ADAM ÁLEÝETINIŃ JARShYSY

Abaıdyń “Qara sózderinde” esti adamnyń aıyryqsha sıpaty retinde onyń árdaıym ózine ózi esep berý qabiletin atap kórsetkeni barshamyzǵa málim. Búgingideı qubylmaly, almaǵaıyp zamanda estııar erdiń ǵana emes, eńsesi bıik eldiń de mezgil-mezgil óz umtylystarynyń urymtal tustaryn aıqyndap, aldaǵy mejelerdi qısyndy aqyl-oı men naqtyly eseptiń pármenimen sáýlelendirip alýy zańdy qubylys. Jarııa etilgen Elbasy Joldaýynan Qazaq eliniń sońǵy onjyldyqta júrip ótken jolynda kezdesken qıyndyqtardy eńserip, qol jet­kiz­gen jetistikterine baısaldy baǵa berýdiń jar­qyn úlgisin kórýge bolady. Jalpy, Elbasynyń jyl saıynǵy Joldaýlaryna tán erekshe sıpat – olardyń arasyndaǵy úzbeı saqtalatyn sa­baqtastyq. Bul joly da Prezıdent elimizdiń alda­ǵy onjyldyqtaǵy jan-jaqty damýynyń negizgi baǵyttaryn aıqyndap berý barysynda “Qazaqstan-2030” Strategııasy boıynsha atqa­ryl­ǵan isterge toqtalyp, olardyń taıaý jyl­da­ry jáne keleshekte oryndalar sharýalarǵa jolasharlyq pármenin atap kórsetti. On jylda jetken jetistikterimiz aıtýǵa turarlyq. Qarańyz: 2008 jyly 2000 jylmen salystyrǵanda respýblıkanyń ishki jalpy ónimi eki ese artqan, ortasha aılyq jalaqy 5 ese, al zeınetaqynyń ortasha kólemi 3 ese ós­ken. On jylda 652 mektep pen 463 densaýlyq saqtaý nysany salynǵan. Eldiń turmysynyń jaq­saryp kele jatqandyǵy, áleýmettik-eko­no­mıkalyq kórsetkishterdiń ósip kele jatqan­dy­ǵy tilge tıek boldy. Joldaýda elimizde alda atqarylar aýqymdy josparlar tóńireginde, olardy júzege asyrý tetikteri jóninde tereń taldaý jasaldy. Bolashaqta da ótken jyldardaǵydaı “Jol kartasyna” úlken mańyz berilip otyr. Bıylǵy “Jol kartasy” aıasynda shaǵyn jáne orta bız­neske basymdyq berilmek. Elbasy “jańa eko­no­mıkanyń qozǵaýshy kúshi” dep ataǵan kásip­kerlik ártaraptandyrýdyń ózegi bolatyndy­ǵyna nazar aýdaryp, Úkimetke 2010 jyldan bas­tap aımaqtardaǵy kásipkerlikti damytý boı­ynsha biryńǵaı bıýdjettik baǵdarlama ázirleýge tapsyrma berdi. Bul “Bıznestiń jol kartasy — 2020” dep atalmaq. Iаǵnı, aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń ár azamaty jeke kásipkerlikpen aınalysýǵa múmkinshilik alady. Al bul halyq­tyń arasyndaǵy jumyssyzdyqty azaıtýǵa, soǵan sáıkes eldiń turmysyn jaqsartýǵa septi­gin tıgizedi. “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdar­la­ma­synyń aıasynda jasalatyn jumystar qy­rýar. Otandyq óndirýshilerdiń múddesin qor­ǵaýǵa baǵyttalǵan júıe túzý, shet memleket­ter­men baılanys jasaýdyń jańa satysyna kóte­rilý, Reseı, Belarýs jáne Qazaqstan ara­syndaǵy Kedendik odaqtyń, biryńǵaı ekonomı­kalyq keńistiktiń talaptaryna jaýap bere oty­ryp, otandyq bıznestiń múddesin qorǵaý, Batys Eýropa-Batys Qytaı avtomagıstraldy joly­nyń múmkindikterin keńinen paıdalaný sekildi mindetter men maqsattar tur aldymyzda. Joldaýdaǵy bilim berý júıesi men ǵylym salasyndaǵy aıtylǵan syndarly pikirler eli­mizdiń zııaly qaýymymen qatar, qarapaıym ha­lyqtyń kókeıinen shyqty dep oılaımyn. Ásirese, balalardy 2020 jylǵa deıin balabaq­sha­men tolyq qamtamasyz etý jáne osy baǵytta qabyldanatyn arnaýly “Balapan” baǵdarlama­sy elimizdiń jas jetkinshekteri úshin úlken qol­daý bolyp tabylmaq. Sol sııaqty on eki jyl­dyq mektep baǵdarlamasyn júzege asyrý, joǵary oqý oryndarynyń álemdik arenadaǵy básekege qabilettiligin arttyrý máselesi týraly aıtylǵan tujyrymdar men berilgen tapsyr­malar qazirgi ómir talabymen úndesip jatyr. Sońǵy jyldardaǵy Joldaýlardyń arqaýy bolyp kele jatqan bir qaǵıdat – ekonomıka áleýetiniń adam áleýetine tikeleı baılanysty ekendigin jan-jaqty taldap, qoǵamdaǵy kókeı­kes­ti máselelerdi sheshý tetiginiń adamı kapı­tal­ǵa baryp tireletindigine barsha qazaq­stan­dyqtardy ılandyryp, osy baǵyttaǵy asýlardy baǵyndyrýǵa jumyldyrý. Elbasymyz búgingi Joldaýynda da elimiz aldaǵy onjyldyqta ıek artar jańa múmkindikterdi júzege asyratyn negizgi kúsh – búkil Qazaqstan halqy dedi. Osy­ǵan oraı, búgingi jáne taıaý jyldardaǵy Pre­zıdent belgilep berip otyrǵan negizgi mindet­terdiń biri – qoǵamnyń, onyń júıeli jáne gýmanıstik baǵytta damýyn qamtamasyz etetin jańa áleýmettik sapasyn qalyptastyrý. Osy basty mindetten ár ujymnyń, árbir azamattyń aldynda turǵan naqty mindetter týyndaıdy. Aıtalyq, Joldaýda jarııa etilgen áleýmettik salany damytýǵa, osy sala qyzmetkerleriniń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalar joǵary oqý oryndary qyzmetkerleriniń, el bolashaǵy – stýdent jastarymyzdyń ózderine júktelgen mindetterdi júıeli de joǵary sapaly deńgeıde atqarýǵa degen qulshynystaryn arttyra túseri sózsiz. Elbasy atap kórsetkenindeı, aldaǵy on­jyl­dyqta bilim berý salasynda tyń qadamdar jasalmaq. Jańa “Ǵylym týraly” zań, jańa zamanaýı oqý oryndarynyń ashylýy, bilim men ǵylym salasyn qarjylandyrýdaǵy sony serpilister bizdiń múmkindikterimizdi baıytyp, jaýapkershilik deńgeıin de kótere túspek. Josparlanǵan jumystardyń barlyǵyn sapaly hám nátıjeli júrgizýdiń basty alǵysharty – bilimdi mamandar. Adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý arqyly biz dúnıejúzilik ıntegrasııaǵa qatysa alamyz. Bul turǵyda Elbasy úsh baǵytqa – “Jańa halyqaralyq ýnıversıtet”, “Ar­naý­ly qor” jáne “Intellektýaldy mektepter” se­kildi bilim berý mekemelerin ashý jumystaryna úlken mán berip otyr. Joǵary bilimniń sapasy eń joǵary halyqaralyq talaptarǵa jaýap berýi qajettigi aıtyldy. Ras, biz álemniń jetekshi ýnı­versıtetteriniń qataryna kire almaı otyr­myz. Biraq soǵan daıyndyq jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Instıtýtta bilim berý isi tolyǵymen kre­dıt­tik oqý júıesine kóshirildi. Bul da bolsa jańa­ǵy aıtqan dúnıejúzilik talaptarǵa jaýap berýdiń alǵysharttary. Jaqynda Italııanyń Bolonıa qalasyna baryp, dúnıejúzilik ýnı­versıtetterdiń Uly hartııasyna qol qoıyp keldim. Instıtýttyń jıyrmaǵa jýyq sheteldik bilim jáne ǵylym ortalyqtarymen baılanysy bar. Álemniń jetekshi oqý oryndarynyń reıtıngisine enýge batyl kirisýimiz kerek. Oqý oryndarynyń dúnıejúzilik reıtıngisin jasaıtyn oryndarmen buǵan deıin baılanys jasaǵanymyz joq. Endi bıyldan bastap Bilim jáne ǵylym mınıstri bizge osy máselege qa­tys­ty tapsyrma berip otyr. Qazirgi kúni ıns­tı­týt qazaqstandyq táýelsiz agenttik ótkizetin ak­kredıtasııaǵa daıyndyq jumystaryn júrgizýde. Joldaýda sońǵy jyldardaǵydaı áleýmettik máselelerge jetkilikti dárejede kóńil bólin­gen. Halyqtyń áleýmettik áleýetin udaıy, júıe­li túrde kóterý ekonomıkalyq damýdyń ne­gizgi maqsaty ekendigi taǵy da pash etildi. Ási­rese, bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń eńbek­aqy­syn merziminen buryn, 1 sáýirden bastap kóterý, stýdentterdiń shákirtaqysyn taǵy da 25 paıyzǵa kóbeıtý týraly sheshim qabyldaý rýha­nı salanyń laıyqty qarqynmen damýyn kóz­degen qamqorlyq belgisi dep bilemiz. Buǵan jaýap – ınstıtýtymyzdyń árbir oqytýshysy men stýdentiniń óz isindegi bıik deńgeıli jaýap­kershiligi, jumys sapasyn jaqsartýǵa degen qyzý qulshynysy. Instıtýt Aqtóbe oblystyq ákimdigimen jáne oblystyq bilim departamentimen, aýdan­dyq ákimdik jáne bilim bólimderimen ınstıtýt túlekterin bolashaq eńbek oryndaryna orna­las­tyrý, túlekterdiń eńbekpen qamtylýy, ıaǵnı áleýmettik seriktestik baǵytynda tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Mundaı yntymaqtastyq dástúrge aınalǵan deýge bolady. Jyl saıyn naýryz, sáýir aılarynda ınstıtýtta “Túlek­ter­di bolashaq eńbek oryndaryna ornalastyrý” sha­rasy ótkiziledi. Atalǵan sharaǵa Aqtóbe ob­lys­tyq bilim basqarmasy men Aqtóbe qalalyq bilim bóliminiń basshylary jáne kadrlar jónindegi bas mamandary, aýdandyq bilim bó­limderiniń meńgerýshileri shaqyrylady. Sońǵy jyldary bul sharaǵa kórshiles Atyraý ob­lys­tyq jáne qalalyq, aýdandyq bilim bólimderiniń basshylary men bas mamandary da qatysyp júr. Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń “Biz bilim-ǵylym salasynda básekege qabiletti bol­masaq, óz maqsatymyzǵa jete almaımyz. Bar­lyǵy mektepten, al Qazaqstan úshin aýyl mek­te­binen bastalady”, – degen sózderin basshy­lyqqa alyp, respýblıka jastaryna úndeý tastaǵan bizdiń túlekter 3 jyldan beri óz eńbek joldaryn aýyl mektepterinde bastap keledi. Olarǵa el Úkimetiniń 2009 jyldyń 18 aqpanyndaǵy “Aýyldyq eldi mekenderge kelgen jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý” týraly №183 qaýlysynyń talaptaryna sáıkes jáne jergilikti ákimdikter tarapynan birqatar áleýmettik jeńildikter jasalyp jatqanyn aıtýǵa bolady. Mysaly, byltyrǵy túlekterimizdiń ishinen oblysymyzdyń muǵalim kadrlar jetispeıtin aýdan mektepterine barǵan jas mamandarǵa 16 úı, 161 jaldamaly páter, 29 qyzmettik úı berildi, ár jas mamanǵa 4000-8000 teńge kóleminde kommýnaldyq tólemaqy, tegin medısınalyq tekserý jáne t.b. áleýmettik jeńildikter, eń bastysy – aýylǵa barǵan ár jas mamanǵa 90 myń teńge kóleminde kóterme tólemaqy taǵaıyndaldy. Osy baǵyttaǵy jumystar bıyl da óz jalǵasyn tabady. Instıtýttaǵy oqý-tárbıe isiniń sapasyn kóterý máselesiniń tıisti deńgeıde sheshilýi stý­dentter quramynyń sapasyna tikeleı baıla­nys­ty ekendigi belgili. Búgingi kúni stýdent­teri­mizdiń 60 paıyzdan astamy memlekettik bilim granty negizinde oqıdy. Byltyr 63 stýdentimiz aqyly bólimnen bıýdjettik bólimge aýysty­ryl­dy, 55 stýdentimiz oblys ákiminiń grantyn ıe­len­di, olardyń 13-i jetim, 11-i tolyq emes ot­ba­synan, 31-i tabysy az otbasylarynan shyq­qan stýdentter, 5 stýdentimiz ataýly stıpen­dııa­lar ıegerleri, 12 stýdentke rektor stıpen­dııa­sy taǵaıyndalǵan. Bıylǵa taǵaıyndalatyn oblys ákiminiń grantyna 35 stýdentimiz úmitker bolyp otyr. Instıtýtta muqtaj stýdentterimizdi áleý­met­tik turǵydan qoldaý máselesine de jete kóńil bólinip keledi. Ataýly kúnder, dinı meıramdar qarsańynda ártúrli qaıyrymdylyq aksııalaryn ótkizý dástúrge aınaldy. Máselen, bıylǵy Qurban aıt merekesiniń aldynda ata-anasynan aırylǵan 42 stýdentke qarjylaı kómek kórsetildi. Qyz balalarǵa – 48900 teń­ge­den, er balalarǵa – 43300 teńgeden, barlyǵy 2 mıllıon teńge kóleminde bir jolǵy jár­dem­aqy tapsyryldy. Buǵan qosa ınstıtýt oqytý­shylarynyń bastamasymen qarjylaı, kıim-keshek túrinde jastarǵa qoldaý kórsetkender bar. Bıylǵy oqý jylyna áleýmettik jaǵdaıy tómen 18 stýdentke oqý tólemaqysy boıynsha 1,5 mıllıon teńge kóleminde jeńildik qaras­tyryldy, 8 jetim stýdent ınstıtýt ashana­synda tegin tamaqtanady. Mundaı qamqorlyq sharalary aldaǵy ýaqytta da árdaıym nazarymyzdan tys qalmaq emes. Qandaı iste de jaqsy nátıjege jetýdiń bas­ty sharttarynyń biregeıi – eldegi yntymaq, qoǵamdaǵy baýyrlastyq. Elbasy óz Jol­daýynda osy máselelerge de úlken mán berdi, saıası partııalardyń basyn biriktirýge shaqyr­dy. Prezıdentimiz atap kórsetkenindeı, eldegi kez kelgen partııa bolsyn, qoǵamdyq uıym bolsyn, barshasy qazaqstandyqtardyń múddesi úshin jumys jasaýy qajet. О́tken jyly jeti saıası partııa áleýmettik jáne saıası turaqty­lyq­ty qamtamasyz etý týraly memorandým ázirlep, oǵan qol qoıdy. Elbasy osy baǵyttaǵy jumystardy ári qaraı jalǵastyra berýge, partııaaralyq únqatysýdan naqty iske kóshýge, ulttyq strategııamyzdy kesheýildetpeı qabyldaýǵa shaqyrdy. Prezıdent N.