Yrystyń ordasyn yntymaǵymyz qoldasyn

Yrystyń ordasyn yntymaǵymyz qoldasyn

Búginde bizdiń san-alýan ulystardyń basyn quraǵan respýblıkamyz ótken zamanda talaı qaıǵy-qasiret pen qýǵyn-súr­gindi bastan keshken kóptegen armıan­dar­dyń da altyn besik Otanyna aınalyp otyr. Áýeli sál-pál tarıhqa sheginis ja­sa­saq, meniń de ata-anam sonaý bulǵaq-taý­qymetke toly 1937 jyly Arme­nııa­nyń Mer­gın aýdanyndaǵy bıik taýly Kaler selosynan ózi taqylettes júzdegen otbasylar qatarynda alys Qazaqstanǵa jer aýdarylypty. Sol kezde ákem Mesrop Karapetıan jáne qıynshylyq taǵdyr­men qosaq­tal­ǵan taǵy birneshe otbasy ári qa­raıǵy ómirlerin jalǵastyryp turý úshin Almaty oblysynyń Qaskeleń aýda­nyn­daǵy «Jetisý» keńsharyn tańdaǵan eken.

 

Búginde bizdiń san-alýan ulystardyń basyn quraǵan respýblıkamyz ótken zamanda talaı qaıǵy-qasiret pen qýǵyn-súr­gindi bastan keshken kóptegen armıan­dar­dyń da altyn besik Otanyna aınalyp otyr. Áýeli sál-pál tarıhqa sheginis ja­sa­saq, meniń de ata-anam sonaý bulǵaq-taý­qymetke toly 1937 jyly Arme­nııa­nyń Mer­gın aýdanyndaǵy bıik taýly Kaler selosynan ózi taqylettes júzdegen otbasylar qatarynda alys Qazaqstanǵa jer aýdarylypty. Sol kezde ákem Mesrop Karapetıan jáne qıynshylyq taǵdyr­men qosaq­tal­ǵan taǵy birneshe otbasy ári qa­raıǵy ómirlerin jalǵastyryp turý úshin Almaty oblysynyń Qaskeleń aýda­nyn­daǵy «Jetisý» keńsharyn tańdaǵan eken.

Osylaısha ótken ǵasyrdyń 37-shi já­ne 49-shy jyldarynda jer aýdaryl­ǵan­darǵa alǵashqy bolyp jergilikti qa­zaq­tar kómek qolyn sozypty. Bizdi Sary­baev­tar­dyń otbasy qabyldapty. Mine, so­larmen birge ata-anamyz ózderiniń úrim-butaǵy­men ash-jalańashtyqty da, talaı mehnatty, soǵysty da birge ótkerdi. Sol jaǵdaı­da eshkim «Sen kimsiń? Qaı­dan­syń? Nege keldiń?» dep suramaǵan. Sol otbasynda men dúnıege kelip, alǵash ret qazaq mek­tebine baryp saýat ashtym. Bú­gingi tańda men armıan jáne orys til­deri­men qatar memlekettik til­de de erkin sóı­leımin. Osynaý armıandar men olar­dyń urpaq­ta­ry úshin Qazaq­stan úshinshi jáne tipti, tórtinshi atalarynan beri ózderiniń Otany bolyp tabylady. Eger basqa dıas­po­ralardyń arasynda ózderi­niń tarıhı Otandaryna nemese basqa elderge ketý jaǵ­daıy baıqalsa, al armıan­dar­dyń sany mun­da, kerisinshe, kóbeıe túsýde. Bál­kim, bul arada respýb­lı­ka­da­ǵy ekono­mı­kalyq turaqty jaǵdaı, aý­qat­ty tur­mys dáre­je­si de belgili bir ról atqar­a­tyn shyǵar, biraq men sonda da bolsa, osy rettegi aıqyndaýshy faktor tynysh­tyq pen tatýlyq dep oılaımyn.

Jumys baby boıynsha meniń kóp­te­gen TMD elderinde bolýyma týra ke­le­di. Shynymdy aıtsam, solardyń eshbi­rin­de Qazaqstandy mekendegen halyq­tar­dyń bir-birine degen yqylas-peıili men aq­jar­qyndyǵyn jolyqtyrǵan emes­pin. Qa­zaq­stan armıandarynyń Dostas­tyq el­derinde birinshi bolyp Armıandardyń úıin salýy osynyń aıqyn aıǵaǵy bolyp tabylady. Qazir bul úı ulttyq máde­nıetimizdiń oshaǵyna, sonymen birge tarıhı Otanymyzdyń bir bólshegine aınalyp otyrǵan jaıy bar.

Bizdiń «Naırı» assosıasııamyz 2004 jyly quryldy. Armıan mádenı orta­lyq­tary qazir respýblıkamyzdyń 14 qa­­la­­synda jumys isteıdi. Solardyń ishin­­de Almatydaǵy «Lýıs» mádenı orta­l­y­ǵy erekshe kózge túsýde. 2006 jyly osy ortalyqtyń bastama kóterip, ári tikeleı qatysýymen Qazaqstanda tuńǵysh ret Áýlıe Kara­pet­tiń armıandyq apostol shir­keýi ashyldy. Bul qasıetti orynǵa duǵa qylyp, miná­jat etip, shyraq jaǵyp qoıý úshin árbir almatylyq kele alady.

Shirkeýimiz ata-ananyń aıaly alaqan tabyn, júreginiń meıirimin sezdiretin týǵan úıimizdeı desek bolar. О́z Otanyna aı­nal­ǵan eldiń de mádenıetin qabyldap, bo­ıyna darytyp, onyń dástúrleri men ádet-ǵurpyn qurmetteı otyryp, armıan dıasporasy eshqashan óziniń dini men dilin, óziniń almaǵaıyp tarıhyn umyt­qan emes. Sondaı shapaǵatty sezimderdi saq­taý­ǵa Qazaq­stan­da jaǵdaı týǵy­zyl­ǵan, múm­kinshilik te jetkilikti ekendigin erekshe atap aıtýymyz kerek. Biz qandaı qıyn­dyqtar men synaq­tardan ótsek te, árkez úmit pen senim janymyzda boldy. Adam qınalyp, kúızelgen nemese, keri­sin­she, shattyqqa bólengen sát­terinde Ja­ratýshy ıege jalbarynady. Olaı bolsa, Áýlıe Karapettiń armıan apostoldyq shir­keýi sho­qyn­dyrý, neke qııý, janaza shy­ǵa­rý qu­pııa­laryna baılanysty bar­lyq joraly ǵu­ryptardy ótkizetin qa­sıet­ti orda­ǵa aı­na­lǵan. Osy rette Elba­sy­myzdyń barlyq dástúrli dinder men kon­fes­sııa­lardyń ún­qatysýyna, ózara túsinis­­ti­gin ornatýǵa jol ashýyn qalaı baǵa­la­mas­syń, qaıtip súıinishpen qabyldamassyń.

Basqa elderde tek sondaǵy negizgi ult­­tyń ǵana tili men mádenıeti dárip­tel­se, bizdiń Qazaqstandaǵy jaǵdaı múl­dem basqasha. Aıtalyq, «Lýıs» mádenı or­ta­­ly­ǵynyń negizinde armıan tiline úı­re­­te­tin jeksenbilik mektep uıymdas­ty­ryl­ǵan, bı jáne mýzyka úıirmeleri ju­mys isteıdi. Sonymen birge elimizdegi birde-bir mem­lekettik mereke «Lýıs» bı toby­nyń qaty­sýynsyz ótpeıdi. Muny da qazaqstandyq armıandarǵa degen qurmet­tiń kórinisi dep bilemiz. Bizdiń qurmetti aq­sa­qalymyz Artem Serejaevıch Gasparıan bas­taǵan úlken­derimiz jastarmen jıi kez­desip, ómir taǵylymdaryn aıtyp turady.

2007 jyly aıyna 5 myń dana taralymmen «Naırı» atty armıandardyń ult­­tyq gazeti shyǵa bastady. Armıan tilindegi álippeniń shyǵýy da balalarǵa jaqsy syılyq boldy. Sonymen birge 2 myń dana taralymmen kezinde Qazaq Respýblıkasyn basqarǵan, qazaqtar jaqsy kórip «Myrzajan» dep atap ketken Levon Mır­zoıan týraly kitap jaryq kórdi. Armıan mádenı ortalyǵy jyl saıyn qaıy­rym­dy­lyq aksııalaryn, múmkindigi shek­teýli balalarǵa arnalǵan arnaýly konsertter, mádenıet kúnderi men «dóń­gelek ústel» májilis­terin ótkizip turady.

Bir sózben aıtqanda, ejelgi qazaq jerinde armıan mádenıeti de laıyqty ornyn taýyp, ór­ken jaıyp keledi. «Naırı» as­so­sıasııasynyń arqasynda ol má­­de­nıet jańa tynys, jańa ór­nekter­men jań­ǵyryp, bylaı­sha aıtqanda, kem­pir­qo­saq shuǵy­la­synyń barlyq boıaýlarymen jaınap, jarqyraı túsýde. Kóp ultty el­de turǵanda ózimniń jeke otba­sy­lyq jaǵ­daıymdy da aıtpaı ketpeı bolmas. Áıelim Anfısa Zınatqyzy – tatar qyzy. Áýelde meniń otbasym bizdiń tú­tin tútetip, shańyraq kóterýimizge qar­sy­lyq bildirgen-di. Bi­raq jas kelin­she­gimniń aqyldylyǵy sondaı, az ýaqytta-aq armıan tilin úırenip aldy. Ákemniń synaǵyna saqadaı-saı bolyp shyqty. Sodan beri, mine, 42 jyl birge ómir súrip kelemiz. Qan­das bolma­saq ta, rýhy­myz bir, tilegimiz bir. Osy rýhanı jaqyndyq basqa dánekerlerdiń bárinen de myqtyraq pa dep oılaımyn.

Otbasyn shaǵyn memleket deıdi eken ǵoı. Men osy otbasy týraly áńgi­mem­di búkil ordaly Otanymyzdyń, be­re­­ke-birlik orna­ǵan baıtaq elimizdiń aý­qy­myna aýystyrsam deımin. Kim-kimdi bolsyn óz úıindegi de, sonymen birge jal­py elindegi de ekonomıkalyq máse­le­ler, ási­rese búgingi tańda tolǵan­dyrýy zańdy. О́ıtkeni, qazir dúnıede daǵdarys bolyp jatqany týraly áńgimelerdi kóp estısiń. Daǵdarys keldi deıdi, daǵdarys ótti deıdi. Teledıdardan anaý Eýropa el­deri­niń dýyldap, shýlap jatqanyn kóre­miz. Olarda sol daǵdarystyń daýyly shyndap soǵyp jat­qan­daı. Iá, bizdiń elimizde daǵdarys týraly aıtýǵa bolar. Keıbi­reý­ler óziniń qareketsizdigin aqtap alý úshin daǵda­rys­ty syltaý etýine bolar. Biraq, men óz basym búgingi kúni Qazaqstanda daǵ­darys sonshalyqty sezi­­lip otyrǵan joq dep esepteımin. Daǵ­da­rys­tyń bola­tyndyǵy, onyń aınalyp soqqan tolqyny qıyndaý soǵatyny týraly tipti Úkimet deńgeıinde de aıtylyp qalýda. Jahandy jaılaǵan alapat­tyń ekpinin Eýropa men Amerıka sezinip otyr­­ǵanyn kóre tura, bir jaǵy­nan oǵan mán bermeýge de bolmaıtyn syńaıly.

Soǵan qaramastan, saıyp kelgende, men Qazaqstan daǵdarystan óte tynysh, qandaı da bir qıyndyq-kúızelissiz óte bildi dep paıymdaımyn. Bizde aıta qa­lar­lyqtaı daǵdarys dúmpýleri men ahýaldaryna jol berilmedi. Naq osy máse­le­de kásipkerler túıtkildi jaılarǵa ushy­­raı qoımaǵany belgili. О́z basym sondaı kiltıpandardy baıqaǵan emes­pin. Eger sharap jasaýmen aınalysatyn biz­diń salamyzdy, jaqynda ǵana iske qosqan «Vıneks» dep atalatyn jańa zaýyttaǵy óz jumysymdy alar bolsaq, ázirge bári tamasha, birqalypty, turaq­ty deı alamyn. Biz teńge aımaǵyna jumys isteý­de­miz. Eýromen de, dollarmen de shata­ǵy­myz joq. Osyǵan oraı bir qyzyq aıta­ıyn, tipti, ashyǵyna kelsek, daǵdarys kú­sheıgen saıyn, ondaǵy báseke qatańyraq bolǵan saıyn, bizge jaqsyraq bolatyn túri bar. Básekede shırap, shynyǵa túse­tin sııaqtymyz. Onyń ústine ári biz ózi­miz­diń teńge aımaǵynda jumys istegen­dik­ten, eshteńeni ózgertip, aýystyrmaımyz. Shymkenttiń ońtústik óńi­rin­de, Saryaǵash pen Túlkibas tóńire­gin­de 360 gektardy alyp jatqan ózimiz­diń jú­zim­digimiz jáne júzim óńdeıtin eki zaýytymyz bar. Bul zaýyttarda jyl­­ma-jyl 2,5-3 myń tonna júzim óń­deledi. Buǵan qosa assosıasııa qura­myn­daǵy 257 fermermen, jeke qoja­lyq­tarmen ilkimdi keli­sim-shartqa otyr­ǵan­byz. Olarmen 20 jyldan beri qoıan-qoltyq jumys istep kele jatyrmyz. Júzimderin qabyldap alamyn, aqshasyn ýaqytyly tóleımin, ortaq múdde jolynda bir aǵzaǵa aınalyp, tutasyp ket­kendeımiz. Sóıtip jú­zim­di de ózimiz ósiremiz, ony óńdep, tátti sharaptar jasaımyz. Shıshalarǵa Qazaq­stan­nyń ózin­de quıyp, saýda núktelerine attandyramyz. Bir aıta keterligi, 2004 jyly ashylǵan «Vınıak» zaýytymyzda aqqaı­nar­dyń 4 túri, sharaptyń 22 túri, konıak­t­yń 5 túri, chacha atty júzim ara­ǵynyń 3 túri jáne alkogolsiz ishimdik­ter­diń 4 túri shy­ǵa­rylýda. Aı saıyn 30 myń shı­shaǵa jýyq konıak quıamyz. Bul sııaq­ty berik qor­ǵa­nysym bolǵandyq­tan, qarjy-ekono­mı­ka­lyq daǵdarystyń mende sharýasy qaısy?

Joǵaryda aıtqanymdaı, bizdiń fer­merlik sharýashylyqtarymyzda 257 ot­basy bar dedik. Ońtústik óńir bolǵa­syn árbir otbasynda 5-7 baladan bolýy da tabı­ǵı jaı. Mine, osy otbasylar bizdiń arqamyzda ózderin kúnkóris­pen qamta­ma­syz etýde. Aýyldyq jerdegi zaýyty­myz­dyń ózinde 200 adam jumys isteıdi. Oǵan Almatydaǵy zaýytymyzdy qosa­ıyq. Son­­da biz shamamen jyl saıyn 500-700 adamdy jumyspen qamtamasyz etýdemiz. Basty nárse bul ǵana emes, biz búgini­miz­ge yrzamyz, bolashaǵymyzǵa senimdimiz.

Eńbekaqy máselesine keler bolsaq, aıtalyq, Saıram aýdanynda onyń ortasha deńgeıi 30 myńnyń ústinde, al Almatyda 60 myń teńgege jýyq. Basqa da tabys kózderi joq emes. Men osynaý adamdar úshin bizdiń zaýyttarymyzda jumys isteý abyroı, mártebe ekendigin baıqaı­myn. О́ıtkeni biz jalaqyny ýa­qy­tynda tóleımiz. Salyqtardy keıinge qal­dyr­maı­myz. Osy rette bir túıtkildi jaıdy da aıta keteıin. Ras, qazir keıde baǵa­lar sharyqtap ta ketedi. Aıtalyq, osy jańa jyldan bastap, bizdiń salyǵy­myz kóte­ril­di. Áne, sonyń keseli baǵaǵa tıedi.

Bizdiń Prezı­denti­miz árkez jergi­lik­ti otandyq ónim óndirýshi­lerge kómekte­sý kerekti­gin, olardyń neǵurlym jeńil­detilgen jaǵdaıdy sezinýi qajettigin jalyq­paı aıtýda. Demek, jańa­ǵy­daı jónsiz salyqtar­dyń bizdiń dıqan sharýa­larymyzǵa da keleńsiz áseri tıe­ti­nin umytpaǵa­ny­myz abzal. Olar aýylda turady. Olar qalad­a­ǵydaı ıgilik­terdi paıdalanyp otyrǵan joq.

Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, bizdiń «Vınıak» zaýytymyz jańadan ashylǵan tabysty kásiporyn. Biz ony el Prezı­dentiniń nusqaýy boıynsha salyp, jańa tehnologııalardy ıgergenimizdi maqta­nysh­pen aıtamyz. Bul arada biz kez kelgen eldiń premerlerin, kanslerlerin jo­­ǵary dárejede qabyldaı alamyz. Sóı­tip, Qazaqstanda da Eýropadaǵydan bir kem emes osyndaı zaýyt bar ekendi­gin kór­sete alamyz. Osy qurylysta fran­sýz­dardyń jobasy paıdalanyldy. Mun­daǵy osy zamanǵy ıtalııalyq tehnıka men tehnologııa álemdik stan­dart­tarǵa saı keledi. Barlyq spırtter 80-100 jyl­dyq emen bóshkeler men emen shegenderde saqtalady. Osy zamanǵy quıý torabynyń qýattylyǵy saǵatyna 6 myń shıshaǵa deıin jetedi. Biz Qazaq­standa tuńǵysh ret chacha dep atalatyn jú­zim araǵyn shyǵara bastadyq. Bul spırt­ten nemese bıdaıdan jasalǵan araq emes, bul degenińiz naǵyz júzim glıýkozasy. Júzim tek bizdiń zaýytta ǵana ıtalııalyq jabdyqtarda óńde­le­di. Munyń ózi eýro­palyq standarttaǵy ǵajap sapaly sharap alýǵa jáne ekono­mıkalyq tıimdilik turǵysynan da alǵy shepten kórinýge múmkindikter berýde. Osyndaı jaqsy sharaptarymyz ben konıaktarymyz ha­lyq­aralyq básekelerde 11 altyn jáne 7 kúmis medal jeńip alǵa­nyn aıtýǵa tıispin. Al bul medaldar eń aldymen álemge Qazaqstan atyn tanytýda.

Talapqa saı tehnologııany ıgergen mamandar jaıyna keler bolsaq, bul oraıda meniń tájirıbem úlken. Sebebi, osy kásippen ózim de 40 jyldan beri aınalysyp kelemin. Sondyqtan, meni Sharap jasaýshylar odaǵynyń prezıdenti, Júzim ósirýshilerdiń halyqaralyq aka­de­­mııa­synyń akademıgi etip saılaýy da tegin emes bolar. Bizdiń sharap jasaý isin damytýǵa qosqan úlesimiz Qazaq­stan­nan tysqary jerlerge de málim eken­digin aıtsam, asyra maqtandy dep oılamassyzdar. 1999 jyly Qyrym sharap jasaýshylar odaǵy «L.S.Golısyn altyn medali­men», básekeles rynok­ta­ǵy strategııalyq baǵdarlama úshin 2001 jyly Fransııa Ulttyq ónerkásibine járdemdesý assosıasııasy «Altyn medalmen», al 2003 jyly «Napoleon medali» qurmetti syı­ly­ǵymen marapattaýy elimizdiń mereıin asyr­ǵany anyq. Endigi jerde óz tájirı­bemdi keıingi jastarǵa úıretýdemin.

Menińshe, Qazaqstanda osyndaı eko­logııalyq turǵydaǵy taza óndiristi odan ári keńinen óristetip jolǵa qoıýǵa múm­kindik jetkilikti. Elbasymyz aıtyp júr­­gen­deı, jergilikti, otandyq óndirý­shige kóńil bólý kerek dep esepteımin. Saıyp kelgende, Qazaqstanda bul úshin barlyq alǵysharttar bar. Shıkizat aı­maq­tary jetip artylady, kadr máselesi sheshilgen, resýrstar, bas­qa máseleler de sheshimin tapqan. Demek, bizdiń za­ýyt­taǵydaı jaq­sy sapaly ónimdi shyǵarýǵa bolady.

Menen osyndaı ataq-abyroıǵa, ta­bys­qa qalaı jetkenimdi surap jatady. Sonyń barlyǵy qa­zaq halqynyń arqasy, qazaq jeriniń shapaǵaty dep aıtar edim. Men eń aldymen Qazaqstanǵa qyzmet ete­min. Bizdiń áýlet qazaqtyń eli men je­rine tamyr tartyp qosylyp ketti. Meniń atam, ákem osynda jer­lendi. О́zim osyndamyn. Ulym osynda. Nemerem jel­kil­dep ósip keledi. Demek, alty atadan beri týystasyp, baýyrlasyp kelemiz. О́zim qazaq je­rinde týǵandyqtan da, Qazaq­stan­dy barlyq jan-tánimmen shynaıy túrde týǵan Otanym dep esep­teımin. Balalaryma da osyny ósıet etýdemin. О́ıtkeni, qazaq halqy naǵyz sabyrly, salıqaly, ańqyldaǵan adal halyq. О́z basym sonshalyqty qur­metteımin.

Árıne, kemshilik pen keleńsizdikter árbir ult ókilderinde kezdesip jatady. Bizdiń Prezıdentimizdiń Qazaqstan halqy Assambleıasy sııaqty sarabdal ınstıtýt quryp, ony zańdastyryp ber­geni úshin myń rahmet. Elbasymyzdyń «Eń aldymen ekonomıka, sodan keıin saıa­sat» deı­tin tamasha qaǵıdasy bar. О́te durys. Tipti kez kelgen otbasyn alaıyq­shy. Onda da eń aldymen tamaq toq, kóılek kók bolýy kerek qoı. Qarym-qatynas sodan keıin. Aqsha bolmasa, júıke de juqara­dy, urys-keris te shyǵyp ketetin jaǵ­daı­lar bolady. Sondyqtan, búkil eldiń saıasatynda da Prezıdenttiń ekonomıkany alǵy shepke shyǵarýy kóregendik der edim. Bir ǵana mysal. Armıandar Qazaq­standa buryn 25 myń bolatyn, qazir 43 myńnan asyp jyǵylady. Bul neniń belgisi? Demek, munda turmys jaqsy. Bereke men birlik bar. Sonymen birge armıandar da, qazaqtar sııaqty, bir-birine kómektesýge ázir turatyn halyq. Toqshy­lyq meke­ni­ne alystan bir-birin tartady. Kópshiligi mamandyq ıgerip keledi. Bar­lyǵy der­lik jaqsy qurylysshylar. Qa­zaq­tarmen shúıirkelesip, til tabysýǵa da sheber. Jasyratyny joq, men osyndaǵy bas armıanmyn. Ártúrli jaǵdaı bolyp turady, kóre almaýshylar, qyzǵan­shaq­tar bizdiń aramyzda da bar. Armıandar asso­sıasııasynyń tóraǵasy bola júrip, keı­bir ishki túıtkilder bar ekenin de bilemin. Bir aıtarlyǵy, osyndaı túıtkil týdyra­tyn­dardyń kóbi bizdiń Qazaq­stan­nyń armıandary emes, Armenııa­nyń armıandary. О́zimiz osynda turyp, tarıhı Otanymyz­ǵa qarlyǵashtyń qanaty­men sý sepkendeı septigimizdi tıgize alsaq, ol da Qazaq­stannyń jaqsyly­ǵynan, Elbasy­myz­dyń sharapatynan dep bilemin.

