵa taıaý. О́tken jylmen salystyrǵanda óńirde qant qyzylshasyn egý qarqyn alyp keledi. Tájirıbe almasý maqsatynda AQSh-qa ketip bara jatqan Qanat Shaıhıev óndiriske ozyq tehnologııany keńinen engizý jáne agrotehnıkalyq sharalardy qatań saqtaý arqyly mol nátıjege qol jetkizýge bolatynyn aıtty. Elbasy aıtqan básekege qabilettilik degen – osy.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy