Egemendi el bolý ata-babalarymyzdyń ańsaǵan armany edi. Arman oryndady, elimiz táýelsizdikke qol jetkizdi. Azat el bolǵan kúnnen bastap táýelsizdigimizdi, memleketimizdi qorǵaý basty mindetterdiń biri boldy. Sondyqtan Otanymyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin Qarýly Kúshterimizdi qurý qajettiligi týyndady. Ulttyq qaýipsizdikke, onyń ishinde áskerı qaýipsizdikke Elbasy N.Nazarbaev alǵashqy kúnnen-aq basa mán berdi.
Bizdiń basty qundylyǵymyz – táýelsizdik. Onyń tamyryn tereńge jiberip, máńgi saqtaý búgingi bizdiń de, keleshek urpaqtyń da basty mindeti. Osy oraıda Qazaq eliniń taǵdyr-tarıhyn, qym-qýyt azabyn jan-dúnıesimen túsinip, eliniń endigi tarıhyn bıik rýhta jańǵyrtyp, jalǵastyryp áketetin er minezdi, qazaqtyń namysynan jaralǵan has qaharman Er, ıaǵnı Elbasy kerek boldy. Biz osyndaı tulǵany jańylmaı, dóp basa tańdap, taǵdyrymyzdy qolyna bergenimiz kúni keshe sııaqty edi...
Sál sheginis jasaı sóılesek, 1991 jylǵy 1 jeltoqsanda elimizde ótken tuńǵysh jalpyhalyqtyq saılaýda N.Nazarbaev daýys berýge qatysqan qazaqstandyqtardyń 98 paıyzynan astamynyń qoldaýyn alyp, búkil halyq saılaǵan elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti boldy.
Elbasy bolyp saılanǵan N.Nazarbaev sol jylǵy 10 jeltoqsanda Qazaq memleketiniń Tuńǵysh Prezıdenti mártebesinde iske kirisken bette birden qolǵa alǵany – halqymyzdyń ary men abyroıynyń qaınar kózi, túp-tórkini – ulttyq namysqa tyń maǵyna darytty. Bostandyqtyń da, táýelsizdiktiń de alǵashqy qadamy osy bolatyn.
1992 jyldyń naýryz aıynda Prezıdent Ákimshiligi men Úkimet qorǵanysqa, Qarýly Kúshterge baılanysty kóptegen qujattar daıyndap, ıgi bastamalarǵa uıytqy boldy. 1992 jyly 8 sáýirde Elbasy ótkizgen otyrysta óz áskerimiz qurylsyn degen sheshim qabyldandy. Bul sheshim Prezıdenttiń sol jyldyń 7 mamyryndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterin qurý týraly» Jarlyǵymen bekitildi. Osy Jarlyqqa saı elimizdiń aýmaǵyndaǵy barlyq áskerı qurylymdar Qazaqstan Respýblıkasynyń ıýrısdıksııasyna alyndy. Bul elimizdiń Qarýly Kúshteriniń qurylýynyń basy boldy. Odan keıin isti júrgizý, táýelsizdikti saqtaý úshin biraz zańdar men quqyqtyq qujattar daıyndaldy.
Qarýly Kúshterdiń aldynda turǵan basty mindetter 2000 jyly qabyldanǵan Áskerı doktrınada jan-jaqty kórsetildi. Mundaı qujatpen halyqtyń ashyq túrde tanysýy tarıhta birinshi ret júıeli túrde júzege asty. Salaǵa qatysty jumystar qarqyn alyp, ishki-syrtqy jaǵdaılarǵa sáıkes áskerı okrýgter quryldy.
Otan tiregi Qarýly Kúshter ekeni belgili. Onyń damýyna, qalyptasýyna tek áskerıler ǵana emes, Ata Zańda atap kórsetilgendeı, táýelsiz eldiń árbir azamaty da jaýapty. Bizdiń áskerimizge negizinen Otanymyzdyń memlekettik shekarasyn suǵanaq qoldardan saqtaý, terıtorııamyzdyń tutastyǵyn eldiń egemendigin qorǵaý júktelgen. El qorǵaý halyqtyq mindet ekeni Konstıtýsııamyzda naqtylanǵan.
Otanymyzdyń táýelesizdigin qorǵaý, egemendiktiń senimdi saqshysy bolý «men qazaqpyn, men qazaqstandyqpyn» degen ár azamattyń sana-sezimi men adaldyǵyna syn. Eger osyny túsine bilsek, elimizdiń keleshegi jarqyn, dúnıege keletin urpaq qaıǵy-muńsyz ósedi. Onyń bári osy kúngi azamattardyń qolynda desem artyq aıtqandyq emes.
Qazaqstannyń shekarasy shegendelip, kórshiles eldermen dostyq kelisimge qol qoıylǵan. Jaqynda Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesin naqtylaǵan Konvensııa bekitildi. Qysqasy elimizdiń qaýipsizdigi nyǵaıdy.
Elbasy – Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy N.Nazarbaevtyń bedeliniń, dıplomatııalyq darynynyń, kóregendiliginiń arqasynda elimizdiń qaýipsizdigi, kórshi eldermen beıbitshilik qarym-qatynasy naqtylanyp, zańdy túrde bekitildi.
Áskerı bilim men áskerı kadrlar daıyndaý máseleleri týraly N.Nazarbaev: «Qarýly Kúshterdiń kadr saıasatynyń negizi, onyń kezeń-kezeńmen kásibılendirilýinde» dep atap kórsetken edi. Bul baǵdarly sóz basshylyqqa alynyp, áskerı bilim men áskerı kadrlardy daıarlaý máselelerin sheshýdi jetildirýde kóptegen ıgi sharalar júzege asty.
Qarýly Kúshterdiń áskerı akademııasy quryldy. Keıinnen bul akademııa Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti bolyp ózgerdi. Aqtóbe qalasynda Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy joǵary áskerı ushqyshtar áskerı ınstıtýty ómirge keldi. Kishi mamandar daıyndaý úshin Kadet korpýsy ashyldy. Bolashaqta áskerı mamandyqty qalaıtyn jasóspirimderge de úlken nazar aýdarylýda. Almaty, Shymkent, Qaraǵandy qalalarynda olarǵa arnalǵan arnaıy mektep-ınternattar, Astanada «Jas ulan» mektebi bar.
Áskerı doktrına talaptaryna saı ofıserlik kadrlardy daıarlaýdy jetildirýdiń birden-bir baǵyty – jańa áskerı oqý oryndaryn ashý. Osy oraıda Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı ınstıtýty ashylǵanyn da aıta keteıik.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen táýelsiz Qazaq elinde tarıhı mańyzy zor kóptegen ister atqaryldy. Sonyń biri 1991 jyldyń 29 tamyzynda 40 jyldan astam ýaqyt boıy adamzatqa qasiret tartqyzyp, apat qaýpin tóndirip kelgen Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń tunshyqtyrylýy edi.
Keńes Odaǵynan Qazaqstanǵa «mura» bolyp joıqyn kúsh – asa qýatty ıadrolyq qarý qalǵan edi. Ol álemdegi tórtinshi ıadrolyq arsenal bolatyn. Týǵan eliniń tynyshtyǵyn, adamzattyń qaýipsizdigin oılaǵan N.Nazarbaev AQSh, Reseı, Fransııa basshylarymen uzaq ta kúrdeli kelissózder júrgizip, nátıjesinde ıadrolyq qarýdy Qazaqstannan alastatýǵa 1994 jyly kelisti. Iаdrolyq derjavalar Qazaqstannyń táýelsizdigine, terrıtorııalyq birtutastyǵyna qarsy kúsh qoldanbaýǵa mindettendi. Qazaqstanǵa ekonomıkalyq qysym kórsetýge barmaıtyndaryn málimdedi. 1995 jyly sońǵy ıadrolyq qarý qazaq jerinen áketildi. Osylaısha adamzat tarıhynda tuńǵysh ret joıqyn qarýdan erikti túrde bas tartqan memleket paıda boldy. Ol – Qazaqstan.
Elbasymyz Nıý-Iorkte BUU Bas Assambleıasynyń bıik minbesinde turyp, óziniń týǵan elin osynaý asa mártebeli halyqaralyq uıymǵa múshe etip engizdi. Qazaqstan osylaısha álem moıyndaǵan egemen el boldy. Bul qazaq tarıhynda buryn-sońdy bolyp kórmegen orasan zor tarıhı oqıǵa edi.
Elordanyń Almatydan Aqmolaǵa kóshirilýi de – úlken tarıhı oqıǵa. Elbasy álemdik tájirıbeni oı eleginen ótkizip, Qazaqstannyń san ǵasyrlyq tarıhy men taǵdyryn eskere otyryp, onyń geosaıası, terrıtorııalyq, demografııalyq erekshelikterin nazardan tys qaldyrmaı uzaqmerzimdi basymdyqtardy anyqtady, taıaý bolashaqtaǵy mejelerdi belgiledi. Al jańa Astana elimizdiń bolashaǵynyń sımvolyna aınalǵanyna endi eshkim kúmándanbaıdy. Sanaýly jyldar ishinde Batys pen Shyǵys órkenıetteriniń mándi belgilerin boıyna jınaǵan ásem shahar paıda boldy. Sóz joq bul derek N.Nazarbaevtyń el basshysy retindegi ǵajaıyp qajyr-qaıraty men el isine bel sheshe kiriskenin, sonymen birge totalıtarlyq buǵaýdan bosanǵan eldiń memlekettik basqarý júıesindegi, ásirese prezıdenttik ınstıtýt aıasyndaǵy is-qımyldardyń qanshalyqty senim men serpinge toly ekenin de aıqyn ańǵartady.
Qazaqstan halqynyń tatýlyǵy men yntymaǵy elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy abyroıyn arttyryp otyrǵany sózsiz.
Elbasy – óz Otanyna degen súıispenshiligi zor, dúnıejúzilik aýqymda tanylǵan Kóshbasshy, qazirgi zamannyń kórnekti saıasatkeri. Kóp jaǵdaıda onyń reformalyq qyzmetiniń jáne halyqaralyq bastamalarynyń arqasynda búkil álem Qazaqstandy qurmetteıdi.
Muhtar ALTYNBAEV,
Halyq Qaharmany, armııa generaly,
«Qarýly Kúshterdiń ardagerleri» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi Ortalyq Keńesiniń tóraǵasy