Á.Nazarbaev aldaǵy onjyl­dyqta atqarylar irgeli isterdi ıgerýdiń basty tetikterin sóz ete kele, jaqsylyqqa umtylys – jamandyqqa irkilisten bastalatyndyǵyn qadap aıtyp, osy qaǵıdattyń týǵan elin qalt­qysyz súıetin ár azamattyń súıener tiregine, barsha qazaqstandyqtardyń ómirlik ustany­mynyń ózegine aınalýy tıis ekendigine basa nazar aýdardy. Bul talap bizdiń ujymnyń da árbir múshesine tıesili ómirsheń talap dep bilemiz. Elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryn­darynyń aldyńǵy qatarynda kele jatqan bizdiń ınstıtýt ujymy da Joldaýda belgilengen mindetterdi abyroımen oryndaý baǵytynda jumys isteı bermek. Ǵalymjan NURYShEV, Aqtóbe memlekettik pedagogıkalyq  ınstıtýtynyń rektory, “Nur Otan” HDP Aqtóbe fılıaly  partııalyq baqylaý komıssııasynyń tóraǵasy. ELIMIZDI JAŃA BIIKTERDEN KО́RGIMIZ KELEDI Respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat tobymen ótken kezdesýlerge qatysqan jurtshylyqtyń oı-pikirleri  osyǵan saıady Bir top Parlament Májilisi depýtattary Qyzyljar óńirin ara­lap, Elbasynyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” Joldaýyn jurtshylyqqa túsindir­ge­nine kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Osy sapardyń izi sýymaı jatyp Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqyl­bek Kúrishbaev bastaǵan res­pýblıkalyq aqparattyq-nasıhat toby kelip jetti. Saıdyń tasyndaı iriktelip úgitshi, nasıhatshylar ta­rıhı qujattyń mańyzdylyǵyn es­kergen bolý kerek, kezdesý-júz­de­sý­lerdi birden bastap ketti. Olar­dyń áserli áńgimelerin aldymen ákimdiktiń úlken zalyna jınalǵan soltústikqazaqstandyqtar tyńdady. Kezdesýdi aımaq basshysy Serik Bilálov ashyp, Memleket basshy­sy­nyń Joldaýynan týyn­daıtyn talaptar men mindetterdi jan-jaqty túsindirý jumystaryna úlken jaýapkershilikpen ázirlenip, 700-ge tarta adamdy qamtıtyn 15 aqparattyq-nasıhat toptarynyń tartylǵanyn, 200-den astam kez­desýlerdiń ótkizilgenin, taıaý on­jyl­dyqtaǵy maqsattar men órshil qımyldar joǵary qoldaý taýyp otyrǵanyn jetkizdi. Odan keıin sóz Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri, respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat tobynyń je­tek­shisi A.Kúrishbaevqa berildi. Aqyl­bek Qajyǵululy bıylǵy Joldaý “Qazaqstan-2030” Strate­gııa­sy baǵdarlamasy sheńberinde qurylǵanyn, elimizdiń taıaýdaǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq zor múmkindikterin belgilep bergenin, osynyń negizinde Qazaqstandy kósh­basshy, qýatty ındýstrııaly el­der qataryna jetkizý mindeti qoıylyp otyrǵanyn áńgimeledi. Álemdik daǵdarystyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalar óz jemisin berip keledi. “Jol kar­ta­sy” boıynsha aıtarlyqtaı ju­mys­tar atqaryldy. Onyń ıgiligin birinshi kezekte aýyldyqtar kórdi. Baǵdarlama bıyl da jalǵasyn taý­yp, qomaqty qarjy qarastyrylyp otyr. Shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatymen byltyr 123 mıl­lıard teńge bólindi. Úkimet áleýmettik mindettemelerdi tıimdi atqarý ýádesinde turdy. Zeınetaqy, jalaqy, shákirtaqy kóbeıip, ómir súrýdiń eń tómengi deńgeıinen az tabys tabatyn adamdardyń úlesi, jumyssyzdyq deńgeıi qysqardy. Qol jetken tolaıym tabystar Qa­zaqstandy ekonomıkalyq jaǵynan aıtarlyqtaı nyǵaıtyp, adam áleýe­tiniń joǵary deńgeıi bar elder qataryna qosty. Aldaǵy mindetter budan da ulanǵaıyr. Olardy Pre­zı­dent atap berdi. Jasyratyny joq, damyǵan memleketterge qara­ǵan­da bizde eńbek ónimdiligi álde­qaıda tómen. Aýyl sharýashyly­ǵynda úsh myń AQSh dollary tóńireginde ǵana. Sondyqtan bizdiń mindetimiz – 2014 jylǵa taman agro­ónerkásiptik keshende ónimdi­lik­ti keminde eki ese ósirý. Elbasy eńbek ónimdiligin eseleı túsýdiń keshendi joldaryn belgilep, eko­nomıkany ártaraptandyrýǵa, ın­dýstrııalandyrý kartasyn iske asy­rýǵa asa mańyz berdi. Sonda taıaý­daǵy bes jylda jalpy kólemi 6,5 trıllıon teńgeniń 162 jobasy ıge­riledi degen sóz. Bul – IJО́-niń 40 paıyz­dan astamyn quraıdy. Sonda úsh jylda 200 myńnan astam jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi. Al, AО́K-de 40 joba qolǵa aly­nady. Olardyń 15-in bıyl 1 shildege deıin paıdalanýǵa beretin bolamyz. Mınıstr alda turǵan ózekti má­seleniń birine azyq-túlik qaýip­sizdigi men eksporttyq áleýetti jat­qyzdy. Importtyq táýeldilik­ten arylýdyń utymdy joly – azyq-túlik taýarlarynyń ishki ry­nogyn qalyptastyrý. 2014 jylǵa qaraı otandyq taǵam ónimderiniń úlesi 80 paıyzdy quraýy tıis. Bul oraıda, “Qazagro” 22 jobany qar­jy­landyratyn bolady. Aýyl sha­rýa­shylyq shıkizattaryn qaıta óńdeý salasynda da túıindi máse­leler jetkilikti. Elimizde ettiń – 22, súttiń – 27, kókónistiń – 4 paıyzy ǵana óńdeletinin eskersek, óńdeý ónerkásibi jańartýdy qajet etedi. Aqylbek Qajyǵululy árta­rap­tandyrý aýyl sharýashy­ly­ǵy­nyń barlyq salasyn qamtý tıis­tiligin kóldeneń tartty. Soltústik óńir negizinen bıdaı, ońtústik­te­gi­ler kúrish, maqta ósirýmen shuǵyl­danady. Onyń ózinde ónimdilik tómen. О́ıtkeni, mıneraldyq tyń­aıt­qyshtardy jetkilikti dárejede qoldanbaıdy. Al, maıly daqyldar­dyń úlesi múldem az. Aýyspaly egis júıesi qatań saqtalmaǵannan keıin jer tozyp, qunarynan aıyrylady. Jıynda respýblıkalyq aqpa­rat­tandyrý jáne baılanys agent­tiginiń tóraǵasy Qýanyshbek Ese­keev sóz alyp, óz salasy boıynsha ındýstrııalyq-ınnovasııalyq kar­tanyń oryndalýyn áńgimelep berdi. Bul baǵytta 97 joba qolǵa aly­nyp­ty. Ol el telearnalarynyń sandyq júıege kóshýine baılanysty otan­dyq ónimder jasaý tájirıbesine Qyzyljar óńiriniń birinshi bolyp atsalysýyn quptady. Aqparattyq-nasıhat tobynyń músheleri oblys ortalyǵynda bes baǵytqa bólinip, Joldaýdyń mán-mańyzyn túsindirýge arnalǵan bu­dan basqa da mańyzdy kezdesýler uıymdastyrdy. A. Kúrishbaev Uly Otan soǵysynyń ardageri A. Re­shet­nıaktiń shańyraǵyna arnaıy bas suǵyp, hal-jaǵdaıyn surady. Túr­li-tústi teledıdar tartý etti. – Biz sııaqty aǵa urpaqqa jasalyp otyr­ǵan shynaıy qamqorlyqqa alǵys­tan basqa aıtarymyz joq. Prezı­dentimiz birde-bir ardagerdi mate­rıal­dyq qoldaýsyz qaldyrmaý jónin­de jergilikti bıliktegilerge naqty tapsyrma berdi. Tólenetin bir jolǵy járdemaqysy da qomaq­ty eken. Bárinen de qurmetin aıtsańshy! – dedi seksenniń seń­giri­nen asqan qart jaýynger. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń orynbasary Birjan Nurymbetov sala qyzmet­ker­lerimen kezdesý barysynda Qa­zaqstannyń barlyq azamattarynyń ómir sapasy men deńgeıin jaqsartý, áleýmettik turaqtylyq pen qor­ǵa­lýdy nyǵaıtý basty baǵdar retinde qala beretinin, 2009 jyly áleý­met­tik kómekke 813 mıllıard teńge jum­salǵanyn, 2010 jyly 922 mıl­lıard, 2011 jyly 1 trıllıon 26 mıllıard teńge quraıtynyn jet­kizdi. 2020 jylǵa qaraı jumys­syz­dyq deńgeıi 5 paıyzdan, al tabys­tary eń tómengi kúnkóris deńgeıi­nen tómen halyqtyń úlesi 8 paıyz­dan asyrmaý sharalary qabyl­dandy. “Jol kartasy” aıasynda 248 myń adam jumysqa ornalassa, 125 myń adam áleýmettik jumystarǵa tartyldy. Baǵdarlama uzartylyp, 100 mıllıard teńge bólindi. Alaı­da, dedi vıse-mınıstr, elimizde tirkelgen jumyssyzdar sany jarty mıllıonnan asady. Kóbiniń kásibı biliktiligi joq bolǵandyqtan, qaıta daıarlaý kýrstaryn uıymdastyra­tyn bolamyz. Sosyn myna bir problemany alǵa tartty. Ol – tyl eńbekkerleriniń mártebesiniń naq­ty aıqyndalmaǵany. Jıynǵa qa­tysýshylar 1938-1939 jyly týǵan jandardy tyl eńbekkerleri qata­ry­na qosýdy, zııandy óndiriske jatatyn mamandyqtar tizimin qaıta qaraýdy, medısına mamandaryn áleýmettik qyzmetshiler qataryna kirgizýdi ótindi. – Bıyldan bastap alty bala tárbıelep-ósirgen ana “Kúmis alqa” ıe­geri atana alady. Alaıda, qaıtys bol­ǵan balalardyń sanatqa kirmeýi qa­laı? Olardy tún uıqysyn tórt bó­­lip, baǵyp-qaqqan joq pa? degen saýal­men vıse-mınıstr kelisetinin bildirdi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi orta bilim departamentiniń dırek­to­ry Nurǵalı Arshabekov ustazdar qaýymymen bolǵan kezdesýde 12 jyldyq oqytý modeline, mektep jasyna deıingi oqytýmen jáne tár­bıemen qamtamasyz etýdi arttyrýǵa baǵyttalǵan “Balapan” arnaıy baǵdarlamasyna qatysty atqaryla­tyn sharalardy ortaǵa saldy. Eli­miz­de shaǵyn komplektili mektep­ter­diń sany – 4300. Kóbi oqýshy­lar­dyń azdyǵynan jabylýdyń aldynda tur. Oǵan qatysty tujy­rymdama ázirlenip jatqan kórinedi. Ishki ister vıse-mınıstri Alek­sandr Kýlınıch pen Ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý mınıstr­ligi ınvestısııalyq saıasat depar­tamenti dırektorynyń orynbasary Arman Ábenovtiń “Nur Otan” HDP oblystyq bólimshesiniń ǵımara­tyn­da saıası uıym múshelerimen, depý­tattarmen, jastar ókilderimen ótkizgen áńgimeleri Joldaý talap­tary tóńireginde órbidi. Top músheleri aýdandardy ara­laýǵa júrip ketti. Soltústik Qazaqstan oblysy. QOǴAM KÚShI JUMYLDYRYLADY Almaty qalalyq máslıhatyndaǵy “Nur Otan” HDP depýtattary­nyń forýmy ótti. Forýmnyń maqsaty depýtattyq korpýs jáne jer­gi­likti atqarýshy organdardyń ókilderimen Almaty qalasyndaǵy “Nur Otan” HDP-nyń Halyqtyq tuǵyrnamasynyń oryndalý barysyn jáne Elbasynyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty halyqqa Joldaýyn júzege asyrýdy josparlaýdy keshendi ári jan-jaqty talqylaý boldy. Jıynda baıandama jasaǵan “Nur Otan” HDP Almaty qala­lyq fılıaly tóraǵasynyń birin­shi orynbasary Amankeldi Kári­mol­dın partııanyń Halyqtyq tu­ǵyrnamasynda alǵa qoıylǵan min­detterdi júzege asyrýda qalalyq jáne aýdandyq fılıaldary jer­gi­likti memlekettik bılik ókil­de­rimen birlese maqsatty jumystar júrgizip otyrǵanyna toqtala ke­lip, ekonomıkany kóterýde, áleý­mettik baǵdarlamalar men joba­lar­dyń oryndalýyn qamtamasyz etýde, orta jáne shaǵyn kásip­ker­likti damytýda, áleýmettik jaǵy­nan az qamtylǵan jikterdi qol­daý­da, jemqorlyqpen kúresti kú­sheıtýde atqarylyp jatqan naqty sharalardy alǵa tartty. – Máslıhattaǵy 37 depýtat­tyń 34-i “Nur Otan” HDP-nyń múshesi, – dedi Amankeldi Kárim­uly. – Bizder Elbasynyń Jol­daýy­na baılanysty jumystyń sapasyn odan ári joǵarylatýdy sóz­ben emes, naqty ispen kórse­tý­di mindettep otyrmyz. Elbasy Jol­daýyn árbir qala turǵyny bilýi kerek. Jaqynda bizder halyq arasynda saýaldama júrgizgende, qala turǵyndarynyń 80 paıyz­­daıy Joldaýdy biletin bolyp shyq­ty. Bul biz úshin úlken jańalyq bol­dy. Iаǵnı, halyq Prezıdentti qoldap, baǵdarlamany túsinistik­pen qabyldaýda. Onyń ústine Jol­daýda naqtyly sheshilip jat­qan máseleler de bar. Máselen, den­saýlyq saqtaý salasy, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyl­dyǵyna baılanysty úlken sha­ralar ótkizý josparlanǵan. Endigi maqsat – halyqqa Joldaýda kóte­rilgen máseleler boıynsha ja­salǵan baǵdarlamalardy jetkizý. Sondaı-aq forýmda Almaty qa­lalyq máslıhatyndaǵy “Nur Otan” HDP depýtattar fraksııa­sy­nyń basshysy, partııa Saıası keńesiniń múshesi Tilektes Espolov fraksııanyń jumysyna jan-jaq­ty toqtala kelip, bıylǵy shaqy­ry­lym boıynsha 27 sessııa ót­ki­zilgenin, eki jyl ishinde 3 myń azamat qabyldanǵanyn, sonymen qatar, depýtattardyń óz saılaý okrýgterindegi eńbek ujymdarymen kezdesip, Elbasynyń halyqqa Joldaýy boıynsha túsindirme jumystary júrgizilgendigin aıtty. Forým qorytyndysynda qaty­sýshylar memlekettik atqarýshy organdarǵa, kásiporyndar men uıymdar basshylaryna, Almaty qalasynyń turǵyndaryna Prezı­dent N.Nazarbaevtyń halyqqa Joldaýyndaǵy Qazaqstannyń damý stra­tegııasyn júzege asyrýda qoǵamdyq kúsh jumyldyrý maq­satynda úndeý qabyldady. BIZ BIRGEMIZ Erkin ÁBIL. Elbasynyń aǵymdaǵy jylǵy “Jańa onjyldyq – jańa eko­no­mıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Jol­daýynda aldaǵy onjyldyqta el damýyna baǵyttalǵan jańa min­detterdi aıqyndap berdi. El bo­lashaǵy – jastar. Sodan da Elba­sy óz Joldaýynda “Jastar – bizdiń bolashaǵymyzdyń negizi, óz bolashaǵyn qurýdyń jańa múmkindikterine qol jetkizedi” dep qadap aıtqan bolatyn. Osy­ǵan oraı oblystyq ishki saıasat basqarmasy men “Nur Otan” HDP janyndaǵy “Jas Otan” jas­tar qanaty” Qyzylorda ob­lys­tyq fılıalynyń uıymdas­ty­rýymen “Elbasynyń Joldaýy – Syr jastarynyń qoldaýy” atty patrıottyq jastar aksııasyn ótkizdi. Jastar aksııasy Elbasy Jol­daýynyń saıası mańyzdylyǵy men qundylyǵyn jastarǵa uǵyn­dyrýdy, el irgesiniń bútindigi men birligin, jastardyń joǵary pat­rıottyq belsendiligin meılinshe kóterýdi maqsat etip qoıdy. Aksııaǵa “Nur Otan” HDP-nyń jas músheleri, jastar uıym­darynyń ókilderi, esimderi eli­mizge tanymal jas ónerpazdar men sportshylar, joǵary jáne orta oqý oryndarynyń stýdent­teri, ıaǵnı júzdegen jalyndy jas qatysyp, elimizdiń kók baıraq­taryn tolqyndata terbetip, urandata ún qatyp jatty. “Elbasynyń Joldaýy – Syr jastarynyń qoldaýy” aksııasyn oblys ákiminiń orynbasary R.Nur­taev alǵysózben ashyp berdi. – Elbasymyz elimizdiń bola­sha­ǵy – jastarǵa aıryqsha qol­daý jasap otyr. О́zderińizge má­lim, jas mamandardy qoldaý, olarǵa zor senim artý jalǵasyn taba bermek. Sodan da senderdi, jastar, Elbasy Joldaýynda qoıylǵa mindetterdi bir kisideı birlikpen sheshýge shaqyramyn, – degen ol jastardyń elimizdegi jasampaz isterdi jalǵastyra beretinine degen senimin jetkizdi. Aksııada sóz alǵan “Nur Otan” HDP-nyń Qyzylorda ob­lys­tyq fılıaly tóraǵasynyń bi­rinshi orynbasary О́.Bolatbekov: – Qazaqstan – bárimizdiń or­taq qarashańyraǵymyz. Sodan da elimizdiń erteńi – senderdi eli­mizdiń shańyraǵy shaıqalmaýǵa, qaıta el eńsesin tikteı túsýge súbeli úles qosýlaryńa shaqy­ra­myn,– dese, eńbek ardageri A.Dáýletov: – Erteńgi kúnimiz búgingiden de berekeli bolady. Olaı deıti­nim, búgingi patrıot jastar Elba­symyzdyń sarabdal saıasatyn qoldap, elimizdiń kemel keleshe­gine barynsha qyzmet etedi. “Ata kórgen oq jonar” dep atam qazaq aıtqandaı, aǵa býyn izimen kele jatqan sender baqyttysyńdar. Osy árdaıym esterińde bolýy kerek, – dep jastardyń dýyldata soqqan qol shapalaqtarynyń qurmetine keneldi. Jas kóshbasshy S.Myrzataev pen jas sportshy Ǵ.О́lmentaeva aksııaǵa qatysýshy jastarǵa “Biz birgemiz!” degen urandy tastaýy sol eken, elimizdiń kók baıraǵyn kókke jarysa kótergen jastar “Meniń elim” ánin asqaqtata shyrqady. Jastar aksııasyn myń buralǵan bıler men patrıottyq ánder terbetip turdy. Qyzylorda. BOLAShAǴYMYZ  JARQYN Saǵadat SÁRSENǴALIEVA, gınekolog-dáriger. Jańaqala – Almaty men Astanany aıtpaǵanda, óz oblysymyzdyń ortalyǵy Oral qalasynyń ózinen shalǵaı jatqan aýdan. Biraq bul faktor bizdiń aýdannyń turǵyndaryna el ishinde júzege asyp jatqan ıgilikterdi sezinýge esh kedergi emes. Jańaqala aýdanynyń ózinde júzege asqan joba, oraıy kelgen sharýa az emes. Men ózim maman retinde joldamamen qaladan aýylǵa otbasymmen qonys aýdarǵan gınekolog-dárigermin. Elbasymyz aýylǵa kelgen mamandardyń turaqtap jumys jasaýy úshin olarǵa qajetti turmystyq jaǵdaı jasaýdy jergilikti ákimderge myqtap tapsyrǵany málim. Bul tapsyrmanyń ózimiz kóship kelgen Jańaqala aýda­nynda tolyq júzege asyp jatqanyna kýá bolyp júrmin. Qus ta jaıly jerge uıa salady ǵoı, meniń osynda turaqtap qalýym – jaǵdaıymnyń tabylǵandyǵy. 24 myńǵa jýyq halqy bar Jańa­qa­la aýdanyna bizdiń mamandyǵymyz asa qajet eken. Aýdan ákimdigi bizdi óte jyly qabyldady. Gazy, sýy bar turmysqa qolaıly baspanamen qam­tamasyz etti. Kóship kelgenimiz úshin qarjylaı kótermeaqy berdi. Alańsyz jumys jasaýymyzǵa jaǵdaı týǵyzdy. О́zimiz syqyldy aýylǵa maman retinde kóship kelgen otbasylardyń ul-qyzy balabaqshamen de qamtylýda. Aýdandardy bylaı qoıyp, oblys ortalyǵynda, tipti respýblıka kóle­min­de dáriger mamandar tapshy. Es­týim­she, oblysymyzǵa 290 dáriger je­tispeıdi eken. Oblys basshylyǵy jas mamandar men tájirıbeli dárigerlerdi oblysqa shaqyrý úshin úı-jaıy, qar­jysy men malyna deıin qarastyryl­ǵan “áleýmettik paket” ázirlepti. So­nyń arqasynda byltyr