«Meniń tilim qazaqsha shyqqan»

«Meniń tilim qazaqsha shyqqan»

– DEIDI QYZYLORDA OBLYSYNDAǴY «QOǴAM TV» TELEARNASYNYŃ JÚRGIZÝShISI ELENA RYBINA

«Aıta-aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy». Ana tilimiz týrasynda sóz bolǵanda halyq arasyndaǵy osy naqyl tilge orala beretini bar. Elbasynyń ózi «On bes jylda aıýǵa da til úıretýge bolady» dep edi. Ashy sóz. Adam namysyna tıetin, sanasyn sergitetin-aq mysal. Degenmen, til problemasy kún tártibinen áli túsken joq. Qoǵamdaǵy qyzý talqylanatyn taqyryptyń biri bolyp tur. 

– DEIDI QYZYLORDA OBLYSYNDAǴY «QOǴAM TV» TELEARNASYNYŃ JÚRGIZÝShISI ELENA RYBINA

«Aıta-aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy». Ana tilimiz týrasynda sóz bolǵanda halyq arasyndaǵy osy naqyl tilge orala beretini bar. Elbasynyń ózi «On bes jylda aıýǵa da til úıretýge bolady» dep edi. Ashy sóz. Adam namysyna tıetin, sanasyn sergitetin-aq mysal. Degenmen, til problemasy kún tártibinen áli túsken joq. Qoǵamdaǵy qyzý talqylanatyn taqyryptyń biri bolyp tur. 

Aýyzdy qý shóppen súrtýge de bolmas. Jalpy jurtshylyqtyń memlekettik tilge bet burǵany baıqalady. Mysaly, ózge ult pen ulystyń ókilderi qazaqsha úırenip júr. Úırenip qana qoımaı, teledıdardan baǵdarlamalar da júrgizedi. Burynyraqta ózge ulttan qazaq tilin tek Gerold Belger men Asyly Osman ǵana biletindeı bolyp kórinetin. Qazir teledıdarda qazaq tilinde sóılep otyrǵan qyz-jigitterdi sanasań, saýsaǵyń jetpeıdi. Solardyń biri Qyzylorda oblysyndaǵy «Qoǵam TV» telearnasynyń júrgizýshisi Elena RYBINA. «Egemenniń» eldegi tilshisi qazaq tiline qamshy saldyrmaıtyn qarshadaı qyzǵa jolyqty. Suhbattasty. Ekeýara áńgime bylaısha órildi.

«Adamda eki Otan bolmaıdy»

– Ádette «Otan ottan da ystyq» dep aýyz toltyryp aıtyp jatamyz. Sen úshin Qazaqstan deıtin baıtaq shynymen ottan ystyq pa?– Kindik qanyń tamyp, kir jýyp ósken jeriń – ol seniń Otanyń. Adamda eki júrek bolmaıdy. Sol sııaqty Otannyń da ekeý bolýy múmkin emes. Sondyqtan Qazaqstan meniń týǵan otanym. Maǵan otanym ottan da ystyq desem, qospasyz aıtqan bolar edim. Men Qazaqstanda týdym. Osy jerde jetildim. О́sken ortam da Qyzylordanyń qumdy dalasy. Mektepti de Aqmeshit atyrabynda bitirdim. Jurttyń bári joǵarǵy bilim izdep jan-jaqqa ketip jatqanda, men óz qalamda qaldym. Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetin támamdadym. Qazir osy qalada, eldiń aınasyna aınalǵan «Qoǵam TV» telearnasynda qyzmet etip jatyrmyn. Taǵy qaıtalap aıtaıyn: men Qazaqstanda týdym. Osynda azamat bolyp qalyptastym. Jumysymdy istep jatyrmyn. Eshkimnen kem bolmaı kúnimdi kórip júrmin. Sondyqtan Qazaqstan meniń otanym.– Joǵarydaǵy suraqtyń syry bar edi. Júregińniń áldebir túkpirinde ata­jurt­qa degen saǵynysh joq pa? Kún­der­diń bir kúninde ózińdi ósirip-jetildirgen qazaq jerin qıyp ketpeısiń be?– Negizi meniń týysqandarym Reseıde turady. Biraq, shynymdy aıtaıyn, ol jaq­qa kóshý týraly esh oılanbappyn. Sosyn men nege kóshýim kerek? Jańa aıttym: Qa­zaq­stan meniń otanym. Al otanymdy tastap ketsem, ol opasyzdyq bolyp sanalmaı ma? Árıne, sanalady. Otanyna opasyzdyq jasa­ǵan adam ózge jerge de kerek dep oılamaımyn.Kezinde biraz adam Qazaqstannan kóship ketti. Meniń ata-anam kóshken joq. Ol jaǵdaıynyń jetpegeninen, ne bolmasa Reseıge barǵanda kún kóre almaı qalýdan qoryqqannan emes. Olar da ózderi ósken jerdi qımady. Tastap kete almady. Qazir kórip otyrmyz ǵoı, sol kezde kóship ketken adamdardyń kóbi qaıta oralyp jatyr. О́ıt­keni, olar báribir barǵan jerine syıysa almady. Týǵan jerin saǵyndy. Qazaqy ortany ań­sady. Osyndaı jáıttardy kózimmen kó­rip, sanammen sezinip otyrǵan soń Qazaq­stan­nan kóshý týraly oılanbaımyn da. Onyń ústine men bul jerde eshqandaı qy­sym kórmeımin. Jumysym bar. Tabysym jetkilikti. Eshkim artyq talap qoıyp otyrǵan joq.– Biz kóp ultty elmiz. Qazaqstandaǵy ulttar arasyndaǵy qarym-qatynasqa, ózge ulttarǵa jasalyp jatqan qam­qor­lyqqa qandaı baǵa bergen bolar ediń?