Taıaýda Qaraǵandy oblysynda «English for Jastar» jobasy bastaý aldy. Jalpy, aǵylshynsha til syndyrýǵa arnalǵan bul ıgi iske óńir jastarynyń da erekshe qyzyǵýshylyq tanytqanyn aıtqymyz keledi. Budan bólek, oblysta dál qazirgi kezde sheshimin kútip turǵan birqatar máseleniń barlyǵy da jarııa etýge suranyp-aq tur. Máselen, sońǵy jyldary jol apaty azaımaı, sonyń saldarynan kóz jumǵan jolaýshylar sany da kemimeı tur. Al kenshiler astanasyndaǵy dybystyq jarnamalar jyrynyń júıkeni juqartyp júrgenine de birneshe jyldyń muǵdary boldy...
Aǵylshyn tili aýyl aralap ketti
«Jas Otan» jastar qanaty men «Bolashaq» qaýymdastyǵy birigip júzege asyryp jatqan «English for Jastar» áleýmettik-aǵartýshylyq jobasyna Qaraǵandy oblysy da belsene qatysýǵa nıet bildirdi.
Búginde óńirdiń alty aýyldyq mektebinde 12 erikti aǵylshyn tilin úırete bastady. Olardyń ishindegi ekeýi AQSh-tan kelgen, osy tildiń ýyzyna qanyp ósken jas mamandar. Garvardtyq Kennet Palmer Osakarov aýdanyndaǵy balalardy oqytyp jatsa, Nıý-Iork turǵyny Mırıam Grınfıld Nura aýdanyndaǵy balalarǵa aǵylshyn tiliniń álipbıin úıretip júr. Al qalǵan 10 erikti Qaraǵandydaǵy joǵary oqý oryndaryndaǵy úzdik stýdentter arasynan iriktelip alynǵan.
Joba josparyna saı, eki aı ishinde aýyldyq jerdiń 500-den astam balasy men ustazy kún saıyn sóılesý klýbtarynda tildik tájirıbeden ótýi tıis.
Aıta keterligi, aýyl balalary buryn-sońdy aǵylshyn tili ıegerlerinen tikeleı dáris alyp kórgen emes. Joba osynysymen qyzyqty hám nátıjeli bolmaq.
Jobaǵa oblys basshylyǵy da qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Mysaly, «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń taıaýda ótken eseptik-saılaý konferensııasy barysynda oblys ákimi Erlan Qoshanov bul týrasynda bylaı dedi:
– Bizge aǵylshyn tildi saıttardan ózderine qajetti aqparatty, óz betinshe ónimderin ótkize alatyn naryqty izdep taba alatyn, jańa tehnologııalardy engizetin, álemdi sharlaıtyn aqyldy, alǵa jyljyǵan argarııler kerek.
Oblys basshysy atalǵan joba bir rettik qana bolyp qalmaı, aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tapsa degen tilek bildirdi.
Aıta ketý kerek, bul mańyzdy sharaǵa otandyq jáne halyqaralyq iri uıymdar seriktes bolyp otyr. Uıymdastyrýshylar aǵylshyn tilin oqytatyn eriktilerdi ýaqytsha jatyn orynmen, tamaqpen jáne basqa da qajettiliktermen tolyqtaı qamtamasyz etken.
Qulaqty jarǵan jarnamaǵa tyıym bar ma?
Kenshiler astanasyndaǵy adam kóp jıylatyn aıaldamalardaǵy qulaqtyń jarǵaǵyn jaratyn dybystyq jarnamadan jurt ábden mezi bolǵan. Qala turǵyndarynyń osy jaıtty aıtyp, shaǵymdanǵanynan ázirge nátıje shyǵar emes.
Bul máseleniń ýshyqqany sonsha, taıaýda oblys ákimdiginde ótken apparattyq jınalysta óńir basshysy Erlan Qoshanovtyń ózine qala kóshelerindegi dybystyq jarnamalardy tártipke keltirý jáne kóshedegi retsiz saýda týraly máseleni qozǵaýyna týra keldi. Talqylaý barysynda oblys ákimi qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń qala turǵyndarynyń muń-muqtajyna jetkilikti deńgeıde kóńil aýdarmaıtynyna qynjylys bildirdi. Jurt shaǵymdy qarsha boratady, al qalaǵa jaýapty sheneýnikter ony júre tyńdaıtyn sııaqty. Áıteýir, máseleni sheshýge kelgende qulyqsyz...
Bir ǵana mysal, oblys ákiminiń blogyna Qaraǵandy qalasyndaǵy Prıshahtınsk eldi mekeniniń Zelınskıı kóshesindegi retsiz saýdaǵa qatysty turǵyndardan 17 shaǵym kelip túsken eken. Biraq selt etken bir de bir ákim bolmapty. Qala ákimi Nurlan Áýbákirov suraqtyń túsinikti ekendigin aıtqanymen, máseleniń túıini búginge deıin tarqatylmaı keledi.
