Qarasazǵa izdep bardym ǵoı, ózińdi – Muqaǵalı baýyrym! Bizdi baýyrlastyrǵan qazaqtyń qara óleńi edi ǵoı. Siz óleńnen jaralǵandaısyz, biz, jyryńyzǵa shúıgin tárizdi shúılikken ańsar kóńil jaı bir oqyrmandaryńyzbyz. Iá, solaı! Jastaıymnan óleńińizge baýyr baspasam, sizdi at sabyltyp izdeı qoıýym ekitalaı-aý, sirá. Ana bir jyly Ábish Kekilbaev ta ózińizge sezdirmeı Qarasazǵa baryp, óleńge toıynyp qaıtpap pa edi. Meniń ińkárligim de dál solaı. Aýzyńyzdan shyqqan ár jaqut sózińizdi ózińizdeı sezinip ósken urpaq ushqyny edik. Tarttym sosyn Qarasazǵa sizdi izdep... Bul netken qudiretti kúsh edi, aqyl-estiń tizginin qolyna mytyp oraǵan.
Almatydaǵy jazýshy dosym Jaqypjan Nurǵojaev bastap bardy. Kegen óńiriniń týmasy ol besaspap shyǵarmashylyq ıesi. Birneshe kitaptyń avtory, kezinde aýdandyq, oblystyq gazetterdiń jáne odaqtyq jýrnalıstik uıym bólimshesiniń basshysy bolǵan. Quımaqulaq shejireshi, keýdesinde sóz kúmbirlegen aıtýly qalamger. Qarasazǵa baryp qaıtqansha áńgimesi saıatkerlikpen saǵymdanyp, Muqaǵalı óleńderiniń san alýan órimimen ómir ózegin mahabbatpen tamshylatyp, «beý, shirkin, bul ǵumyr netken tátti ediń» degizip, bar qubylysqa tántiligimizdi ústemelep tań-tamasha etkizgen qamqor azamat. Onyń tańdamaly shyǵarmalarynyń qos tomynyń biri «Bir jutym kún» dep atalady. Qaıran qaldyq. Muqaǵalı bir názik sáýlege yntyzar bolsa, Jaqypjan kúnniń bir jutymyna zárý... «Muqaǵalı» jýrnalyn belgili aqyn, jýrnalıst Batyq Májıtuly ekeýi qatyryp shyǵaryp jatqany teginnen-tegin emes-aý! О́leń demep, ıaǵnı Muqaǵalı sebep...
Jaǵalaı etegi masatydaı qulpyrǵan órkeshti taýlar qorshaǵan orasan aýmaqty oıpańda sozylyp, enshiles jatqan Qarasaz, Shalkóde, Tuzkól, Tasty atyrabyna qumarta kóz tastadym. Jaı tastamaı, Muqaǵalısha kórgim keldi bárin... Mundaı kórkem jaratylǵan tabıǵat tylsymynyń quımasy Muqaǵalıǵa aqyndyq qalaı daryǵanyn endi túsinýge bolar-aq. Paı-paı, deseıshi! Dalaǵa tartqan qanshama aqyn halyq jadynda.
M.Maqataevtyń 1991 jyly paıdalanýǵa berilgen ádebı-memorıaldyq mýzeıi rýhanı nárimen toıattandyrdy. Muqańnyń ózi ataǵan «О́mir – ózen» kitabynyń kúlli ǵumyrlyq áser-kúshine qaıtadan shomylǵandaı bop marqaıyp, túlep, túrlenip, jutynyp shyǵa keldik. Mýzeı ishi totydaıyn sylanyp tur eken. Jansyz turǵandaı, biraq aralaı bastasań syryn ashyp, saırap qoıa beredi eken. Mýzeı dırektory D.Makeevke tańdamaly shyǵarmalarymnyń 8 tomyn, birneshe qyzmetkerge ózge kitaptarymdy syıladym. Pikirler jýrnalyna oı-tolǵanysymdy, lebizderimdi jazyp qaldyrdym. Besinshi synyp oqýshysy Tórehan Danııar Muqaǵalı atasynyń óleńderin sheber taqpaqtap aıtyp berdi. Kózi jaınap, tanaýy qýsyrylyp, daýysy sańqyldap sezimge berilgende jas Muqaǵalıdyń shabyttanǵan sáti elestep ketedi.
Qarasaz aýyldyq okrýginde 3 myńdaı halyq turady eken. Eki mektep bar. О́ner mektebiniń túlekteri ártúrli deńgeıdegi saıystarda talanttarymen erekshelene bastapty. Muqaǵalı jutqan aýa tegin bolyp pa, túge.
Kegennen shyǵa bere jol boıynan «1001 gúldi shóptiń» (Sh.Ýálıhanovtyń beınelep aıtqanyndaı) basyn shalyp jaıylǵan jylqy qymyzyn iship, ydysqa quıǵyzyp ustaı kettik. Jupar ıisti bal satyp aldyq. Taýdy kóp kórmeıtin dala balasynyń tańsyqtyǵyn aıqyndaý úshin ádeıi daralap aıtyp jatqanym ǵoı. Dala qymyzy men taý qymyzyn salystyrmaq nıette ekenimdi uǵyna túsersizder, bálkim. Jazǵasyn jaltaqtamaı-aq qoıaıynshy. Sap-sary maıy aýyzǵa salmaı-aq, kózben erip ketetindeı. Bal qaımaǵyn da qımaı, ile kettik.
...Qarasazym! Qosh bop tur! Muqaǵalı ulyńdy izdep áli talaı kelermiz. О́zińdi aınala qorshaǵan Elshenbúırek taýynyń kóz toımaıtyn sulýlyǵy uzap ketpeı jatyp bizge: «endi qashan kelesińder?» dep eliktire túsip, qımastyǵyn sezdirgenin júrek uqty!
...Myń alǵys saǵan jolbasshym, jaısań jandy, kesek minezdi, márt júrekti Jaqypjanym! Qarasaz turǵyndarynan Raıymbek batyrdyń 300 jyldyǵyna oraı, ár tarıhı jerde bes eskertkish-belgi qoıylýyna muryndyq bolǵanyńdy estigende, tóbem kókke bir eli jetpeı qaldy. Osy jolda men saǵan ishime búkken bir syrymmen bólisýdi esimnen tars shyǵaryp alyppyn ǵoı. Jýrnalyńnyń bir kádesine jarap qalar keıin. Álime qaramaı bylaı isteppin. 1972 jyly M.Maqataevtyń «Darıǵa júrek» dep atalatyn óleńder men poemasy kirgen kitapqa «Júrek jyrlary» degen maqala arnap oblystyq «Qostanaı tańy» gazetine bastyryppyn. «Syn jáne bıblıografııa» degen aıdarmen. Sosyn sol gazetke taǵy da (20.10.1984) «Kóshedi óleń...» kóshedi!» degen saraptamalyq maqalamdy aqynnyń Memlekettik syılyqqa usynylǵan shyǵarmasynyń negizinde jarııalappyn ǵoı. Qarashy, osydan-aq júregimniń Muqaǵalıǵa qanshalyqty yntyqtyǵyn sezip qalǵan bolarsyz, oqyrmanym. «Muqaǵalı» jýrnaly qup kórip jatsa, osy jarııalanymdardy qaıyra bir jyr súıer qaýymǵa usynyp kórer me edi dep armandaımyn.
Qaısar ÁLIM,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Almaty oblysy,
Raıymbek aýdany,
Qarasaz aýyly