Aqtóbe oblysyndaǵy Móńke bı aýylynda dala danyshpany,oıshyl-jyraý, bı-sheshen Móńkege eskertkish qoıyldy. Al onyń boljampazdyǵyna kelgende álemge áıgili delingen Nostradamýstyń ózi qolyna sý quıa almaı qalady desek naqty shyndyqtan aýytqı qoımaspyz. О́ıtkeni Móńkeniń budan birneshe ǵasyr burynǵy jyr-tolǵaýlaryna jeli bolyp tartylǵan jáıtter búgingi kúnniń shyndyǵyna aınalyp otyr. Aıtalyq tilimiz ala-shubarlanyp joǵalyp ketýdiń sál ǵana aldynda qalǵany jasaryn ba? Dástúrli ıslam jolynan bet burǵandar kóbeıip, ár túrli sektalap paıda bolǵany da búgingi kúnniń ýdaı shyny emes pe? Ejelgi ulttyq salt-dástúrlerimizdiń aıaqqa basylyp júrgeni úshin kimdi kinálar ekenbiz.
Búgingi kúni Móńke bı muralaryn tolyqtaı jınaqtap bir izge júıege túsirýdiń de kezeńi kelgeni anyq. Sondaı-aq onyń jarııalanýy men zerttelýine de jańasha kózqaras qalyptastyrý qajettigi aıqyn kórinedi. Eskertkishtiń ashylý rásimi kezinde fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Jubanazar Asanov osyndaı oı qozǵady. Sondaı-aq Móńke bıdiń kúıshiligi jáne onyń kópshilikke tarala qoımaǵan kúıleri jóninde tyń materıaldar jınaqtap júrgen jýrnalıst qalamger, móńketanýshy Berdibaı Kemaldyń zertteý eńbekteri de qoldaýǵa ábden laıyqty. Bul rette ol Móńkeniń óte sırek oryndalatyn «О́ttiń, jalǵan-aı», «Shalqyma» jáne «Qıqý daýren» atty kuıleriniń ekinshi tynysyn ashyp jaryqqa shyǵaryp jeke oryndaýǵa jáne Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq memlekettik halyq aspaptar orkestriniń repertýaryna engizgen Qazaqstannyń halyq ártisi osy óner ujymynyń buryńǵy kórkemdik jetekshisi marqum Tuıaqberdi Shámelovtyń eńbegin erekshe ataıdy.
Sondaı-aq dalanyń fılosofııalyq dástúriniń qabyrǵaly ókili danyshpan Móńkeniń qaldyrǵan muralaryna Ahmet Baıtursynov pen Júsipbek Aımaýytov jáne Nurjan Naýshabaev pen Máshhúr- Júsip Kópeev sekildi tarıhı tulǵalar kezinde óz eńbekteri arqyly tereń úńilip jan-jaqty nazar aýdarǵany da bólek bir zertteý nysanynyń enshisi. Budan beridegi Ahmet Jubanov pen Ábish Kekilbaev jáne Sherhan Murtaza sekildi óner zertteýshileri men jazýshylar da Móńke bıge qatysty derekterdi óz týyndylary men shyǵarmalary arqaý etkenin búginde bireý bilse, bireýi bile bermeıdi.
Móńke bıdiń ómir súrgen kezderi men onyń zamandastary týraly tarıhı qujattar jetip artylady. Onyń birqatary Reseı ishki saıasatynyń arhıvinde saqtalǵan. Al Ábish Kekilbaev óziniń «eleń-alań» atty tarıhı romanynda Ábilhaıyr hannyń ordasyna orys elshisi kelip sony qurmetine bas qosqan jıynǵa qatysqan bılerdiń eń eńselisi Móńke ekenin jazǵany belgili.
Móńkege qoıylǵan eskertkish Qordaıdyń granıtinen qashalyp jasalǵan. Onyń tuǵyry 2,2 metr bolsa, músini 1 metrge jýyq. Músindi somdaǵandar el esinde qalǵan tarıhı tulǵanyń keskin kelbetin barynsha shynaıy túrde kórsetýge talpynǵany aıqyn kórinedi. Rýhyn ústem bola bersin eldiktiń týyn jyrtpaǵan dalanyń oıshyl- danyshpany?!
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy
Shalqar aýdany
Móńke bı aýyly