Almatydaǵy Dostyq úıinde Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń bastamasymen «Uly dalanyń jeti qyry: prototúrkiden qazaq tiline deıin» atty ǵalymdar men tarıhshylardy bir arnadan toǵystyrǵan halyqaralyq dóńgelek ústel ótti. Basqosýda Elbasy maqalasyndaǵy Uly dalanyń tarıhyna, salt-dástúrine, óneri men folkloryna, mýzykasyna, uly esimderine, kınosy men televızııasyna, sondaı-aq tarıhı sanany jańǵyrtýǵa arnalǵan ustanym-tujyrymdar saralandy.
Ǵalymdar Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy tarıhymyzdy tereńnen tanýǵa, kezinde túrli ıdeologııalyq tyıymdar men qıly zamandardyń qyspaǵynan bizge jete almaı qalǵan asyl-muralardy zerdeleýge jol ashady dep esepteıdi. Maqalada basa aıtylǵan taqyryptar, tarıhymyzǵa qatysty qordalanyp qalǵan máseleler shoǵyry búginde josparly ári júıeli túrde qolǵa alyna bastady. Aldaǵy jyldan bastap Til bilimi ınstıtýty bul turǵyda arnaıy ázirlengen baǵdarlamasyn júzege asyramyz dep otyr. Bul uly dala murasyn sala-sala boıynsha zertteýge múmkindik týdyrmaq. «Biz ózimizdiń Eltańbamyzǵa, basqa da ulttyq rámizderimizge altyn adamnyń keıbir órnekterin engizdik. Dese de resmı ǵylymda skıf, saqtar bizge eshqandaı qatysy joq sııaqty kórinedi. Klassıkalyq tarıhqa júginsek, bir kezderi biz bul jerlerge aýyp keldik, buryn munda basqa elder turdy degen sııaqty teorııalar bar. Taza lıngvıstıkalyq turǵydan, keıbir antropologııalyq turǵydan jasalǵan zertteýler bulardy joqqa shyǵarǵan. Biraq osylardy ǵylymı deńgeıde dáleldeý, júıeleý jáne álemge pash etý kúni búginge deıin qolǵa alynbaǵan. Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy osy olqylyqtardyń ornyn toltyryp, ejelgi órkenıetimizdi tanýymyzǵa, álemge áıgileýimizge naqty baǵdar kórsetip otyr» - deıdi Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Erden Qajybek.
– Bir kezderi tarıhty týra aıtý qaýipti boldy. Bekmahanov «Kenesary» týraly eńbegi úshin qandaı qıyndyqqa tap bolǵanyn jaqsy bilemiz. Bul oqıǵa qanshama tarıhshylarǵa ses boldy. Amalsyzdan, ata-babalarynyń erligi men órligin ashyq aıta almady. Bul shyndyqtardy ashyq aıtqan, bul prosesti eń alǵash bastaǵan sózsiz qalamgerler qaýymy dep aıtar edim. Ilııas Esenberlın, Ánýar Álimjanov bastaǵan qazaq jazýshylary aıtylmaı qalǵan tarıhty kórkem shyǵarmalary arqyly kórsete bastady. Bizde barymyzdy saldyq, sol úshin basymyz talaı daýǵa qaldy. Biraq aqıqattan aınyǵan joqpyz. Egemendik alyp, eńsemizdi tiktegen tusta ǵasyrlar qoınaýyna qattalǵan shynaıy tarıhymyzdy týra tanıtyn kez keldi. Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy bárimizdi osyǵan shaqyrady, – deıdi belgili qoǵam qaıratkeri, aqyn Oljas Súleımenov Basqosýda qazaq halqynyń prototúrkiden kele jatqan ejelgi tarıhy, uly dalanyń Uly esimderin nasıhattaý, túrkiler tarıhyna jańa kózqaras qalyptastyrý, qazaq túrkologııasynyń mindetterin naqtylaý syndy mańyzdy taqyryptar talqylandy.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY