...másele kóteredi
Qol ushyn sozsa deımiz
Semeı qalasyna qarasty Abyraly óńirinde aýyl turǵyndaryna qyzmet kórsetip otyrǵan 4 kitaphana bar. Ol kitaphanalar «Qaınar ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesi» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń quramyna kiredi. Bular – aýyl kitaphanalary. Búginde bul kitaphanalar zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen. Júıeli jumys tásilderi qalyptasyp, kún talabyna saı qyzmet atqarýda. Úzdik jetistikteri de ataýsyz qalǵan emes. 2014 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń «Kitaphana isi» atalymynyń ıegeri atandy.
Sońǵy ýaqyttary halyqqa mádenı qyzmet kórsetip otyrǵan osy mekemeni jaýyp, 300 shaqyrym alystaǵy Semeı qalasynyń ortalyqtandyrylǵan kitaphanasyna qospaq degen áńgime shyǵyp, sary ýaıymǵa salynyp júrgen jaıymyz bar. Kezinde osyndaı asyǵys oılastyrylǵan sharanyń kesirinen óńirdegi eki aýyldyń – Tańat jáne Aınabulaq kitaphanalary mektep kitaphanalaryna qosylyp, sońynan jabylyp tyndy. Bul ońtaılandyrý da sol sharanyń kebin kımeı me? О́tpeli qarjy qıyndyqtaryn aýyldardaǵy mádenıet oshaqtaryn ońtaılandyrýmen ne utpaqpyz? Erteń aýyldardaǵy kitaphanalar jabylyp qalsa, olardy bolashaqta qaıta qalpyna keltire alamyz ba? Semeı men О́skemendegi mádenıet salasynyń basshylary osy máseleniń ońdy sheshilýine qol ushyn sozsa deımiz.
Turar AHMETOV
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Qaınar aýyly
...jaqsylyǵyn jetkizedi
Aıtýar bı tuǵyryna qondy
Qazaqtyń aıtýly bıleriniń biri – Aıtýar bı Úsenulynyń Atyraý-Inder tas jolynyń boıynda eskertkishi ashyldy.
Aıtýar bıdiń ata-tegi – on eki ata Baıuly Berishtiń Sebek bóliminiń Sary atasynan taraıdy. Aıtýar bı Baımaǵambet sultan zamanynda keńesshi qyzmetin atqarǵan. Atyraý oblysy, Mahambet aýdany, Ortaqshyl aýylynan soltústik-shyǵysqa qaraı ornalasqan «Altyn» qorymynda jerlengen. 1836-1838 jyldary Isataı-Mahambet kóterilisiniń qym-qıǵash kezeńi – Jaıyq ózeninen óter sátinde qol ushyn bergen. Bul derekter Yǵylman Shórekulynyń «Isataı-Mahambet» dastanynda kórinis tabady.
Ádilbek О́MIRZAQOV
Atyraý
...usynys jasaıdy
Mańdaıshalardy birizdendirý kerek
Jer-sý ataýlaryn latyn negizdi jańa qazaq álipbıine kóshiretin kezeń de taıap qaldy. Osy isti jyldamdatyp júzege asyryp otyrǵan jerler de bar. Respýblıka aımaǵynda tek qala mańy emes, oblys, aýdan kóleminde de ataýlardy latynsha berip otyrǵan jerler jetkilikti. Solardyń biri – Almaty oblysyna qarasty Kegen aýdanynan jaqyn ýaqytta bólinip shyqqan Raıymbek aýdanynyń Qaqpaq aýyly. Aýyldyń kireberisine keremet jazý jazylǵan, kóz tartarlyqtaı ádemi. Al endi aýyldan shyqqan kezdegi tusyna «Saparyńyz sátti bolsyn!» dep jazylypty. Bul jazýdyń latynnyń ekinshi ret usynylǵan apostrofty nusqasy negizinde jazylǵandyǵyn kórip otyrmyz. Osyny kúnde kórip júrgen halyq latyn negizdi qazaq álipbıi osy eken dep qabyldaýy sózsiz. Iаǵnı, halyqty óz qolymyzben saýatsyzdyqqa ıtermelep jatyrmyz.