– Kóp ulttylyq Qazaqstannyń artyq­shy­lyǵy der edim. Tutas bir memleket tú­gi­li, bir otbasynyń ózinde kelispeýshilikter, pikir qaıshylyqtary bolyp jatady. Al 130 ult pen ulystyń basyn bir shańyraqtyń astyna biriktirip otyrǵan bizdiń týǵan eli­mizde ondaı alaýyzdyq pen alakózdik joq. О́ıtkeni, memlekettiń júrgizip otyrǵan saıasaty durys. Qazaq jerine ózge ulttyń ókil­deri taǵdyr talaıyna jazylǵan ártúrli jaǵ­daılarmen keldi. Degenmen, solardyń bar­lyǵyn qazaq halqy týǵan baýyryndaı qabyldady. Qolyndaǵy bir úzim nanyn bólip berip, ashty toǵaıtty, jarlyny baıytty. Berekeli de merekeli jerge kelip baq-dáýletteri tasyǵan jurt ta olarǵa rıza. Resmı bılik te bir ultqa basymdyq berip, ekinshisin keýdesinen ıterip otyrǵan joq. Bılik úshin bári birdeı. Alalamaıdy, bólmeıdi. Sondyqtan qazaq topyraǵyn mekendegen barlyq halyq bir úıdiń balasyndaı, bes saýsaqtyń salasyndaı bolyp tatý-tátti ǵumyr keship jatyr.Qazaqta «tamyr» degen sóz bar. Bul jáı aǵashtyń ne gúldiń tamyry emes. Adamdar arasyndaǵy tamyrlastyq. Iá, qazaq qany bólek bolsa da ózge jurttyń bárin ózine tamyr dep jaqyn tartqan. Tamyrlasqan. Qazaq halqynyń osyndaı keń peıili de beıbitshilik pen tatýlyqqa úndeıdi.Elbasymyz Nursultan Nazarbaev árbir sózinde tatýlyqty basshylyqqa alady. Ulttar arasyndaǵy bir-birine tózimdilikti, toleranttylyqty nasıhat etedi. Bul da óz jemisin bermeı jatqan joq. Táýelsiz eli­miz tatýlyqtyń tal besiginde ter­belip tur. Al bul ekiniń biri, egiz­diń syńarynyń qoly jete bermeıtin jetistik.– Durys. Memleket ult pen ulysty bólmeı, bir-birinen alalamaı, bárine birdeı saıasat ustanyp otyr­ǵan el tynysyn kórmeý múmkin emes. Alaıda ózge ulttyń ókilderiniń qazaq tilin meń­ge­rýi neken-saıaq. Ári-beriden soń «syıǵa syı, syraǵa bal» degen oı bolýy kerek qoı…– Men sizge ózimdi mysalǵa keltirsem bola ma? Mysaly, maǵan eshkim «sen qazaq tilin úıren» degen joq. О́z erkimmen úıren­dim. О́zime kerek bolǵannan keıin meńgerdim. Sondyqtan «jurttyń bári qazaqsha sóıleýge qulyqsyz» deýge bolmaıdy.– Menińshe, sen sııaqty oılaıtyn adamdar kóp emes.– Ony bilmedim. Máselen, Qyzylorda oblysynda 96 paıyz qazaqtar turady. Sol sebepti osy ortadaǵy adamdardyń barlyǵy qazaq tilin tabıǵı túrde bilip alady. Ol qalasyn, qalamasyn orta qazaqsha bol­ǵan­nan keıin, memlekettik tildi úırenýge májbúr bolady.– Bul jerde másele tek Qyzylorda oblysyna qatysty emes. Respýblıka deńgeıinde aıtyp otyrmyn…– Eger respýblıka deńgeıinde alyp qaraıtyn bolsaq, onda mynany aıtar edim. Soltústik, shyǵys óńirlerde qazaqtardyń ózi qazaq tilinde sóılemeıdi. Tipti, alyp Almatyda qazaqtar qazaq tilin bilip tursa da, orys tilinde sóılesedi. Ortalyq Qazaq­stan­da da memlekettik tilge degen sal­qyndyq bar. Endi aıtyńyzshy, qazaqtardyń ózi orys tilinde sóılep turǵasyn, ózge ult memlekettik tildi qajetsine me? Qajet­sin­beıdi. Eń aldymen qajettilik kerek. Al ony týdyrý úshin qoǵamdyq ortany qa­lyp­tastyryp alý shart. Sonda ǵana ózge jurt memlekettik tilde sóıleıtin bolady.

«Es bilgenimnen qazaq tilinde sóıleımin»

– Osy oraıda ózińniń qazaq tilin qalaı meńgergenińdi aıta ketseń…– Es bilgenimnen qazaq tilin bilemin. Jalpy, meniń tilim qazaqsha shyqqan deýge bolady. О́zim osy qalaǵa japsarlas jatqan Belikól aýylynda dúnıege keldim. Sonda oqydym. Árıne, orys mektebine bardym. Biraq ol jerde meniń segiz-aq synyptasym boldy. Olardy tek mektepte ǵana kóremin. Synypta jáne úıde ǵana oryssha sóı­le­se­miz. Qalǵan jerlerdiń bárinde qazaqsha sóı­leısiń. О́ıtkeni, aınalańnyń bári qazaq. Solarmen oınaısyń. Aralasasyń. Dos bola­syń. Sosyn óz erkińnen tys olarmen qazaq­sha sóılesesiń. Olardyń bári bir men úshin orys tilinde sóılemeıdi ǵoı. Kerisinshe, men beıimdeldim.Al ózimniń qazaq tilinde jaqsy sóıleıtinimdi joǵary oqý ornyna túser kezde bildim. Anyq sezindim. Sebebi, men tańdaǵan mamandyq boıynsha orys toby bolmady. Sosyn maǵan tańdaý jasaýǵa týra keldi: ne qazaq bólimine túsem, bolmasa orys bólimi bar basqa qalaǵa ketem. Men birinshisin tańdadym. Sóıtip, Qorqyt ata atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń qazaq bólimine qujat tapsyrdym. Ýnıversıtet qabyrǵasynda til máselesinen esh qınalǵan joqpyn. Ǵylymı turǵyda da qıynshylyq baıqalmady. Sebebi, qazaq tilinde erkin sóıleımin, oqı alamyn, oıymdy da shama-sharqymsha jetkizemin. Shyny kerek, oǵan deıin óz shamamdy ózim bilmegen ekem. Osydan keıin ózimniń qazaq tilin qanshalyqty meńgergenimdi bildim.– О́ziń turmys qurdyń ba?– Joq. Áli otbasyn quryp úlgermedim.– Bolashaqta balańdy qazaq mektebine berer me ediń?– Bul máselede men bylaı oılaımyn: balamdy qaı mektepke bermeıin, eń aldymen onyń oqytý tásili, baǵdarlamasy, bilimi durys bolýy kerek. Sosyn qazaq tilin de, orys tilin de úıretetin mektep bolsa deımin.– Aıtyp otyrǵanyń aralas mektep jaıy ǵoı.– Iá, aralas mektep. Bala bir tildi bilýmen ǵana shektelmeýi kerek. Ol qazaq tilin, orys tilin, aǵylshyn tilin de bilip ósýi qajet. Sonda ǵana ol qoǵamnyń qajetine jaraıtyn azamat bolady.– Memlekettik tildi bilýdiń paıdasy bolmasa saǵan zııany tımegen shyǵar?– Paıdasy zor. Oqýshy, stýdent kezimde memlekettik tildi bilgenimniń arqasynda Qazaqstannyń túkpir-túkpiriniń bárin araladym. Túrli festıval, forým, konferensııalar bolsa, memlekettik tildi biledi dep meni jiberetin. Ásirese, stýdent kezimde ondaı jıyndarǵa kóp qatystym. Sol jerlerde jurtpen aralastym. О́z oıymdy aıttym. Bıik minberlerden sóıledim. Negizi meniń mamandyǵym hımııa pániniń muǵalimi. Biraq oblystyq «Qoǵam TV» telearnasynda jumys isteımin. Bul da qazaq tilin bilgenimniń paıdasy. Eger til bilmesem, meni arna jumysqa almas edi. Memlekettik tildi bilgenimniń arqasynda osyndaı jetistikke jetip otyrmyn.– Qazaq tilin bilý paıdaly eken. Osyny ózge til bilmeıtinder túsinbeı me, álde basqa sebepteri bar ma? Orys tildi ortamen de aralasasyń ǵoı. Osynyń sebebine úńilip kórdiń be?– Nasıhat jumystary az sııaqty…– Qalaısha? Túrli is-sharalardan bó­lek, kóshede tildi úırenýge úgittegen bı­l­bordt­tarǵa deıin tur. Jyl saıyn mem­lekettik tildiń mártebesin kóterý maq­satynda mıllıondaǵan qarjy bólinedi. Sanamalaı berse, nasıhat jumysynyń sanyna jetý qıyn. Sonda osy az ba?– Memlekettiń memlekettik tilge degen qamqorlyǵyn joqqa shyǵara almaımyn. Bılik basyndaǵy azamattar qazaq tiliniń már­tebesin arttyryp, qoldanys aıasyn keńeıtý úshin baǵdarlama qabyldap, qarjy bólgizip jatyr. Gazetter de jazýdaı-aq jazady. Telearnalar da nasıhattaıdy. Ásili, nasıhat az sııaqty degendi asyǵys aıtsam kerek. Biraq qazaq tilin kóterýge bólingen qarjy tıisti maqsatqa jumsalyp jat­qa­ny­na kúmánmen qaraımyn. Nege dersiz? Mysaly, men qazaq tiline qatysty talaı jıynǵa qatystym. Kóp jaǵdaıda olar jıyndy ótkizý kerek bolǵasyn ǵana ótkize salady. Sapasy tómen bolady. Jany ashymaıdy desem de bolatyn shyǵar. Al qazaq «jany ashymastyń qasynda basyń aýyrmasyn» deıdi. Osy jumystardy uıymdastyrý­shylar jany kúıip istese, onda jaǵdaı basqasha bolar ma edi?!– Bizdiń qoǵamda qazaq tilin biletin ózge ulttyń ókilderine birshama jeńil­dik­ter berilgen. Osy durys pa? Mem­le­ket­tik tildi bilý árkimniń paryzy emes pe?– Osy arqyly ózge til bilmeıtinderge nasıhat jumysyn júrgizip, olardy úgitteý dep esepteımin. Ol – memlekettik saıasat. Qazaq tilin biletin árbir ult ókilin kórsete otyryp, ózgelerge de «osyndaı bolyńdar» degen sóz. Sosyn memlekettik til meniń týǵan tilim emes qoı. Jeńildik jasalatyny sondyqtan da bolýy múmkin.– Mysaly, Qytaıda basqa ult ókilin «mynaý qytaı tilin biledi» dep ony bó­lek­she áspettemeıdi ǵoı. Bizde de sondaı bolýy kerek emes pe.– Olardyń zańynda «barlyq turǵyn qytaı tilinde sóıleýge tıis» delingen. Bizde ondaı joq.– Sonda biz de muny zańmen retteýimiz kerek shyǵar?– Solaıy solaı. Zańmen rettelmegennen keıin pálen dep aıta da almaısyń.

«Qazaq tilin bilmeıtin azamat memlekettik qyzmetke alynbaýy tıis»

– Al qazir Ata zańnan «orys tili – resmı til» degen tarmaqty alyp tastaý týraly usynystar aıtylyp júr. Qazaq tilin biletin ózge ulttyń ókili retinde sen buǵan qalaı qaraısyń?– Oǵan qarsymyn. Eger orys tilin zańmen alyp tastasaq, onda biz­diń eldiń damý deńgeıi tómendep ketedi.– Nege? Ony qandaı tujy­rym­ǵa súıenip aıtyp otyrsyń?– Qazir biz shet eldermen qaı tilde baılanys jasaımyz? Árıne, orys tilinde. El­ba­synyń ózi úsh tuǵyrly til saıasatyn usta­nyp otyr. Sondyqtan Qazaqstanda qazaq, orys, aǵylshyn tilderi qatar damýy kerek.– Jaraıdy, syrtqy qarym-qaty­nas­ta úsh til bolsyn delik. Al Qazaqstan­nyń ishki óz ómirinde de solaı bolýy kerek pe?– Biz sekildi jastarǵa memlekettik tildi úırenip alý qıyn emes shyǵar. Tez beıimdelemiz. Al elýden asqan adamǵa qalaısha qazaq tilin úıren degen talap qoıamyz? Olarǵa qıyn tıedi ǵoı. Ony olar ózderine kórsetilip jatqan qysym retinde qabyldaýy da múmkin. Al zańǵa kelsek, ony qataıtý kerek. Biraq orys tilin alyp tastaý arqyly qataıtýdyń qajeti joq.– Sonda qalaı?– Máselen, memlekettik qyzmetke alynatyn árbir adam qazaq tilinde emtıhan tapsyrsyn. Qazaq tilin bilmeıtin adam mem­lekettik qyzmette jumys isteı almaıtyndaı bolsyn. Osynyń ózimen-aq biz bir­talaı jetistikke jetemiz. Búginde jas­tar­dyń barlyǵy memlekettik qyzmetker bol­ǵy­sy keledi. Eger álgindeı talap qoıy­la­tyn bolsa, onda olardyń bári qazaq tilin úırenýge kóshedi. Solaısha, memlekettik tildiń már­te­besin arttyramyz. Osy arada jastardy qa­zaq tiline úıretýdiń taǵy bir tásilin aıtqym keledi. Jastar eliktegish keledi ǵoı. Osyny ońtaıly paıdalanýǵa bolatyn sııaqty. Bylaısha aıtqanda, qazaq tilinde sóıleý «modaǵa» aınalýy qajet. Sonda elimizdegi barsha jas ózinen-ózi-aq qazaqsha saıraıtyn bolady. Jalpy, tildiń mártebesin arttyrýǵa qatysty talaı tásilder bar. Bastysy, sony ońtaıly paıdalana bilý der edim.– Búkil el qazaq tilinde sóıleý úshin qandaı amaldarǵa barý kerek dep oılaısyz?– Eń aldymen qazaq tilinde oqýlyqtar az. Kóbine jetispeı jatady. Memlekettik tilde bilim beretin oqýlyqtar sanyn arttyrý kerek. Sonan soń ınternet saıttarynyń da sanyn kóbeıtken jón. О́ıtkeni, qazaq tilinde maǵlumat izdeseń, tappaısyń. Bar oqýlyqtyń ózin túsiný qıyn. Sondyqtan olardyń sapasyna mán bere otyryp, sanyn da arttyrý qajet.Deı turǵanmen, eń aldymen qazaq­tar­dyń qazaq tilin úırenýge degen yntasyn arttyrý kerek sııaqty. Búginde qazaqtardyń ózi orys tilinde sóılegendi mártebe sanaıdy. Soǵan qaraı ıkemdeledi. Endi qazaq­tar­dyń ózi ana tilin úırenýge qulyqsyz bolyp turǵanda, basqadan birdeńe suraýdyń ózi birtúrli uıat tárizdi.– Qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeı­temiz dep júrip, onyń sapasyn tó­mendetip alǵan joqpyz ba? Ásirese teledıdar salasynda. О́ziń de oblystyq «Qo­ǵam TV» telearnasynda qyzmet isteısiń. Bul turǵydan ne baıqaǵanyń bar?– Men qazaq tilinde sóıleımin. Habar júrgizemin. Biraq men til mamany emespin. Sondyqtan tildiń sapasyna qatysty pikir aıta almaımyn.– Maqul delik. Mysaly, «Biz sizge kórsetemiz» degendi qalaı qabyldar ediń?– Qorqytyp turǵan sııaqty ǵoı. Ádette ashýlanǵan adam «men saǵan kórsetemin» demeıtin be edi?– Durys. Bul sóz bir telearnanyń ja­ńalyqtar qyzmetiniń jarnamasy. Tildiń qadirin qashyratyn osyndaı keleń­sizdikter ǵoı.– Álbette. Jalpy, qazir tildi ońdy-soldy qoldana beretinder kóbeıip barady. Jarymjan jarnamalar, saqaý sóılemder­den kóz súrinedi. Sonymen qatar, qazaq hal­qynyń ózi túsinbeıtin termınder shyǵyp jatyr. О́tkende balkonnyń aýdarmasyn es­tip, ne kúlerimdi, ne jylarymdy bilmedim. «Qyltıma» dep aýdarypty. Sonda aýdarmashylar balkonnan qarap turýdy qyltıyp turý dep qabyldaǵany ma? Álde basqa se­be­bi boldy ma eken? Keıde bizge baspasóz paraǵy kelip jatady. Álginiń qazaqshasyn oqysań túk túsinbeısiń. Amalsyzdan orys tilindegi nusqasyna qol sozasyń. Sodan keıin baryp qana máseleniń mán-jaıy anyqtalady. Negizi, tildi qoldanýda eń aldymen jýrnalıster abaı bolýy kerek. Ha­lyqtyń aldynda júrgennen keıin tildi buzbaı, máıegin saqtap, júıesimen sóıleý shart. Sondyqtan sizdiń alańdaý­shy­ly­ǵy­ńyz­dy túsinemin.– 2020 jylǵa qaraı barsha qazaqstan­dyq­tardyń 95 paıyzy qazaq tilinde sóı­leıdi degen boljam bar. Siz osyǵan senesiz be?– О́zimizge belgili, 2011-2020 jyldar aralyǵynda memlekettik tildi damytý men qoldanys aıasyn keńeıtýdi kózdegen baǵ­dar­lama qabyldadyq. Men onymen tanysyp shyqtym. Ishinde eldiń kókeıine qonatyn tyń bastamalar bar. Qazaq tiliniń márte­besin arttyratyn ıgi ister de jetkilikti. Eger jumys júıeli júrip, baǵdarlamada kórsetilgen talaptar men maqsat-mindetter oryndalar bolsa, onda 95 paıyzǵa jetemiz dep oılaımyn. Al júrdim-bardym qarap, kóńilsiz jasalatyn bolsa, onda osy kúıimizde qala beremiz. Taǵy da qaıtalap aıtaıyn: qazaq tiline aldymen qazaqtardyń jany ashýy kerek. Sonda ǵana ózge ulttyń ókilderi memlekettik tilge moıyn burady.– Rahmet.Túıin sóz: Qazaq tilinde maqaldatyp sóılep otyrǵan qyz áńgime barysynda bizge birneshe ret qazaqtardyń qazaq tilin bilýge qulyqsyz ekenin aıtty. Betimizge shirkeý bolyp basyldy demespiz, biraq «óziń dýanasyń, kimge pir bolǵandaısyń?» degen máteldi esimizge túsirdi. Sondyqtan barsha qazaq ana tilinde sóılemeıinshe, ózge ultqa salmaq salý uıat pa dep qaldyq…

Áńgimelesken Erjan BAITILES.

Tóbesi tesik qyz

Oqýshy kezim. Sabaqtan qaıtyp kele jatyr edim. Avtobýstyń ishinde ózimmen qatar eki qazaq qyzy otyr eken. Maǵan qarap jymıdy da, áńgimege kiristi. Baıqaımyn, meni sóz etip otyr. Amalsyzdan qulaq saldym. Biraz nárse aıtyldy. Men úndemedim. Bir kezde murnyma keldi kezek. Biri: «Murny netken dáý edi?» dedi. Ekinshisi de: «Qyzǵa mundaı muryn jaraspaıdy eken ózi», dep qoshtady. Men óz aıaldamama kelgem. Avtobýs­tan túsip bara jatyp:– Qudaıdyń bergen murny osy bolsa, maǵan ne deısińder?– dedim. Eki qyzdyń kózderi uıasynan shyǵyp kete jazdady.Jalpy, mende mundaı jaǵdaılar kóp bolǵan. Sonyń biri poıyzda oryn aldy. Kýpedegi úsh kisi qazaqsha sóılesip, meni túsinbeıdi dep oılady. Endi men týraly aıta bergenderinde: «Apaı, men qazaqsha bilemin ǵoı», dedim.– Oıbaı, mynanyń tóbesi tesik eken ǵoı, – dep kúlkige basty kórshilerim.

 

Tóbesi tesik qyzOqýshy kezim. Sabaqtan qaıtyp kele jatyr edim. Avtobýstyń ishinde ózimmen qatar eki qazaq qyzy otyr eken. Maǵan qarap jymıdy da, áńgimege kiristi. Baıqaımyn, meni sóz etip otyr. Amalsyzdan qulaq saldym. Biraz nárse aıtyldy. Men úndemedim. Bir kezde murnyma keldi kezek. Biri: «Murny netken dáý edi?» dedi. Ekinshisi de: «Qyzǵa mundaı muryn jaraspaıdy eken ózi», dep qoshtady. Men óz aıaldamama kelgem. Avtobýs­tan túsip bara jatyp:– Qudaıdyń bergen murny osy bolsa, maǵan ne deısińder?– dedim. Eki qyzdyń kózderi uıasynan shyǵyp kete jazdady.Jalpy, mende mundaı jaǵdaılar kóp bolǵan. Sonyń biri poıyzda oryn aldy. Kýpedegi úsh kisi qazaqsha sóılesip, meni túsinbeıdi dep oılady. Endi men týraly aıta bergenderinde: «Apaı, men qazaqsha bilemin ǵoı», dedim.– Oıbaı, mynanyń tóbesi tesik eken ǵoı, – dep kúlkige basty kórshilerim.