Nursultan Ábishulymen, biz, bıznesmender, jylyna bir, keıde eki márte kezdesip turamyz. Sol kezde ózimizdiń muń-muqtajymyzdy, sheshilmeı jatqan máselelerimizdi aıtyp qalamyz. Bir joly bizdiń salalarǵa aqsha nege salynbaı jatqandyǵy, keıbir salalardyń nelik­ten baıaý jumys istep jatqandyǵy týraly áńgime qozǵady. Qatań talap qoıyl­dy. Tipti suraqtyń biri tikeleı maǵan baǵyt­taldy. Prezıdent: «Sen nege kolhozdar men sovhozdardy qaıta quryp jatyr­syń?» dep surady. Men Nursul­tan Ábishulyna ujym­shar­lar men keńsharlar qurmaǵanymdy, onyń esine barlyq jeke sharýa qoja­lyq­taryn, fermerler sharýashylyqtaryn asso­sıasııaǵa biriktirgenimdi aıttym. Osy jaǵdaıda búginde júzimdi 20 kún ishin­de ǵana jınap alamyz. Al Keńes ke­zinde stýdentterdi jaýyp jiberip, 4 aı boıy jınaıtynbyz. Sonymen qatar olar­ǵa tehnıka, tyńaıtqysh berip kómek­tesemiz. Biz búgingi tańda qurǵaq sharap materıaldary boıynsha Fransııanyń ózin­de tórtinshi orynǵa shyqtyq. Keńes­tik ýaqytta Qazaqstan osyndaı márte­beli tuǵyrdan qashan kórinip edi?

Prezıdent bul sózimdi unatyp qal­dy, tipti meni maqtap ta jiberdi. Karapetıan barlyq jumysyn bir mınýttyń ishine syıǵyzyp aıtty, dedi. Meniń mereıimdi ósirgen osyndaı oqıǵalar bolyp ta tura­dy. Iá, Elbasymyz adal kásipker­lerdi qol­daıdy. Biraq, ókinishke oraı, keıbi­reý­ler jalpyǵa birdeı zańdy buzady, kúmándi jolmen aqsha tabady, sóıtip, Reseıde, taǵy bir jerlerde tizbektelgen vıllalar, tutas qalalar salady. Naq osyny, endi, durys dep eseptemeımin.

Prezıdentimizdiń qatysýymen Qa­zaq­stan halqy Assamb­leıa­synyń XIX sessııasy bolyp, kókeıkesti máseleler­di sóz etpekshi. Budan bylaı Tóraǵanyń taǵy da eki orynbasary saılanyp tur­maqshy. Bul durys ári ádil sheshim bolady dep paıymdaımyn. Assambleıada ár etnos tolyqqandy kórinis tabady. Prezıdent Ákimshiligine, Parla­menttegi depýtattarymyzǵa budan bylaı bizdiń kókeıkesti máselelerimiz barynsha keń túrde jetkizilip turmaq. Assambleıanyń ózinen saılanǵan 9 depýtat ta úlken kúsh. Al endi depýtattyq tobymyz qu­ryl­maq. Bul topqa barlyq partııa­lar­dyń ókilderi kiretin bolady.

Bir aıta ketetin jaı, Assambleıa bizdiń Qazaqstannyń birtutas halqyn shyn máninde biriktirip otyrǵan jumyldyrýshy ınstıtýt bolyp tabylady. Halqymyz qanshama jyldardan beri tatý-tátti dostyqpen ómir súrip keledi. Basqa elderdi alaıyqshy. Jaqyn kórshilerimiz О́zbekstan men Qyrǵyz­stanǵa, Kavkaz elderine zer salyp kórińizshi. Ne aıtatyny bar? Salystyryp baıqasańyz, qaı turǵydan da bizdiń artyqshylyǵymyz aıqyn kórinip tur­ǵan joq pa. Tynyshtyq ta, tatýlyq ta, dostyq ta, birlik pen bereke de, ekono­mıkalyq turaqtylyq ta, saıası sarab­daldyq ta – bári bizdiń Qazaqstanda. Osynyń ózi bizdiń qurmetti Elbasynyń, onyń kóregen saıasatynyń arqasynda múmkin bolyp otyrǵandyǵy jáne bel­gili. Eń bastysy, sol aqylman saıasat­tyń arqasynda Qazaqstandy mekendegen barlyq halyqtar, etnostar men dıasporalar bir judyryqqa tas túıin bolyp birikken.

Naq osy arada bizdiń el ekonomıka­lyq jáne qarjylyq daǵdarystan nelik­ten kúızelissiz jele-jortyp maıpańdap óte shyqqanyn uqqandaımyz. Daǵdary­s­tan dertsiz ótken sebebimiz sol, óıtkeni barlyq resýrstar bir ortalyqta, mem­lekettiń qolynda shoǵyrlanǵan. Qaı salada, qandaı da bir kúızelis týyndasa, qarajat ta, resýrs ta retine qaraı soǵan bólinedi. Jer silkinisteri, sý tasqyn­dary sııaqty tabıǵı apattar kezinde sondaı qorlanýdyń esebinen eldik kómegimizdi tanyta bildik. Qury­lysta úleskerler daǵdarysy oryn al­ǵan kezde de, osyndaı kómektiń arqa­synda bul problema da qalpyna keldi, is-júzinde barlyq máseleleri sheshimin tapty. Úleskerlerdiń de memleket tarapyna ókpe-nazy qalmady. Bankterimiz taqyr­ǵa otyra jazdaǵanda da, memle­kettik saıa­sat, memlekettik qazynaly qor qol ushyn berdi. Sóıtip, halyqtyń qan­shama jınalymdaryn saqtap qaldy. Bul jaılar jurttyń bárine belgili. Son­dyq­tan men ortalyq bılik, ortalyq qarjy júıesi qajet dep esepteımin.

Keńes Odaǵy qulap, taraǵannan keıin, muraǵa qalǵan barlyq qıynshy­lyqtar men problemalyq máselelerdiń bári bizdiń Qazaqstanda qazir tolyqtaı sheshimin tapty dep málimdep aıtýǵa ábden bolady. Máskeý de birden salyna qoımaǵan ǵoı. Tóńiregimizge kózimizdi ashyp qaraıyqshy. Elimiz óz avto­mobılderin, óz teplovozdaryn shyǵara bastady. Muny qashan kórip edik? Osylaı bolady dep qaısymyz oılar edik? Aýyl, selolarymyzǵa gaz kelip jatyr. Almatynyń tóńiregi, Almaty oblysy­nyń aýyldary kógildir otynnyń ıgili­gin kórip, shýaǵyna bólengen. Soltús­tik­ten kele jatqan Qytaıǵa ótetin magıstral arqyly Almaty atyraby, búkil ońtústik óńiri О́zbekstanǵa ıek artpaı, óz gazymyzben qamtamasyz etilmek. Eger Keńes ýaqyty bolsa, mundaı bolar ma edi, jabýly qazan jabýly kúıinde qala berer edi ǵoı. Sondyqtan, azyraq ótkenimizdi sholyp, ómirge kózimizdi ashyńqyrap qaraýymyz kerek. Búgin tańda elimizde jahandyq ekonomıkalyq máseleler emin-erkin sheshimin tabýda. Sol sebepten de men búgingi tańda Qazaq­standy mekendegen halyqtyń mańdaıy­nyń baǵy bar dep bilemin. Eń bastysy, bizdiń elimiz yntymaǵy jaras­qan qutty mekenge, yrys-berekesi shalqyǵan ba­qyt ordasyna aınalǵan. Bizdiń búginimiz baqýatty. Biz ózimizdiń jarqyn bola­shaǵymyzdy kórýdemiz. Nemere­leri­miz­diń bolashaǵy úshin senimdimiz. Adamǵa odan ar­tyq ne kerek? Aldaǵy ýaqytta da yry­symyzdyń ordasyn Elbasymyz somda­ǵan ynty­maq-birligimiz qoldaı bersin.

Artýsh KARAPETIаN, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy «Naırı» armıan mádenı ortalyqtary assosıasııasynyń tóraǵasy, QHA múshesi, «Vınıak» JShS dırektory.

Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.