Myna dúnıede qazir ómir súrip jatqan halyqtardyń sany 2500-den asady. Sonyń óz memlekettiligine ıe bolyp, Birikken Ulttar Uıymyna múshelikke qabyldanǵandary 200-ge jýyǵy ǵana. Odan da naqtylap aıtsaq, 195 memleket. Boldy, bitti. Basqa memleketter joq. Sany jaǵynan qazaǵyńyzdy san orap ketetin ulttardyń arasynda da óz eli ózine óleń tósegi bola almaı, týǵan jerinen bir japyraq týyn tigetin alaqandaı tóbe taba almaı jetimsirep júrgenderi jeterlik. Sondyqtan biz basymyzdaǵy baqty baǵalaýǵa tıispiz.
Táýelsizdik toıymyz 16 jeltoqsanda atalady. Merekeniń datasy merekelik is-sharalar uıymdastyrýǵa sonshama qolaıly deý de qıyndaý, rasynda. Kóshege shyǵa kelseńiz Arqanyń arqyraǵan aıazy betińizdi shymshıtyn Astanany aıtpaǵanda, eń jyly degen ońtústik óńirlerde de bul kezde aq qar, kók muz jer betin jaýyp jatady. Biraq báribir ózimizdiń memleketimizdiń basty merekesi janymyzǵa jaqyn, júregimizge jyly. Maǵan aıtqyzsańyz, tipti, Táýelsizdik jarııalaǵan kúnimizdiń osy mezgilge oraılasýy oryndy da. Nege deısiz ǵoı? О́ıtkeni Táýelsizdik toıyn osyndaı qataldaý aýa raıynda atap ótý qazirgi, keler urpaqtardyń bárine bizge bir kezde, ǵasyrlar toǵysynda, myńjyldyqtar aıyryǵynda Táýelsizdiktiń qandaı jaǵdaıda, qalaı kelgenin dáıim eske salyp turady.
1991 jyldyń kúzinde, KSRO-nyń quramyndaǵy keńestik respýblıkalar apta aralatyp birinen keıin biri ózderiniń memlekettik táýelsizdigin jarysa jarııalap jatqanda Nursultan Nazarbaevqa «Jurttan nege qalyp qoıdyq? Nege keshigip jatyrmyz?» degen turǵyda jan-jaqtan suraq jaýdyrǵandardyń jetkilikti bolǵanyn, olardyń arasynda Prezıdentti aıyptaýshylardyń da az tabylmaǵanyn jaqsy bilemiz. El taǵdyryna eleńdeıtin et júrekti ár perzent muny ishteı sezip júrdi. Baıyrǵy ulttyń sany respýblıka halqynyń 40 paıyzyna da jetpeıtin (39%) kezde, qazaqtar keı oblys ortalyqtarynda 10 paıyzdy ǵana quraıtyn kezde, ortaq otan uǵymy sanadan ótip, súıekke jetip úlgergen kezde aıaq astynan bólek shyǵý, tarıhı otannan shetteý degenińiz mıllıondaǵan adam úshin jandy jaralaıtyndaı, júrekti jabyrqatatyndaı jaı ekenin túsiný tym qıyn emes. Biraq Nursultan Nazarbaev bul túıindi de aqyry tarqatty. Halqymyzǵa tarıh júkteıtin synnyń salmaǵyn sezindirdi. Táýelsizdiktiń tar jol, taıǵaq keshýine táýekel etý kerektigine barshany sendirdi. Sendirdi de, salqyn sabyrynyń, asqan aqylynyń arqasynda sol oı qısynyna kóndirdi de.
Ol tusta Prezıdent Apparatynda istegendikten ári bizdiń bólimniń kabınetteri Parlament ǵımaratynda ornalasqandyqtan, jumysta júrgenimizben, jańbyr-jańbyrdyń arasynda shydamaı ketip, sol kezdegi Joǵarǵy Keńestiń májilis zalynyń balkonyna baryp, táýelsizdik jarııalaý máselelerin qyzba-qyzý talqylaýdyń, sonyń tóńiregindegi aıtys-tartystyń, daý-damaıdyń shet jaǵasyn biz de tyńdaı alǵanbyz. Táýelsizdiktiń on jyldyǵynda jarııalaǵan «1991» atty maqalamyzda: «Razylyqtan aıtarǵa sóz taba almaǵan shaqtar da, tańdanǵannan jaǵa ustaǵan sátter de boldy. «Jetpis jyl boıy jelkelep, sógip júrgen reseılik ımperııanyń úlgisi boıynsha qazaq ımperııasyn qurýǵa árekettenip júrgenimiz joq pa?» dep bopsalaǵandar da tabylǵanyn aıtyp qaıteıik, elińde, jerińde otyryp, táýelsizdigińe ashyqtan-ashyq qarsy daýys bergen bir emes, eki emes, on eki birdeı depýtat tabylǵanyn aıtyp qaıteıik. Áıteýir, túbi qaıyr. Bárine – salaýat», dep te jazǵanbyz.
Iá, túbi qaıyr boldy. Elbasy eline sendi. El bastaıtyn erge el de sendi. Senip, eki tizgin, bir shylbyrdy berdi. Memleket qura alatynymyzdy, myǵym tura alatynymyzdy kórdi. Birte-birte qanattandy, qýattandy. Qýatty el atandy. Sóıtip mine, búgingi bıigine keldi. Táýbe! Osynyń báriniń bastaýynda eldiktiń eleń-alańynda-aq tanylǵan asqan aqyldyń, salqyn sabyrdyń alar orny orasan.
Saýytbek ABDRAHMANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty