Toqyraý kezeńiniń teperishin kóp kórgen qazaq aýyldarynyń biri – Daıyndyq. Egemendigimizdiń eleń-alań shaǵynda jekeshelendirýdi bas paıdasyna jaratqan keı pysyqaılardyń talan-tarajyna túsken, oǵan qosa11 mıllıon teńge qaryzǵa batqan aýyldan turaqty jumys izdegen otbasylar jan-jaqqa kóshe bastady. Ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn úılerdiń úńireıgen orny kóbeıip, tútin sany 35-ke deıin quldyraǵanda úlkender jaǵy qatty sasqan.
Dál osylaı jalǵasa berse, aýyldyń jurtyn sıpap qalatyn túrleri bar. Adam tyǵyryqqa kezikkende jan-jaǵyna qaraǵyshtap, kómek izdeıtin ádeti ǵoı. Kósheli qarııalar qol qýsyryp, qareketsiz otyra bergennen túk ónbeıtinin sezip, alys-jaqyn aǵaıyndarǵa saýyn aıtyp, qolqa salǵan. Áńgime tórkini aýyldy basqara alatyn azamattardan kimder bar degen máselege tirelgen. Birneshe úmitkerdiń aty-jóni atalyp, aralarynan tańdaý Birjan Shaımerdenovke túsken. Onyń isker, talapshyl, jigerli, ýádege berik qasıetterin aýyldastary jaqsy biletin. Eń laıyqtysy osy degen pátýaǵa toqtasqan.
Birjan jerlesteriniń ótinishin jerge tastaǵan joq. Syn sátte aýyldastarynyń janynan tabylyp, qıyndyqty birge eńserýdi qup kórgen ol qaladaǵy jaıly páterin, jaqsy qyzmetin taraýdyń az-aq aldynda turǵan aýylǵa aıyrbastap, ekiniń biri táýekel ete bermeıtin márttik tanytqan.
Daıyndyqty el Táýelsizdiginiń qurdasy dese de bolady. Quryp kete jazdaǵan aýyldyń qaıta jańǵyrýy naq osy kezden bastaý alady. Istiń kózin taýyp, utymdy uıymdastyrý arqyly bereshekten tolyq qutylyp, eńselerin jazdy. 200 gektar egistik alqap 15 myń gektarǵa deıin, onyń ishinde maıly daqyldar alqaby da aıtarlyqtaı ulǵaıtyldy. Ozyq agrotehnologııalar keńinen qoldanylyp, eginshilik mádenıetin jaqsartý baǵytynda jaqsy tájirıbeler qalyptasty. Sońǵy on jyldyń bederinde astyqtyń shyǵymdylyǵy 25-30 sentnerden tómendegen emes. Qýańshylyq jyldardyń ózinde 17-20 sentnerden ónim jınaldy. Bastapqyda 40 mıllıon teńgege Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı oblystarynan qazaqtyń 230 aqbas sıyry ákelinip, aýksıon arqyly satyp alynǵan kanadalyq gereford buqalarymen shaǵylystyryldy. Sóıtip etti baǵyttaǵy fermalar uıymdastyrylyp, asyl tuqymdy repredýktor sharýashylyq mártebesin ıelendi. Mal bordaqylaý alańdarynda 1,5 myńǵa jýyq iri qara maly baǵylady. 1200 basqa shaqtalǵan mal sharýashylyǵy kesheni kelesi jyly paıdalanýǵa berilmek.
Qazir aýylda 60-tan astam tútin bar. 2010 jyly Mońǵolııadan kelgen kóp balaly otbasylar qonystandyrylyp, jumyspen, baspanamen qamtamasyz etildi. Olardyń 11 balasy sabaqqa baryp, negizgi mektep mártebesi saqtalyp qaldy. Birjan Ábdilmanuly jetkinshekterge qamqorlyǵyn aıaǵan emes. Bastaýysh mektep oqýshylary tegin tamaqtanady. Ǵımaratty jáne sport zaldy kúrdeli jóndeýden ótkizýge 58 mıllıon teńge jumsalyp, jeńil kólik syılady. Jarty mıllıon teńge bólinip, shaǵyn ortalyq ashyldy. 250 myń teńgege órt dabyly ornatyldy. Týǵan jer dese, et júregi eljirep turatyn kásipker aýyldastarynyń áleýmettik muń-muqtajdaryn sheshýdi árkez aldyńǵy orynǵa qoıady. Úılerge sý tartylyp, ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosyldy. Feldsherlik-akýsherlik pýnkt, mádenıet úıi, kitaphana, qoǵamdyq monsha, meshit jumys isteıdi. Qan maıdannan oralmaǵan bozdaqtar men beıbit ómirde eńbek etip, qaıtys bolǵan adamdardyń aty-jónderi jazylǵan eskertkish turǵyzyldy. Onyń mańaıy saıabaqqa aınaldyrylyp, aǵash jaıqala ósip tur. Táýelsizdiktiń on jyldyǵy qarsańynda 10 jumysshyǵa 50 paıyzdyq jeńildikpen jeńil kólik áperilse, sodan bergi kezeńde ondaı qurmetke bólengenderdiń qatary elýden asqan.
– Qurylys jumystary sharýashylyq esebinen atqarylady. Sońǵy úsh jylda 15 úı salynyp, birinshi kezekte muǵalimder, jumysshylar qamtamasyz etildi. 120 sharshy metrlik baspanany salýǵa shamamen 5 mıllıon teńgedeı qarjy jumsalsa, qonystanýshylar shyǵynnyń onnan birin ǵana óteıdi. Úılerdiń sapasy jaqsy. Kókónis egetin jeri, mal ustaıtyn qora-qopsysy bar. Seriktestik memleket-jekemenshik áriptestigi baǵdarlamasyna da belsene qatysady, – deıdi mektep dırektory Talǵat Ramazanov rızashylyq sezimin jasyra almaı.
Jumyssyzdyqtyń ne ekenin bilmeıtin eldi meken turǵyndarynyń ortasha jalaqysy 90 myń teńgege jeteǵabyl. Maýsymdyq naýqan kezderinde mehanızatorlar men kombaınshylarǵa 200 myń teńge mólsherinde birrettik syıaqy beriledi.
Mine, qaladaǵy jyly ornyn aýylǵa almastyrǵan kásipker Birjan bir kezderdegi alynbas qamaldaı kórinetin qıyndyqtardy jeńip, el azamatyna laıyq óz ornyn tapqan. Keýdesine taǵylǵan «Qurmet» ordeni, «Eren eńbegi úshin» medali, «Memlekettik til mesenaty» tósbelgisi elge sińirgen eren eńbegin aıǵaqtaıdy.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy