13-shi esep:
Túmen jáne búmen
Qazaqta «Túmen ret búmen kóp be, álde búmen ret túmen kóp pe?» deıtin óte kóne jańyltpash támsil bar. Bul esep kóneligimen erekshelenedi jáne Uly dalanyń sanaý júıesi qandaı sheksiz ekenin aıqyndaıtyn asa qundy kórsetkish. Shyn máninde túmen de, búmen de ásker sanyna baılanysty ómirge kelgen san ataýlary. Bir túmen = 10 000, bir búmen = 100 000. Biraq san ataýy osymen shektelip qalǵan emes. Sebebi eger árbir sarbazǵa eń az degende eki at kerek bolsa, sonda búmen áskerge qansha at kerek? Mine, «on búmen» paıda boldy. Taǵy da sol sııaqty búmen áskerge bir jyldyq tamaq úshin qansha búmen qoı kerek?
14-shi esep:
Jolaýshynyń joly
Jolaýshy shuǵyl sharýasymen Betpaqdala arqyly qashyqtyǵy tórt aptalyq sýsyz shóleıt jerge baryp, qaıtýy kerek. Baryp-kelýge bas-aıaǵy segiz apta ketedi. Jolaýshynyń úsh túıesi jáne eki balasy bar. Árbir túıe ózimen birge tórt aptalyq sý men tamaǵyn alyp júre alady. Sonda jolaýshy kózdegen jerine qalaı baryp-kele alady?
15-shi esep:
Tórt dostyń bazarlyq bólisýi
Tórt dos jigit birigip barlyǵy 16 somǵa bazardan un, shaı-qant, t.b. kerek zattaryn satyp alyp teńdeı bólisedi. Ortaq úleske birinshi joldas 7 som, ekinshi joldas 5 som, al úshinshi joldas 4 som qossa, tórtinshi joldastyń daıyn aqshasy bolmaǵan eken. Biraq ol bazardan kelgen soń rızashylyǵyn bildirip, joldastaryna 16 laq bergen eken. Sonda dostar osy laqtardy qalaı bólisýi kerek?
«Uly dalanyń baıyrǵy 100 kóne esebi» kitabynan daıyndaǵan
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
REDAKSIIаDAN:
Gazetimizde jarııalanǵan 10, 11, 12-shi qara esepterdi shyǵarýǵa atsalysqan oqyrmandarymyz barshylyq. Atap aıtqanda, astanalyq Asan Esem deıtin azamat úsh eseptiń de jaýabyn dál tapsa, atyn ataýdy umyt qaldyrǵan bir oqyrmanymyz 10 jáne 11-shi eseptiń jaýabyn durys shyǵarypty. Al Súıenish Mıranbek atty jas oqyrmanymyz 11-shi esepti durys shyǵara alǵan. Sonymen qatar elorda turǵyny Saıda Tynysbekova, Qaraǵandy oblysy, Jańaarqa aýdanynan Aısulý Ospanova, qyzylordalyq jetkinshek Sanııa Shamshıeva, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Semeı qalasynyń turǵyny Aıgúl Ahmetova jáne araldyq oqyrmanymyz Shaıqy-Islam Maǵaýııauly qara esepti sheshýge atsalysqanyn atap ótýdi jón kórdik.
Eskertý: esep jaýaptaryn info@egemen.kz poshtasyna joldaýlaryńyzdy ótinemiz!
Gazetimizdiń 5 jeltoqsan kúngi №233 sanynda jarııalanǵan qara esepterdiń durys jaýaby:
10-shy eseptiń durys jaýaby: kóptegen oqyrman segiz oqtyń úsheýin birinshi ańshy, al ekinshi ańshy bes oq alady deýi múmkin. Bul durys emes. Aıtalyq, segiz shildi úsh adamǵa bólgende árqaıysysy 8/3 shilden jeıdi. Demek, birinshi ańshydan shildiń úshten biri (3-8/3=1/3) alynsa, ekinshi ańshydan eki shil jáne bir shildiń úshten biri (5-8/3=7/3=2+1/3) alyndy. Bylaısha aıtqanda, ekinshi ańshydan alynatyn shilder sany birinshiden alynatyn shilderden jeti ese kóp bolady . Osy sebepti birinshi ańshy bir oq, al ekinshi ańshy jeti oq alý kerek.
11-shi eseptiń durys jaýaby: birinshi adam toǵyz ret amandasady. Ekinshi adam da 9 ret amandasady, biraq onyń birinshi adammen amandasqany birinshi adam amandasý sanynyń ishine kirip tur. Demek, onyń úlesinde 8 amandasý bar. Úshinshi adam da 9 ret amandasady, biraq eki amandasý birinshi jáne ekinshi adam amandasý úlesinde eseptelenip tur. Demek, onyń úlesinde 7 amandasý tıesili. Sol sııaqty tórtinshi, besinshi adamdardyń amandasý úlesteri 6, 5... Endeshe barlyq amandasý sany: 9+8+7+6+5+4+3+2+1= 45 ret bolady.
12-shi eseptiń durys jaýaby: Shopan ata ósıeti sheńber pishindi qora aýdany bárinen úlken jáne tıimdi bolmaq. Endeshe jar túbine qora soǵý úshin ony aldymen tómendegi sýrette kórsetilgendeı sheńber pishindi etip josparlaý kerek te, osy sheńberdiń jartysyndaı etip qora soǵý qajet. Sonda qora aýdany úlken hám tıimdi bolady. Osyndaı qora tómengi sýrette kórsetilgen. Demek, pishini jarty sheńber tárizdi qora radıýsy -ge teń bolýy kerek.