Alasapyran tosyn qaıshylyqtarǵa toly 1991 jyl da jetti. Sol jyldyń sońǵy aıy ár qazaqtyń balasynyń basyna Baqyt qusyn qondyrdy. Ol Baqyt qusynyń esimi – qazaqtyń Memlekettik táýelsizdigi.
Bul jolǵy jeltoqsannyń 16-sy jadyraǵan ashyq kún, Almatynyń «maı tońǵysyz» jyly qysynyń kórinisindeı beıildi boldy. 17-si de, 18-i de bes jyl burynǵy jeltoqsannyń qaıtarymyndaı ashyq aspan jaryq kúnder syılady.
О́tken dáýirdiń ıgiligi men qasańdyǵyn da basynan ótkizgen urpaqtyń bir pendesi retinde ishimnen táýbe dep jaqsylyqqa jorydym. Azattyqtyń aq tańy atqan kúnderi meniń qatar júrgen zamandastarym, dostarym, áriptesterim ózara syrlasqanda osyndaı sezimderimizben bólistik.
Sol jylǵy jeltoqsannyń basynda Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń bastamashyldyǵymen ári usynysymen qurylǵan arnaıy Komıssııa Joǵarǵy Keńeske (Parlament) 15 jeltoqsan kúni «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» konstıtýsııalyq zań jobasyn usyndy. Ol komıssııanyń jumysyna zań ǵylymdarynyń doktory, professor, akademık, bilgir, bilimdi zańger Sultan Sartaev aǵamyz tóraǵalyq etip, baıandama jasady. Komıssııa quramynda sol kezde Joǵarǵy Keńes depýtattary bolǵan respýblıkada esimderi belgili qoǵam qaıratkerleri belsendi ári biliktilikpen jumys jasady.
Umytylmas jeltoqsannyń 15-i, 16-sy eki kúnge sozylǵan tolassyz pikirtalastyń barysynda oǵan depýtattar, mınıstrler kabıneti tolyq quramda, buqaralyq aqparat quraldary, qoǵamdyq qurylymdar, úkimettik emes uıymdar ókilderi qatynasty.
Talqylaý barysynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev zań jobasynyń ár babyna óz oıyn, kózqarasyn, ustanymyn ortaǵa salyp, keıbir baptarǵa tikeleı ózgerister, tolyq sóılemder engizip, aıryqsha úles qosty.
Salyq Zımanov, Jabaıhan Ábdildın, Manash Qozybaev, О́zbekáli Jánibekov, Myrzataı Joldasbekov, Oljas Súleımenov, Sherhan Murtaza, Ábish Kekilbaev, Ánýar Álimjanov, Saýyq Tákejanov, О́mirbek Joldasbekov, Zınaıda Fedotova, Nurlan Orazalın, Murat Áýezov, Aleksandr Knıagının, Balǵabek Qydyrbekuly, Altynshash Jaǵanova, taǵy basqa zııaly tulǵalar talqylaý kezindegi pikirtalasqa belsene qatynasyp, memlekettik táýelsizdigimizdiń irgetasyn qalaıtyn tuńǵysh zańnyń saýatty, pármendi ári sapaly bolýyna barynsha atsalysty. Elimizdiń sondaı taǵdyrly shaǵynda eń mańyzdy qujattyń qabyldanýyna qatynasyp, bir tamshydaı úles qosa alǵanym úshin de ózimdi baqytty sezinemin.
Eki kúnge sozylǵan pikirtalas aqyry bir arnaǵa túsip, 1991 jyldyń 16-shy jeltoqsan kúni keshki 18 saǵat shamasynda 360 depýtattyń basym kópshilik daýsymen Zań qabyldandy.
Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev qabyldanǵan Zańǵa sáıkes Memlekettik táýelsizdigimizdi jarııa etip, kóńili shattyq qushaǵynda turyp, depýtattardy, Úkimet múshelerin, búkil qazaqstandyqtardy osy tarıhı oqıǵamen quttyqtady. Almatydaǵy Joǵarǵy Keńestiń májilis zalyn buryn-sońdy bolmaǵan dý qol shapalaqtaý kernep, ár jerden alǵash ret «Táýelsiz Qazaqstan jasasyn!» degen urandar aıtylyp, ulttyń rýhy kóterildi. Qýanyshymyzda, serpilisimizde shek joq...
Búgingi urpaqta sol tarıhı zańnyń talqylanýy nege eki kúnge sozyldy degen suraq týýy múmkin. Onyń sebepteri kóp. Ýaqyt, kólem mólsherine qaraı toptalǵan eń negizgilerine ǵana toqtalaıyn. Birinshiden, Qazaqstanda bizdiń ultymyzdyń sany 40 paıyzǵa jeter-jetpes boldy. Ekinshiden, búkil saıası jáne ekonomıkalyq júıe odaqtyq júıeniń quramynda, basqa tolyp jatqan resýrstyq, qarjylyq, ekonomıkalyq táýeldilikte boldy.
Úshinshiden, 360 depýtattyń jartysyna jýyǵy, olardyń ishinde tikeleı Máskeýge ǵana baǵynatyn iri kásiporyndar basshylary, áskerı basshylar, oblystar basshylary sheshýshi daýysqa ıe bolyp otyrdy. Qarsylyq, qaıshylyq jaǵdaıy az bolǵan joq. Memlekettik saıasatta tek bir kúnniń jeńisi men qamy emes, uzaq bolashaq damýdyń jolynda da kóldeneń kedergilerdi boldyrmaý maqsatynda «ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı» asýdan asý óneri qajet boldy, sol óner Nursultan Ábishulynyń sheberligimen, tapqyrlyǵymen, biliktiligimen kórsetildi de, maqsatymyzǵa jetkizdi de.
...Sol kúni keshte, túni boıy Prezıdent, onyń Ákimshiligi, búkil Úkimet músheleri, mınıstrlikter apparattary túgel jumys oryndarynda boldy. «Egemen Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda», respýblıkalyq tele-radıoarnalar jańalyq habar taratyp, jarııalap jatty. Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵymen BUU-ǵa, basqa da halyqaralyq qurylymdarǵa, álemniń barlyq elderine, shartarapqa jar salyp, qysqa merzimde habar jetkizýdi qamtamasyz ettik.
...Túngi saǵat 23-ke jýyq Prezıdenttiń telefony shyryldady.
− Al qutty bolsyn! Túrkııa Prezıdenti Turǵyt О́zaldan Táýelsiz memlekettiligimizdi moıyndap, quttyqtaǵan habary keldi. Erteńgi gazetterge, teledıdarǵa jarqyratyp bergizińder, − dedi Nursultan Ábishuly shabyttanyp, qýattanyp. Ádettegi sabyrly, ashyq ári anyq daýysy sol sátte maǵan erekshe sańqyldap turǵandaı estildi.
... Túngi saǵat 24-ten asqanda Prezıdent kómekshisi telefondap, erteń tańǵy 9-da keńeıtilgen Úkimet otyrysy bolatynyn aıtty. Keńeıtilgen Úkimet otyrysyn Nursultan Ábishuly ózi júrgizdi. Bul jolǵy otyrys múldem jańa, kópshiligimiz bile bermeıtin jańa sózder, termınder, jańa jobalar atalyp, ortaǵa salyndy. Jańa mindetter qoıyldy.
Sol jıynǵa qatynasqan árbir adam, ár laýazymdy qyzmetker Prezıdenttiń sol kúnge erekshe daıyndyqpen kelgenin kórdik, kózimiz jetti, túsindik. Jańa, jas memlekettiń irgetasyn qalasyp, qabyrǵasyn, shańyraǵyn kóterip, shatyryn kórkemdeýge qatysatyn baqytqa ıe boldyq. Uly dalanyń tórinde kók Týyn jelbiretken Jańa dáýirdegi Jańa Qazaqstannyń Máńgilik El bolýǵa bet alǵan Uly joryǵy osylaı bastalyp edi.
Qýanysh SULTANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, 1991 jyly Baspa jáne buqaralyq aqparat quraldary mınıstri