– Eger suraq túsinikti bolsa, onda tártipke keltirińizder, – dep qatań eskertti E.Qoshanov. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, oblys ortalyǵyndaǵy qordalanǵan máseleniń biri – dybystyq jarnama. Qala basshylyǵy osy másele qozǵalsa boldy, zańnamalyq turǵydaǵy quqyqtyq olqylyqtarǵa siltep, óz bastaryn arashalap alýǵa tyrysady. Iаǵnı, olardyń aıtýynsha abattandyrý erejelerine ózgertýler engizý qajet. Sonan soń olar bul jaǵdaıǵa qoǵamdyq densaýlyq qorǵaý basqarmasy sáıkesinshe ólshemder jasap, yqpal ete alatynyn alǵa tartty.
Álbette, mundaı jaýap oblys ákimin qanaǵattandyrmady.
– Osydan bir aıdan astam ýaqyt buryn sizder bizge desıbelderdi ólsheımiz dep ýáde bergen bolatynsyzdar. Dybystyq jarnama adamdarǵa kedergi jasap jatyr. Nátıjeli sharalar qoldanýǵa bolmas pa edi? Ol nebári 5-6 núkte emes pe? Sizder onyń ıelerin bilesizder. Shaqyryńyzdar, áńgimelesińizder, bul máseleni sońyna deıin sheshińizder, – degen E.Qoshanov jaýapty qyzmetkerler aldyna qatań talap qoıyp, naqty tapsyrma berdi. Jaýapty laýazymdy tulǵalardyń oblys ákiminiń tapsyrmasyn oryndaýǵa asyqpaǵandaryna qaraǵanda, dybystyq jarnama degenińiz aýadan aqshany qarsha jaýdyratyn bıznes kózi sııaqty. Degenmen, jurttyń júıkesimen oınaýǵa bolmaıdy. Kósheni azan-qazan qylyp, daýysy bir sembeıtin dybystyq jarnamaǵa da tyıym salynar kún jaqyn degenge sengimiz keledi.
Júıtkigenniń jóni osy eken dep...
Jaqynda oblys ákimdiginde quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń otyrysy boldy. Oǵan oblystyń prokýratýra, UQK departamenti, ishki ister departamenti, jergilikti polısııa qyzmetiniń jáne qala basshylyǵynyń ókilderi qatysty.
Sol jıynda joldaǵy apattyq jaǵdaılar týraly esep bergen Qaraǵandy oblysynyń IID JPQ bastyǵynyń orynbasary Oljas Arynovtyń málimetine sensek, bıyl óńirde 730 jol apaty oryn alǵan eken. О́tken jyly bul kórsetkish 797 bolǵan. Sońǵy bes jyldyń jalpy statıstıkasyn alar bolsaq, jol boıyndaǵy qaıǵyly oqıǵalar sany azaıyp kele jatqan kórinedi.
– Árbir úshinshi jol apaty jyldamdyqty shamadan tys asyrýmen baılanysty bolady. Al árbir toǵyzynshy apat jaıaý júrginshiler ótetin aýmaqtarda ereje buzý jáne qarsy jolaqqa shyǵyp ketýmen baılanysty bolyp otyr. Búgingi tańda jol apattarynyń 80%-y júrgizýshilerdiń kinásinen oryn alady, – dep atap ótti Oljas Arynov.
Ishki ister organynyń ókili, sonymen qatar, joldaǵy apat sanyn tómendetýge septigin tıgizetin birqatar usynystardy atady. Mysaly, kúre joldarda qarama-qarsy jolaqtardy bólip turatyn bógetter ornatý, jaryq shaǵylysatyn belgiler qoıý apattyń aldyn alýǵa kóp kómegin tıgizedi eken. Sondaı-aq joldyń tik órleý tustarynda betpe-bet qaqtyǵystardy boldyrmaý úshin polıseıler «qosymsha arnaıy jolaqtar» salýdy usynyp otyr. Olar baıaý júretin úlken júk kólikterine arnalady.
Árıne munyń bárine de qomaqty qarjy kerek. Áıtse de adam ómirinen qymbat eshteńe joq. Polısııa ókiliniń aıtqan usynystary joldaǵy qaýipsizdikti kúsheıter bolsa, odan aıanar nesi bar? Degenmen, máseleniń sheshimi munymen ǵana shektelip qalmaıdy. Júıtkigenniń jóni osy eken dep, aldy-artyna qaramaı zymyraıtyndar aınalasyna zardabyn tıgizbes úshin kúre joldyń boıynda temirdeı tártip bolýy kerek.
Kemshilikter túzelsin degen talap qoıyldy, sáıkesinshe jaýap soǵan saı bolsa, qáni?
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY