...usynys jasaıdy
Qazaq toıyna ózgeris kerek
Birde jubaıymmen Almatyda bir toıǵa baryp, demalýdyń ornyna ábden sharshap qaıttyq. Ulttyq ádet-ǵuryptarymyz qısynsyz deńgeıde. Dańǵaza mýzyka, jańǵyryǵy qulaqty jarady. Kópten kórmegen syılasyńmen bir-eki sóz almasý, pikirlesý túgili amandyq-saýlyq surasý qıyn. Menińshe, qazaqtyń ulttyq qundylyqtarynyń biri retinde toı sıpatyn múlde ózgertý qajet sııaqty. О́z basym kezinde shırek ǵasyrdaı asaba bolǵanym da bar. Toı mádenıetin retke keltirý úshin jubaıym Raýshan Karshalova ekeýmiz «Toı álemi» jýrnalyn da shyǵarǵanbyz. Iаǵnı qazaq toıyna qatysty azdy-kópti pikir aıtýǵa qaqymyz bar dep esepteımin.
Osy turǵydan alǵanda qazaq toıynda túzetetin máseleler mynalar dep esepteımin: eshkimge jaltaqtamaı, eshkimniń kóńiline qaramaı toıdy ýaqytynda bastaý. Toıda tost aıtýdy toqtatý (Tilek aıtýdy toıdyń basynda meımandardy kútip turǵan toı ıelerine kelgen boıda aıtýǵa kóshirý). Dastarqan ysyrabyna jol bermeý. Dastarqanǵa araq-sharapty múlde jolatpaý. Alpystan asqan kisilerdiń araq ishkenine uıalatyndaı jaǵdaı jasaý. Toıda tek qazaqtyń ulttyq mýzykasyn paıdalaný (Orystyń toıynda birde-bir qazaq áni shyrqalmaıdy, ózbek pen cheshenniń toıynda birde-bir qazaq bıi bılenbeıdi). Toı ústinde úlken adamdardyń ózara áńgimelesetindeı, suhbattasatyndaı múmkindikter týǵyzý (Bólek shaı bólmesi tárizdi). Asabalardy oqytyp, tárbıeleý.
Marat TOQAShBAEV
Almaty
...úlgi tutady
Zaman talabyn uǵyndyra bilgen kýrs
Júırik ýaqyt zamana kóshin alǵa áketip barady. Kóshke ilesý – ýaqyt talaby, kóshten qalmaý – jahandanýǵa jutylyp ketpeýimizdiń qareketi. Al bizdiń dáýir qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimderiniń aldyna qandaı mindetter qoıyp otyr? Osy saýal barlyq muǵalimdi tolǵandyrady dep oılaımyn. Onyń jaýabyn bizder, aqjaıyqtyq ustazdar – «Batys Qazaqstan oblysy boıynsha pedagog qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý ınstıtýty» uıymdastyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynda orta bilim mazmunyn jańartý aıasynda qazaq tildi mektepterdegi «Qazaq tili» jáne «Qazaq ádebıeti» pánderi boıynsha pedagog kadrlardyń biliktiligin arttyrý kýrsynda» tolyq ala aldyq. Sheber uıymdastyrylǵan basqosý jańartylǵan bilim berý mazmunyn jan-jaqty zerdeleýimizge, kózqarasymyzdyń ózgerýine shyn máninde múmkindik berdi. Bul rette mazmunǵa negizdelgen baǵdarlamadan daǵdyǵa negizdelgen baǵdarlama boıynsha qysqa merzimdi sabaq josparyn qurýdy, spıraldi qaǵıdat negizinde tapsyrmalar qurastyrýdy, qalyptastyrýshy baǵalaýdy júrgizýdi meńgerdik. Yqsham sabaqtar ótkizý arqyly jańasha ádis-tásildermen tanysyp, sabaqtaǵy suraqtardyń rólin, saralaý jumysynyń túrlerin bile aldyq. Oqý maqsattaryna qol jetkizý úshin belsendi oqýdy júzege asyrýdyń, tıimdi oqytýdy tabysty oqytýǵa aınaldyrýdyń mán-mańyzyn talqyladyq. Alda muǵalimge júktelgen mindetterdiń údesinen shyǵa alatynymyzǵa bek senimdimin.
Ásel ERMENTAEVA,
Abaı atyndaǵy mektep-gımnazııanyń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi
Batys Qazaqstan oblysy, Aqjaıyq aýdany
...ótinish aıtady
Tumanbaı aqyndy ardaqtaıyq
Elimizdiń bas gazeti «Egemen Qazaqstanda» jarııalanǵan aqyn, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri О́tegen Oralbaıulynyń «Daryn dańǵyly» atty oıly maqalasyn erekshe yqylaspen oqyp shyqtym. Onyń aldynda ǵana «Almaty aqshamy» gazetinde Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Janar Ábdishevanyń «Tumanbaıdyń kóshesinde júrip, eskertkishin kórgim keldi» degen maqalasy jarııalanǵan bolatyn. Eki qalamger belgili aqynymyz Tumanbaı Moldaǵalıev atyndaǵy kóshe nege Almaty shaharynda joq, nege onyń eskertkishin kópshilik kórmeı keledi dep oryndy másele kóterip otyr. Shynynda, halqymyzdyń aýzynda júrgen bedeldi aqyn Tumanbaı Moldaǵalıevtiń qazaq poezııasynda qaldyrǵan izi eren. Onyń kóptegen lırıkaǵa toly sezimińdi terbeter jyrlaryna biraz belgili kompozıtorlar júrekke jaǵymdy ánder jazǵan. Tumanbaı aqynnyń sózine jazylǵan óleńdermen túgeldeı bir urpaq jetilip ósti desek artyq aıtqanymyz emes. Kóptiń oıynda júrgen máseleni maqala avtorlary óte oryndy kóterip otyr. Qazirgi urpaq qolǵa alyp, kórnekti aqyn T.Moldaǵalıevtiń atyn Almaty qalasynyń ortalyǵyndaǵy bir kórnekti kóshege berip, kisi qyzyǵar sáýletti eskertkish ornatsaq keremet bolar edi. Ultymyzdyń ádebıet salasynyń damýyna óz qoltańbasyn qaldyrǵan Tumanbaı aqyndy qalaı maqtasaq ta, madaqtasaq ta oryndy. Almatyǵa barǵanymyzda Tumanbaı Moldaǵalıev kóshesimen júrip, onyń eńseli de symbatty eskertkishine bas ıgimiz keledi. Bul – kóptiń tilegi dep qabyldaǵanymyz jón.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi
Taraz
...rızashylyǵyn bildiredi
Baǵalaı bilgenge baq qonady
Almaty kalasyndaǵy №10 kópbalaly az qamtamasyz etilgen otbasylardyń balalaryna arnalǵan mektep-ınternattyń óz tynys-tirshiligi ózge orta bilim berý mekemelerine qaraǵanda múldem basqasha. О́ıtkeni bul mektep-ınternattyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy sońǵy úlgidegi tehnıkamen jabdyqtalyp, memlekettik jáne orys tilinde ótetin sabaq úrdisi de jahandaný kezeńindegi mol tájirıbeni basshylyqqa alǵan. «Bilimdi urpaq – el bolashaǵy» atty qaǵıdany berik ustanǵan ujym basshysy Bıbigúl Amanǵalıeva qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge erekshe qamqorlyq tanytyp otyr. Urpaq tárbıesindegi sara joldy ómirlik tájirıbesimen baılanystyra bilgen mektep dırektory Bıbigúl Taýtenqyzy «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi», Ybyraı Altynsarın medaliniń ıegeri. Ol basqaryp otyrǵan ujym pándik olımpıadalarda jáne UBT synaqtarynda joǵary kórsetkishterge ıe ekendigin maqtanysh etemiz. Mektep-ınternat basshysynyń ǵylymı eńbekteri de óz áriptesterine úlgi bolarlyq dúnıeler. «Mektep basqarý isindegi psıholog mamannyń monıtorıngtik baqylaýy» sııaqty biraz ǵylymı enbekteri elimizdiń ustazdar qaýymynan joǵary baǵasyn ala bildi. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Ábish Kekilbaevtyń: «Baǵalaı bilgenge baq qonady, qýana bilgenge qut qonady» degen tamasha tujyrymy osy Bıbigúl Taýtenqyzy basqaryp otyrǵan ujymnyń tynys-tirshiliginen baıqalǵandaı.
Marat ORALHANOV
Almaty