Jyl sońyna deıin Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda tamponajdy sement zaýyty iske qosylady. Eki jyl buryn qazyǵy qaǵylǵan zaýytty qazaqstandyq «DANAKE korporasııasy» men Qytaıdyń «Gezhouba Group Cement Co. Ltd» sement kompanııasy birlesip paıdalanýǵa bergeli jatyr.
«Gejýba Shıeli Sement» JShS zaýyty jobasynyń jalpy quny – 64 mlrd teńge. Bas merdigeri «Chaına Trıýmf Interneshnl» – álemdegi úzdik 50 halyqaralyq kóshbasshy kompanııa qataryna jatady. Zaýyt tolyqtaı iske qosylǵanda munda 300-ge jýyq jumysshy eńbek etetin bolady.
Zaýyt jylyna 1 mln tonna tamponajdy sement óndiredi dep kútilýde. Tamponajdy sement atom ónerkásibi men munaı-gaz salasynda úlken suranysqa ıe eken. Kóptegen kásiporyndar shıkizattyń ózimizdegi qat túrin alys jerden tasymaldaǵandyqtan ónimi qymbatqa túsetin. Máselen, ońtústiktegi ashylýynan jabylýy tez «Keramogranıt» zaýyty óndiriske qajetti qumdy Ýkraınadan aldyratyndyqtan turalap qalǵan bolatyn. Al munda shıkizat irgesinde ornalasqan. Búginde dolomıt, qum jáne ýaq tas karerleri paıdalanýǵa daıyn bolǵandyqtan zaýyttyń sementi qoljetimdi bolmaq.
Zaýyt qurylysyna 50 gektarǵa jýyq jer bólingen. Onyń 4 gektar jerine jumysshylar qalashyǵy salynyp jatyr.
Joba qazaqstandyq-qytaılyq 51 jobanyń tizimine kirgen. Shıeli aýdany ákiminiń orynbasary Bolatbek Ysmaǵulov zaýytta jumys istep jatqandardyń deni jergilikti turǵyndar ekendigin aıtady. Kásiporyn tolyq iske qosylǵanda 230-daı adam tolyq jumyspen qamtylady eken. Onyń 90 paıyzǵa jýyǵyn jergilikti halyq quraıdy.
«Gedjýba – Shıeli sement» óndirisiniń dırektory Ýdjýn Hýa tamponajdy sementtiń álemdik naryqta bási joǵary ekendigin aıtady. Shıkizattyń 98 paıyzy osynda bar. Tek bir-eki paıyz qospalary ǵana syrttan tasymaldanady.
Ádette, jurt óndiris ornynyń aýaǵa shyǵarǵan qaldyqtarynan zárezap bolady. Osydan bes-alty jyl buryn «Sastóbe sement» zaýytynyń murjalarynan shyqqan qaldyqtar jergilikti jurttyń úı-jaıyn basyp, aspannan shuǵa emes, sement jaýǵanyna narazy bolǵan turǵyndar respýblıkaǵa dabyl kótergen bolatyn.
Al jańa tehnologııamen jabdyqtalǵan bul zaýyttyń ereksheligi – qorshaǵan ortany lastamaıdy delinedi. Murjalardan bólinetin kómirqyshqyl gazy arnaýly súzgiden ótip tazalanady. Zaýyt basshylyǵy júzge jýyq qazaqstandyq jastardy Qytaıdaǵy arnaýly oqý oryndarynda daıarlap jatyr.
Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev Shıeli aýdanyna barǵan saparynda sol jastardyń alǵashqy legimen kezdesken bolatyn.
QHR-da sement zaýytynda jumys isteý úshin óndiristen ótken jastardyń qatary aldaǵy ýaqytta kóbeıedi. Qytaıda 5 myńnan astam zaýyt bar eken. Shıeli aýdanyndaǵy ındýstrıaldy-agrarlyq kolledjde bilim alǵan jastar jańa óndiris ornyndaǵy mamandyqty ıgergendigin aıtady.
Álemdik naryq jaǵdaıynda óz kórpeńdi qymtap, tomaǵa-tuıyq ómir súrý múmkin emes. Iri óndiris oshaqtary bolmasa memleket bolashaǵy bulyńǵyr kúıinde qalady. Elbasy álemdegi básekege qabiletti ozyq otyz eldiń qataryna erkin kirý úshin úlken táýekelge bel býyp, sheteldik ınvestorlardyń kómegimen memleketimizdi nyǵaıtýǵa kúsh salyp jatyr. Aımaq basshysy osy iste jastarymyzdyń óndiriste jumys isteýi asa mańyzdy ekendigin aıtty.
Jyl sońyna deıin tolyq iske qosylatyn zaýytqa memlekettik-jekeshelik áriptestik sheńberinde elektr jelisimen jabdyqtaý jáne temirjol salý jumystary júrgizilip jatyr. Sonymen qatar oblystyq bıýdjetten ónerkásiptik aımaqqa gaz qubyryn salý úshin qarajat bólindi. Shyǵarǵan ónimniń jetpis paıyzyn otandyq atom ónerkásibi men munaı-gaz salasyna beredi, artylǵanyn shetelge eksporttaıdy. Sátin salsa, «Qyzylordanyń Shveısarııasy» atanǵan aýdanda respýblıkadaǵy eń iri kásiporyndardyń biri qanatyn keńge jaımaq.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy