Mereıli otbasynyń ónegesi

Atalǵan baǵdarlama áleýmettik sala úshin mańyzdylyǵymen erekshe boldy. Osy turǵydan alǵanda otbasy qundylyqtary, halyqtyń ósimi, bilim berý, jumyspen qamtý sııaqty árbir shańyraq úshin mańyzdy máselelerdegi yqpaly zor. Bosaǵasy berik, qadir-qasıeti joǵary otbasy qoǵamnyń turaqty damýynyń kepili ekendigi anyq. Maqsat-mindetteri myǵym jolǵa qoıylǵan otbasynyń keleshegi de jarqyn bolatyny sózsiz. Osy oraıda úlgili otbasylardyń óne­gesin nasıhattaýdy, otbasy bir­ligin nyǵaıtýdy maqsat ete otyryp uıymdastyrylǵan «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń róli joǵary ekendigin aıta ketken abzal. Áńgime aýanyn osyndaı izgi­likti isterdiń qaınarynan bastaýy­ma basty sebep bolǵany janymda júrgen jany jaısań, júregi darhan azamattardyń kóptigimen baılanysty bolsa kerek-ti.

О́mirimniń jarty ǵasyrdan astam ýaqyty ǵylymı-zertteý, iz­de­nis­tegi, shyǵarmashylyq jolyn­­­daǵy isterge arnalypty. Ǵalym­­dar, zertteýshiler, bas­qa da túrli sala mamandarymen jaýap­­ker­shiligi mol isterde qoıan-qol­tyq jumys isteýge týra keldi. Solar­dyń arasynda janyń­dy jadyratar, bilimi men zerde­liligi tańdandyrar tamasha jan­dar kóp boldy. Bul meniń eńbek jolymdaǵy eń baqytty sát­terim edi. Árqaısysymyzdyń eńbek­te tabysty bolyp, bilimge umty­lýy­myzdyń alǵysharty otbasyn­daǵy úılesimmen tikeleı baılanysty der edim. Eńbegin de, shyǵar­ma­shylyq jolyn da qoǵam damýyna, otbasynyń bereke-birligine arnaǵan jandarmen qatar júrýim ómir jolyma zor yqpalyn tıgizbeı qoıǵan joq. Olar bir ǵana ujymǵa ǵana emes, bútindeı elge úlgi bolý­ǵa laıyqty jandar der edim.

Osyndaı jany jaısań jandar elimizdiń batys óńirinen shyqqan Kádirǵalı Tankıev pen Gúlpara Ermuhanovanyń otbasy. Otasqandaryna elý jyldyń júzi bolǵan qarapaıym da mereı­li otbasynyń jarty ǵasyrǵa jýyq birlesken odaǵy talaı-talaı qıyndyǵy men qýanyshy qatar júrgen jyldardy bastan ót­kerdi. Bir-birine qamqorshy da, qol­daý­shy da bola júrip, kóptegen jetistikterge qol jetkizdi. Qazaqta «Atyń jaqsy bolsa – bir baqyt, alǵan jaryń jaqsy bolsa – myń baqyt» degen qanatty sóz bar emes pe?.. О́mir joly áńgimemizge arqaý bolyp otyrǵan Kádirǵalı men Gúlparanyń otbasy búginde darııa­daı keń, taýlardaı bıik, shattyq pen berekege toly shańyraq.

Kádirǵalı joǵary bilimdi, qyzyl dıplom ıesi bola turyp ınstıtýt bitirgennen keıin eńbek jolyn mekteptiń eski kóligin júr­gizýshi bolyp bastaǵany talaılardy qaıran qaldyrǵany bar. Al Keńes úkimetiniń tusynda ekonomıkasy artta qalǵan 30 aýdannyń ekinshi hatshysy qyzmetinde júrip (1985 jyly), Ortalyq Komıtettiń sektor meńgerýshisine birden kóterilgen eńbegin erekshe atap ketýge turady.

Al Gúlpara Ermuhanova Aty­raý oblysy, Qyzylqoǵa aýda­nyn­da hımııa-bıologııa pán­deri­nen sabaq berip, adam kletkasy qu­ry­­lysyn elektrlengen mag­nıttik taqt­aǵa salyp, jańasha ádispen kóz­ge túsip, ustazdardyń al­dy bo­lyp, 1984 jyly «QazKSR aǵar­tý salasynyń úzdigi» ataǵyna shal­­ǵaı aýdandardan birinshi bolyp qol jetkizgenderdiń biri. Al 1991 jyldyń jeltoqsan aıynda Ha­lyq emshileri qaýymdas­tyǵy quryl­ǵanda, Atyraý oblysy bo­ıynsha fılıaldyń alǵashqy dırek­torlyǵyna Gúlparanyń la­ıyqty bolýy ári osy jaýapty min­detin jıyrma bes jyl qalt­qysyz atqarýy eren eńbeginiń arqasy der edim.

El táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda jańadan qurylǵan Mádenıet basqarmasynyń alǵash­qy basshylarynyń biri bolyp, ege­mendi eldiń atynan, ıslam mem­leketine (Iran) barǵan delegasııa quramynda Kádirǵalıdyń bolýy da jaıdan-jaı emes edi. Al elimizdegi reformalardy júze­ge asyrý barysynda quryl­ǵan qar­jy­lyq ınstıtýt – Zeı­net­aqy tólem ortalyǵynyń aı­maq­tar­daǵy bólimderi ashylǵan kezeń­de Atyraý oblysy boıynsha fı­lıal­­dyń dırektorlyǵyna bilikti ma­man retinde Kádirǵalıdyń taǵa­ıyn­dalýy bilikti mamanǵa degen úlken senimniń nátıjesi edi. Bas­tapqy mamandyǵy tarıh páni­niń muǵalimi bola turyp, ekono­mı­ka­nyń san-salasyna bilek sybana kirisip ketken jas maman mol tá­jirıbe jınaqtaýynyń nátı­je­­sinde salanyń úzdikteriniń qa­­ta­­ry­nan tabyla bilgen bilgir uıym­das­tyrýshylardyń qataryna qosyldy.

Atyraýdaǵy jekemenshik «Anako» munaı kompanııasynyń aqparat quraldary men úkimet arasyndaǵy jumystaryn alǵash jolǵa qoıyp, qoǵam men kompanııa aralyq baılanysty nyǵaıtýǵa yqpal etti. Odan keıin kúnine alpys tonna nan ónimderin shyǵaratyn zaýyt­tyń dırektory bolyp qyz­met etken jyldary naryqtyń qaınap turǵan báseke kezeńine tuspa-tus keledi. Ár otbasynyń súıikti taǵamy­na aınalǵan nan ónimderine degen suranystyń artýyna, kásiporynnyń damýyna barynsha úles qosqan bilikti basshy retindegi eńbegi óz aldyna bir tóbe. Mol tájirıbesi men bilikti izde­nisteriniń arqasynda basqa­rýdyń qyr-syryn jete meńgergen Kádir­ǵalı keıinnen týǵan ólkesi Qyzylqoǵa aýdanynda kásip­ker­likti damytyp, alǵashqy bolyp mashına-traktor jóndeý ortalyǵyn órkendetti.

Búginde elimizde adam quqy­ǵyn qorǵaý maqsatynda iske asyp jatqan nátıjeli ister bar­­shylyq. Osy turǵydan al­ǵan­da «Medıasııa týraly» Zań­­­nyń qabyldanýy qoǵam damýy­nyń mańyzdy bóligi retinde bitimgershilikke kelý men daý-janjaldardyń al­dyn alý máse­lesinde qolǵa alyn­ǵan túbe­­geıli sheshim boldy. Me­dıa­sııa­nyń qyr-syryn meńgerip, batys óńirinde kásibı medıator qyz­­metine de óziniń bilimi men ýaqy­tyn arnaǵan azamattar qataryn­da Kádirǵalıdyń esimi atalady.

Tolassyz jumys, qaınaǵan eńbek­tiń ortasynda júrýge áb­den mashyqtanǵan kásibı maman qashan da aınalasyndaǵylarǵa sha­ra­patyn tógip, qol ushyn berip júredi. Áriptesteri ǵana emes, aǵaıyn-týys, quda-jekjat, jol­das-jora, tipten Atyraý jurt­shylyǵy Kádirǵalıdaı aza­mat­tyń osyndaı eńbek jolyna kýá. Osynaý jyldarda er-azamat­tyń jetistikterge jetip, óz isi­niń bil­giri bolýyna qoldaý kórset­ken Gúl­paranyń eńbegi ólsheýsiz der edim. Shańyraqtyń anasy ota­ǵa­syna súıikti jar ǵana emes, isker­lik kómekshisi de bola bildi, bala­larynyń tárbıesine de kóńil bólip úlgerdi. О́mir deıtin úl­ken keńistikte bir-birine rııasyz jár­dem etýge, qıyndyq týǵan sát­terde shynaıy kóńilmen, para­sat­tylyqpen bir-birine dem berip, otbasylyq ómirdiń jarty ǵas­yr­lyq belesine úlken abyroı-ataq­pen kóterildi. Qoǵamnyń damýy­na zor úlesterin qosa otyryp, erekshe mazmundy qaǵı­dattardy ujymdardyń da táji­rıbesine en­gizip, jastardyń, jas otba­sy­­lardyń saltanatty ǵu­myr­ǵa bas­taǵan árbir qadamyna qam­qorshy ári aqylshy bola bildi. Búginde kóp­shi­liktiń yqylasy men batasyna kenelgen otbasy árdaıym ózi­niń ashyq-jarqyn, berekeli de, mamyra­jaı qalpynan tanǵan emes. Jú­regi darhan, qonaǵyna esigi ár­da­ıym aıqara ashyq turatyn Kádir­ǵalı men Gúlparanyń otbasy ma­daqqa da, marapatqa da ábden laıyq.

Oraz BAIMURATOV,

UǴA akademıgi,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor