О́tip bara jatqan jylda elimizdiń talaı turǵyny úshin qýanyshtyń úlkeni qonys toılar boldy. Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylary 2018 jyly kún saıyn 100 qonys toıyn atap ótip otyrdy. Bank bul jyldy tabysty aıaqtady dep tujyrym jasaýǵa tolyq negiz bar. Atap aıtqanda, jańa ónimderdiń tusaýy kesildi, 2 myńǵa jýyq áskerı qyzmetshi jeńildetilgen zaemge qol jetkizdi. Oǵan qosa beınebaılanys arqyly keńes alý, depozıtti onlaın-rejimde satyp alý múmkindikteri kóbeıdi. Qazirgi tańda Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń onlaın qyzmetin paıdalanatyndar sany 80 paıyzdan asady. Úsh jyl buryn ǵana klıentterdiń 70 paıyzy bankke óz aıaǵymen keletin-di.
Qalaı desek te, 2018 jyl TÚQJB úshin ári kúrdeli, ári qym-qýyt bolǵany sózsiz. Jyl boıy tynymsyz atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde bastapqy naryqta 42% salymshy sý jańa páterlerge ıe bolsa, 52%-y buryn qoldanysta bolǵan turǵyn úılerdi satyp aldy. Bul týraly Turǵyn úı qurylys jınaq banki basqarma tóraıymy Lázzat Ibragımova jyl aıaǵynda jýrnalıstermen ótken baspasóz máslıhatynda keńinen baıandady.
2018 jyly Turǵyn úı qurylys jınaq banki turǵyn úı satyp alýǵa arnalǵan zaemdardyń rekordtyq sanyn resimdedi. Jyl basynan beri banktiń 36 790 salymshysy qonys toıyn atap ótken. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı joǵary kórsetkish. 2017 jyly 28 673 zaem berilgen bolatyn.
Eger jeltoqsan aıy bank salymshylary úshin naǵyz janyǵatyn kez ekenin eskersek, bizdiń dál osy maqalamyz jarııalanǵansha salymshylar sany 37 myńnan asyp jyǵylatyny anyq. О́ıtkeni qarbalasqa toly jyl sońynda memlekettik syılyqaqyǵa iligý úshin jańa salymshylar legi qosylady.
Bıyl Astanada 7739 otbasy qonys toıyn toılasa, Almatyda 5786 otbasy baspanaly boldy. Sondaı-aq úshtikke Aqtóbe oblysy kiredi, onda 3696 nesıe resimdelgen. Budan bólek Pavlodar, Qaraǵandy jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary da jaqsy jumys istedi. Zaemdardyń ortasha somasy 10 mln teńgeni qurady.
– Jalpy, bank jumys istep kele jatqan 15 jylda 170 myńdaı qazaqstandyqtyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa kómektestik. Shamamen bul bir Túrkistan qalasynyń halqyndaı. Qazir Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde 119 myń nesıe bar. Onyń basym bóliginiń, ıaǵnı 27 myń zaem alýshynyń aılyq tabysy 50-100 myń teńge aralyǵynda. 19 myń zaem alýshy 100-140 myń teńge kóleminde jalaqy alady. Al 13 myń klıent 50 myń teńge tabyspen de zaem resimdep, úıli boldy. Bul biregeı turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń nátıjesinde múmkin bolyp otyr. Ol tabysyna qaramastan kez kelgen adamǵa baspanaly bolýǵa jol ashady. Al banktegi depozıtin aı saıyn turaqty túrde usynylǵan somaǵa tolyqtyryp otyrǵan klıent úshin tólem qabilettiligin rastaý tártibi jeńildetildi, – deıdi «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Basqarma tóraıymy Lázzat Ibragımova.
Jalpy alǵanda, 2018 jylǵy Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń qazaqstandyq ıpotekadaǵy úlesi 63 paıyzdy qurady. Osyǵan qaramastan bank eń tómen NPL deńgeıin (ýaqtyly ótelmegen, óteý merzimi 90 kúnnen asyp ketken zaemdar) saqtap qalyp otyr. Qazir atalǵan kórsetkish 0,22 paıyzdy quraıdy, al qazaqstandyq bankter arasyndaǵy ortasha deńgeı 8,17 paıyzǵa teń.
Banktiń ár tórtinshi nesıesi «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasy aıasynda rásimdelgen. Bul baǵytta 2018 jyly barlyǵy
8 165 otbasy qonys toıyn atap ótti. Al jalpy alǵanda atalǵan memlekettik baǵdarlama qolǵa alynǵaly beri 12 700 adam jeńildetilgen sharttarmen baspanaly bolyp otyr.
10 jastaǵy balanyń depozıtinde 10,4 mıllıon teńge bar«Úsh kúndigin oılamaǵan áıelden, úsh jyldyǵyn oılamaǵan erkekten bez» deıtin maqal tekke aıtylmaǵan. Zaman qubylyp, teńge quny ózgerip, túrli qarjylyq daǵdarystar oryn alyp turǵanda adamǵa ózinen basqa eshkim kómektese almaıdy. Shyndap kelgende, qarajat máselesi qysqan kezde dos-jaran, týǵan-týysqan da dármensiz. Bul jerde naqty kádege asatyn ózińniń jınaqtap júrgen qarajatyń – esepshotyńdaǵy naqty salymdar ǵana.
Sondyqtan 2019 jylda Turǵyn úı qurylys jınaq banki qazaqstandyqtar arasynda burynǵydan da tııanaqty bolýdy, ıaǵnı qarajat jınap, kóbeıtip úırený úrdisin belsendi dáriptemek. Demek bul jınaqtaýshylyq ádettiń mánine qurylǵan, onyń fılosofııasyn túsindirýge qurylǵan tirlikter legi jalǵasady.
Máselen Turǵyn úı qurylys jınaq banki ashylǵaly beri 15 jyldan asty. Qazir bank qorynda 1,2 mıllıon depozıt bar. Onyń ishinde ár 8-shi depozıt 18 jasqa deıingilerdiń atyna ashylǵan. Barlyǵy 153 834 bala depozıti bar.
– Reti kelgende aıta ketýge bolady. Balalar depozıtindegi jeke shottaǵy eń joǵary soma – 10,4 mıllıon teńge, jáne bul klıenttiń jasy 10-da. Al bul bala óskenshe turaqty túrde shoty tolyǵa berse, bolashaqta tıimdi sharttarmen baspana alatyny sózsiz, – deıdi Lázzat Ibragımova.
Qazaqstandyqtar 2018 jyly jańadan 368 530 depozıt ashqan. Nátıjesinde banktiń depozıttik portfeli jyl qorytyndysy boıynsha 596,3 mıllıard teńgege teńesti.
Al óz depozıtinde eń úlken somany banktiń Astanadaǵy salymshysy jınaǵan, onyń shotyndaǵy qarajattyń kólemi – 48,6 mıllıon teńge.
Bolashaǵyn qamdap otyratyn mundaı klıentterdiń jınaǵy eselene túsýine memleket te kómektesedi. О́ıtkeni halyqtyń tezirek baspanaly bolýyna memleket te múddeli. О́z kezeginde salymshylar da mundaı sátti múmkindikterdi jiberip almaýǵa umtylady.
Máselen jyl qorytyndysy boıynsha bank klıentterine 2 paıyz syıaqy qosatyn bolsa, onyń ústinen 200 mınımaldy aılyq eseptik kórsetkishten, ıaǵnı 481 000 teńgeden aspaıtyn jyldyq somaǵa memleket 20% syılyqaqy bóledi. Demek jyl boıy salymshy osy somany jınaqtap úlgerse, onda osy qarajatyna taǵy 96 200 teńge qosylady. Atalǵan bonýstyń arqasynda bank salymshylary depozıt boıynsha 13,3%-ǵa deıin baratyn jyldyq tıimdi syıaqyǵa qol jetkize alady.
Endeshe memleket bóletin bul syıaqydan qury qalmaý úshin 2018 jyldyń 29 jeltoqsanyna deıin depozıtte kerekti somany jınaqtap úlgerý qajet. Sondyqtan da jyl aıaǵy qashan da alashapqyn, qarbalasqa toly bolatyny belgili. Mundaı jaǵdaıda bank klıentterdiń ýaqytyn urlap, bankke sandaltpaý úshin jańa servıster men qyzmetterdi engizip keledi. Máselen bıyl beınebaılanys arqyly keńes alý, depozıtti onlaın-rejimde satyp alý múmkindikteri paıda boldy.
2019 jyldy sıfrly jınaqtaý jyly dep jarııaladyAqparattyq tehnologııalar dáýirinde ony meńgerip, ıgiligin kórý – ýaqyt talaby ǵana emes, ýaqyt únemdeýdiń taptyrmas quraly. Sondaı-aq Turǵyn úı qurylys jınaq banki de sıfrly tehnologııalardy kádege asyrý isinde keshendi baǵdarlamalaryn júrgizip otyr. Munyń naqty nátıje berip otyrǵanyn qaıtalaı berýdiń qajeti joq.
Aldaǵy ýaqytta da banktiń klıentteri óse túspese, kemimeıdi. Qazirdiń ózinde 1,2 mıllıonnan asatyn depozıtke ári jedel ári yńǵaıly qyzmet kórsetý úshin TÚQJB dıstansııalyq servısti damytýǵa kúsh salyp otyr. Qashyqta otyryp, úıden shyqpaı-aq, kabınetti tastamaı-aq óz shotyńdy basqaryp otyrýdyń asa ózekti ekenin árkim túsinedi.
Qysqasy artyq tólemdersiz, ári-beri shapqylamaı-aq depozıtti tolyqtyryp, nesıeni jabý úshin egov.kz elektrondyq úkimet portalynan bastap, kaspi.kz, Halyk bank jáne taǵy basqa ınternet-bankıngter men tólem termınaldaryn paıdalanýǵa bolady.
Sondaı-aq «Nurly jer», «О́z úıim» baǵdarlamalary boıynsha páter izdep, onyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin jyljymaıtyn múliktiń «baspana.kz» portaly ekinshi jyl qatarynan tabysty jumys istep otyr. Bul portal arqyly jyljymaıtyn múlik nysany týraly málimetter men sýretterin tolyq kórip, onlaın rejiminde osy baǵdarlamalar arqyly baspanaly bolýǵa áreket jasap, bankke ótinish berýge bolady.
Al «Áskerı baspana» portalynyń kómegimen jyraqta turǵan áskerı garnızondardan 13 795 ótinim qabyldanyp, onyń ishinde 5 134 áskerı qyzmetker jeńildetilgen zaemǵa ıe bolǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.
Árıne, Jańa jyldan keıin de ómir jalǵasady. Erteńin oılaǵan árbir adam aldymen úıli bolýdy oılaıdy.
Eń bastysy, banktiń keleshek salymshysy bankke bara almasa, onda banktiń turǵylyqty jerdegi keńesshileri klıentterge óz aıaǵymen kelip, aqyl-keńesterin bere alady. Turǵyn úı qurylys jınaq banki halyqqa tıimdi bolý úshin barlyq ońtaıly joldardan bas tartyp otyrǵan joq.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»