oblysymyzǵa 35 dáriger kóship kelgen. Jalpy, Jańaqala aýdany ata sal­tyn saqtaǵan, dástúrin buzbaǵan, bir­li­gi myǵym, tirligi jarasty, bir sóz­ben aıtqanda, sútteı uıyǵan el eken. Berekeli tirlik pen yntymaqty eńbektiń arqasynda bul aýdan tur­ǵyn­dary ótken jyly búkil álemdi qal­tyratqan qarjy daǵdarysyn sezi­nip jarytqan joq. О́ıtkeni, aýdan ákiminiń esebinde estigenim, tek “Jol kartasy” boıynsha aýdanǵa 229,4 mln. teńge qarjy bólinip, bilim berý, mádenıet, aýyldardy kórkeıtip-kógaldandyrý, joldardy salý men jóndeý jumystary júrgizilip, osynaý eńbek maıdanyna 600-ge jýyq jumyssyz tartylypty. Jańaqala – oblysta barlyq aýyldyq okrýg ortalyqtary  taza sýǵa qosa, kógildir otynmen qamtylǵan aýdan. Tipti aýdandaǵy biraz kishigirim aýyldardyń ózi álgindeı áleýmettik ıgiliktiń rahatyn kórip otyr. Endi qalǵan eldi mekenderdiń de birjola “qoldaryn jyly sýǵa malar” kúnderi alys emes. “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵ­dar­lamasy boıynsha oblystaǵy alǵash­qy mektep te osy Jańaqala aýdanynda sa­lyndy. О́tken jyldyń sońynda “Azǵyr”, “Kapýstın Iаr” po­lı­gondarynan zardap shekken óńir tur­ǵyndaryna ar­nalyp, Jańaqala kentinde aýdanaralyq saýyqtyrý or­talyǵynyń salynyp, paıdalanýǵa berilýi de Elbasy men Úki­mettiń jergilikti jurtqa jasaǵan naqty qamqorlyǵy­nyń aıqyn bir mysaly. Búginderi áli “syry keppegen” sý jańa ortalyqtyń ıgiligin tek bizdiń aýdan ǵana emes, kórshiles aýdandar­dyń densaýlyǵy syr bergen turǵyn­dary da kórýde. Aıaǵyn basyp kórmegen kisi “jer­diń túbi”, “ıt ólgen jer” sanaıtyn Jańaqala aýdany jyl sanap ósip, ór­ken­dep keledi. Máselen, aýdan ortalyǵyndaǵy “Dostyq” alańy abat­tan­dyrylyp, tipti onda sýburqaq orna­tylýy, aýyldyń ajaryn ashyp, turǵyndardyń eńsesin bir kóterip tastady. Tek sońǵy bir-eki jylda aýdan aýma­ǵynda 12 myń túp tal-terek egildi. Kúni keshe aýdany­myzda qalanyń halqy iship otyrǵan “Hrýstalnyı” sýyn shyǵaratyn qondyrǵyǵa deıin ornatyldy. О́tken jyly halyqpen tikeleı efırde baılanys jasap, jurtshy­lyq­tyń muń-muqtajyn, usynys-pikirin aıtýyna múmkindik bergen Elbasymyz el tilegin de eskerýsiz qaldyrmady. Sonyń biri búldirshinderdi balabaq­sha­men qamtýdy jaqsartýdy Úkimet arqyly jergilikti ákimderge tapsyr­dy. Bul tapsyrma da aldymen bizdiń aýdanda júzege asyp, óte qysqa mer­zim ishinde “Balbóbek” balabaqshasy ashylyp, paıdalanýǵa berildi. Oblys ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov halyqty balabaqshamen qamtýda asa muqııattylyq tanytyp otyr. “Naryqtyń zamanynda otbasyndaǵy bir adamnyń jumys istemeı, bala baǵyp otyrýy, birinshiden, otbasylyq qorjynǵa salmaq salady. Ekinshiden, demografııalyq ósimge áser etýi múmkin. Osy jaǵdaıdy eskere otyryp, halyqty balabaqshamen qamtýdy kezek kúttirmeıtin sharýaǵa qosyp otyrmyz. 2007 jyly mektepke deıingi tárbıe búldirshinderdiń 41%-yn qamtysa, qazir bul kórsetkish 68,5%-ǵa jetip otyr, respýblıka boıynsha úshinshi orynǵa shyqtyq”, – degen eken oblys ákimi gazetke bergen suhbattarynyń birinde. Eger Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­nomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” dep atalǵan bıylǵy Joldaýynda kórsetilgen “Balapan” baǵdarlamasy iske qosylsa, bizdiń oblysta balabaqshaǵa kezekke turatyn kúnniń ótýi alys emes. Al qarjy daǵdarysyna baılanysty bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn 25 paıyzǵa ósirý alty aıǵa keıin shegerilgenine túsinistikpen qarap edik. Endi sáýir aıynan bastap jalaqymyzdyń kóbeıetinin bilip, halyq úshin jaǵdaıdyń bárin jasaǵan Prezıdentimizge bas ıip otyrmyz. Biz aýyl turǵynymyz. Biraq turmys-tirshiligimizdiń qaladan aıyrmasy shamaly. Biz el-jurtyn osyndaı ıgilikke jetkizgen Elbasymyzǵa senemiz. Demek, erteńimizdiń budan da jarqyn bolary kámil. Batys Qazaqstan oblysy, Jańaqala aýdany.