Ekologııalyq taza ónim óndirýde Ortalyq Azııada kóshbasshy memleketke aınalýǵa tolyq múmkindik bar. Bul týraly ótken jumada «Agrarlyq ǵylym. Bolashaq búginnen bastalady» atty pikirtalas barysynda keńinen sóz boldy.
Qazaq jemis-kókenis sharýashylyǵy ǵylymı zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Birjan Rahymjanovtyń aıtýynsha, búgingi kúni artyq qospasyz azyq-túlik shyǵarý isi asa ózekti. Osy rette, mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa memleket tarapynan sýbsıdııa berilgenimen organıkalyq tyńaıtqyshtar qoldanysyn keńeıtýge eshqandaı qoldaý joq.
̶ Bizdiń elde organıkalyq tyńaıtqyshtarǵa járdem berilmeıdi. Bul saladaǵy kóshbasshy elderdiń biri ̶ Germanııada organıkalyq eginshilikke ótken sharýalarǵa alǵashqy jyldary ár gektaryna 250-350 eýro qarajat kómek retinde beriledi. Bul ekologııalyq taza ónim óndirýdi qolǵa alǵan ár sharýa úshin aıtarlyqtaı kómek bolar edi. Dese de, bul másele boıynsha aýylsharýashylyǵy mınıstrliginiń keshendi jospary jasalǵan. Sol arqyly jumys júrgizilýde, ̶ dedi B.Rahymjanov.
Elimizdegi agrarlyq saladaǵy tyń jańalyqtar turmysymyzǵa etene enip, adam aǵzasyna zııandy qospalarsyz taza ónim usynylyp keledi. Bundaı ónimder ádettegi jemis-jıdek, kókónisterdiń baǵasymen salystyrǵanda qymbatqa túseri de jasyryn emes. Kúni búginge deıin elimizde soıa men júgeri, kartop pen qyzanaqtyń jańa túrleri ósirilgen. Olar qurǵaqshylyqqa tózimdi, jyldyń ər mezgilinde jylyjaıda da óse beredi. Sondaı-aq 2020 jyly bizdegi kartop egistiginiń kólemi 2 paıyzǵa ulǵaıtylmaq. Respýblıkadaǵy jerdiń 70 paıyzy shóleıt bolǵandyqtan soǵan beıim tyńaıtqyshtar qoldanylady. Tıisinshe joǵaryda atalǵan azyq túliktiń jalpy kólemi kem degende 5 paıyzǵa artpaq.
̶ Kórshi О́zbekstanda jemis-jıdek, kókónister óndirýdiń, osy salany naryqqa beıimdeýdiń jolǵa qoıylǵanyn baıqaýǵa bolady. Olarda jumys kúshi arzan ári topyraq klımaty óte qolaıly. Ekinshi básekege qabiletti eldiń biri – Qytaı. Bul eldiń kez-kelgen qajetti suranysty óteı alatynynan da habardarmyz. Al Reseıdiń qara topyraǵy tamyrly jemisterdi ósirýge asa beıim. Osyndaı myqty memleketterdiń arasynda Qazaqstan ekologııalyq taza nemese organıkalyq ónimderdi ósirý arqyly brend qalyptastyra alady. Sóıtip, naryqqa ótimdi taýar usyný arqyly básekege qabiletti bola alamyz, ̶ dedi qazaq jemis-kókenis sharýashylyǵy ǵylymı zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary.
Onyń aıtýynsha biz ómir súrip otyrǵan ǵasyrdyń basty urany ̶ durys azyq-túlikpen qorektený ıa bolmasa dári-dármekpen qorektený. Búgingi naryqtaǵy jerýge arnalǵan ónimmen satýǵa arnalǵan kókónistiń aıyrmashylyǵyn qarapaıym halyq jaqsy biledi. Sondyqtan adam aǵzasyna zııany joq azyq-túlik tutynýshyǵa zárý bolmaýy tıis.
Agrarlyq salada básekege qabiletti bolý úshin otandyq ǵalymdarymyzdyń ashqan tyń jańalyqtaryna arqaý ̶ ilkimdi jobalar iske asýy tıis. Osy maqsatta agrarlyq saladaǵy 300-ge jýyq ǵalymdy shetelge oqytý josparlanyp otyr. Jıynda sóz alǵan Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń Basqarma tóraǵasy Ulan Tájibaev «RisingStar» baǵdarlamasy aıasynda keler jyldan bastap álemdik jetekshi halyqaralyq zertteý ortalyqtary men joǵary oqý oryndaryna mamandar jiberiledi. 2019 jylǵa deıin atalǵan baǵdarlama aıasynda shetelge oqýǵa jiberiletin mamandar sanyn 300-ge jetkizý kózdelip otyr.
−Elbasy joldaýynda agrarlyq salany jandandyrýǵa asa mán berilgen. Onyń ishinde agrarlyq ǵylymnyń keń óris alýyna barlyq múmkindikter qarastyrylyp otyr. Bıyl osy saladaǵy bilikti 200-ge jýyq jas ǵalymdy halyqaralyq standarttardy meńgerý úshin shet elderge jiberý josparlanǵan. Bul ǵalymdarymyz 3-4 jylda elge oralyp, alǵan bilimderin jańa jobalarǵa engizedi dep senemiz,- dedi U.Tájibaev.
Jas ǵalymdarǵa arnalǵan jıynǵa agrarlyq joǵary oqý orynynyń túlekteri men 15 ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń jáne 18 tájirbıelik sharýashylyqty biriktiretin «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» mekemesiniń mamandary qatysty.
AgroLab alańynda genomdyq suryptaý, «jasyl» tehnologııalar, molekýlarlyq bıologııa jáne «aqyldy» eginshilik sııaqty taqyryptar jáne basqa da aýylsharýashylyǵyndaǵy qazirgi zamandaǵy tyń jańalyqtar men bastamalar jas mamandardyń pikirtalasyna arqaý boldy.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»