Jalpy alǵanda, onomastıkalyq ataýlar jazylatyn mańdaıshalardy birizdendirý kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda eki jumys jasarymyz anyq. Mańdaısha jazýlaryn árkim óz bilgeninshe jazyp jatyr. Latyn negizdi jańa qazaq álipbıiniń emle-erejesi bekitilmeı turyp, mańdaısha jazýlarynyń mynaý durys degen nusqasyn usyna almaımyz. Osy máseleni sheshýimiz kerek.
Dana PAShAN,
A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri
...oı qozǵaıdy
Jumylyp júrip baǵany kótertpeıdi eken
Biz jaqtan eki jigit demalysynda Shymkenttegi jumystasyna qydyryp barmaı ma?! Jazdy kúni bolsa kerek, barǵan kúni qonaqtaryn barynsha kútip, jaǵdaılaryn jasaǵan eken. Kelesi kúni tús qaıta úı ıesi: «Jigitter, kóligimdi jýyp kelýim kerek edi, birge baraıyq, sosyn qaıtyp kelip jýynyp-shaıynyp, keshki Shymkentti kórsetemin» depti. «Qonaq qoıdan jýas», ne kerek, qatar turǵan eki kólik jýatyn orynǵa kelse, bireýi 600 teńgeden, ekinshisi 500 teńgeden, 600 teńgelikte kezekte 1 ǵana kólik tursa, 500 teńgelikte 4 kólik turǵan eken. Shymkenttik baryp 500 teńgelikke 4 kólikten keıin kezek alypty. Sosyn: «Jigitter, ana jerde syra bar, káýap bar, tapsyrys bere berińder, men arttaryńnan baramyn» dep qala beripti. Atyraýlyq ekeý syra iship, káýap jep otyryp shymkenttik jigittiń álgi qylyǵyna túsinbeı álek bolady... «Jumysy TShO-da, aıyna teńgemen emes, dollarmen aılyq alady, nege 100 teńge úshin sonshama ýaqytyn joǵaltady?!»... Bir zamanda kóligin jýǵyzyp kelgen jumystastaryna kókeılerinde turǵan álgi suraqtaryn qoımaı ma?! Sonda shymkenttik: «Ol bylaı. Áńgime 100 teńgede emes, áńgime baǵany kótermeýde. Mysaly, men 600 teńgege kóligimdi jýǵyzyp kete bersem eshkim eshteńe demeıdi, biraq sál de bolsa qymbat salonnyń saýdasyn júrgizgen bolar edim. Eger olardyń saýdasy júre bastasa, olar kóp uzamaı baǵasyn kóteredi, sosyn kólik jýǵyzý 600 teńgeden 700 teńgege kóteriledi. Al odan qalǵysy kelmegen 500 teńgelik kórshi salon 600 teńge kylar edi. Qysqasha osylaı» depti. Mine shymkenttikter jumylyp júrip ózderindegi baǵany osylaı kótertpeıdi eken. Qysqasy, biz sııaqty shashpalarǵa oılanatyn jaıt.
Berkin SADYQOV
...qýanyshyn bólisedi
Jarystan júldemen oraldy
Mańǵystaý aýdanynyń Tushybek aýylynyń turǵyny Aıshýaq Taımanov Astanada ótken Kúntýǵan Toqtybaıuly atyndaǵy halyqaralyq týrnırge qatysyp, qusbegiliktiń naǵyz qas sheberleri men álemniń 10-ǵa jýyq memleketiniń myqty mamandary qatysqan jarysta «Baıraq» atty búrkiti men «Jebe» atty ıtelgisin qatar jarysqa qosyp júldemen oraldy. Iаǵnı, qazaqtyń qasıetti qusy ıtelgiler jarysynan baıqaýda júldeli I oryn, al búrkitshiler saıysynda júldeli III orynǵa ıe boldy. Zor qýanyshty sátti paıdalana otyryp, Aıshýaq zamandasymyzǵa ulttyq qundylyqtarymyzdy odan ári damytyp, ulyqtaı berýine tilektespiz.
Allabergen QONARBAEV
Mańǵystaý oblysy