2018: qýanysh pen ókinish

Bıylǵy jyldyń basty jarysy – 9-25 aqpan aralyǵynda Oń­tústik Koreıanyń Phenchhan qala­synda alaýy tutanǵan XXIII qys­qy Olımpııa oıyndary ekeni daý­syz. Álemniń 92 memleketinen kel­gen 3 myńǵa tarta órenniń qaty­sýy­men ótken baıraqty básekede Qazaq­stannyń 24 sportshysy baq synady. Otandastarymyzdyń arasynan tórtjyldyqtyń basty dodasynda álem chempıonatynyń kúmis jáne qola júldegeri, Dúnıejúzilik Ýnıversıadanyń eki jáne Azııa oıyndarynyń úsh dúrkin jeńimpazy Iýlııa Galyshevanyń baq juldyzy jandy. Frıstaıldyń mogýl saıysynda óner kórsetken 25 jastaǵy Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ókili tek fransııalyq Perrın Laffon men kanadalyq Jıýstın Dıýfýr-La­pýanttan ǵana qalyp qoıyp, qola medaldy moınyna ildi. О́kinishke qa­raı, ózge sportshylarymyz jeńis tu­ǵyryna kóterile alǵan joq. Osy Iýlııa Galy­shevanyń jalǵyz qola­sy­nyń arqa­synda Qazaqstan quramasy jalpy komandalyq esepte 28-orynǵa taban tiredi. 

Týra eki aptadan keıin Paralım­pııalyq oıyndar bastaldy. 49 memleketten kelgen 600-ge tarta úmitkerdiń basyn qosqan básekede Aleksandr Ko­lıadın sýyrylyp shyqty. Shań­ǵyshylardyń klassıkalyq ádispen 1,5 shaqyrymdyq saıysynda otandasymyz bas júldeni oljalady. Osylaısha, Kolıadın qysqy Paralımpıadada top jarǵan tuńǵysh qazaqstandyq sportshy retinde óz esimin tarıhta qaldyrdy. Jalpy, komandalyq esepte bizdiń el­diń órenderi Qytaı quramasymen birge 20 men 21-oryndardy ózara bólisti. 

18 tamyz ben 2 qyrkúıek aralyǵynda Indonezııanyń bas shahary Jakartada ótken XVIII jazǵy Azııa oıyndarynyń kýási bola otyryp, kereǵar sezimdi bastan keshirdik. Bir jaǵynan keıbir ór minezdi ul-qyzdarymyzdyń asqan sheberligine tánti bolyp, olardyń ár jeńisinen keıin qýanysh pen shattyqqa bólensek, endi birde jerlesterimizdiń jigersizdigine kúıinip, janarymyzben jer shuqydyq. Eń ókinishtisi, osyǵan deıin jalpy esepte únemi úzdik bestiktiń qatarynan kórinip júrgen Qazaqstan quramasy osy joly «TOP-10» komandanyń qataryna áýpirimdep júrip ilikti. Sóz joq, Qytaı, Ońtústik Koreıa jáne Japonııanyń biz úshin ázirge alynbaıtyn tas qamal ekenin moıyndaımyz. Azııanyń úsh alpaýyty aldaryna jan salmaı kele jatqanyna talaı jyldyń júzi boldy. Sondaı-aq 1994 jyly Bangkokta Taılandtyń jáne 2010 jyly Gýanjoýda Irannyń otandastarymyzdan ozǵany esimizde. Al osy jarysta Qytaı, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Irannan bólek, О́zbekstan, Taıpeı jáne Úndistan quramalary shań qaptyryp ketti. Qansha jasyrsaq ta, Jakartada jolymyzdyń bolma­ǵanyn moıyndamasqa laj joq. Indo­nezııanyń astanasynda 15 altyn, 17 kúmis jáne 44 qolany qorjynǵa salǵan Qazaqstannyń órenderi jarys kestesinde 9-oryndy qanaǵat tutty. 

6-18 qazan aralyǵynda jer ja­han­nyń eń daryndy jas órenderi Argentınanyń astanasynda bas qos­ty. Jasóspirimderdiń jazǵy Olım­pıadasynda 206 memleketten kelgen 4 myńǵa tarta sportshylar saıysqa tústi. Býenos-Aıreste bizdiń túlekter ta­bysty óner kórsetip, aıtýly ja­rystyń tarıhynda tuńǵysh ret 14-orynǵa kóterildi. Jerlesterimizge bu­ıyr­ǵany 4 altyn, 3 kúmis jáne 3 qola medal. Barlyǵy – 10 júlde. Osy jarysta júlde alǵan jas órender keleshekte eresekter dýyna erkin qosylyp, budan da dúbirli dodalarda jasyndaı jarqyraıtyndaryna senimimiz zor. 

Jekelegen sport túrlerine keler bolsaq, kúres túrleri boıynsha Býdapeshtte ótken álem chempıonatyn­da Qazaqstannyń balýandary úsh júldege qol jetkizdi. Erkin kúresten tájirıbeli Nurıslam Sanaev (57 kılo) sońǵy synǵa deıin alqynbaı jetip, sheshýshi tusta kilemdegi tóreshiniń óreskel qateligi saldarynan altynnan aıyryldy. Nátıjesinde Nurıslam kúmis medaldi qanaǵat tutty. Grek-rım kúresinen ótken jarysta saqa sportshylarymyz tegisteı utyldy. Desek te buǵan deıin kóp kózge túse qoımaǵan Aıdos Sultanǵalı (60 kı­lo) men Meıirjan Shermahanbet (67 kılo) syndy jalyndy jastar sol olqylyqtyń ornyn toltyrdy. Vengrııa astanasynda asqan sheberlik tanytyp, nebir dúldúlderdi joldarynan yǵystyrǵan qazaqtyń qos balýany qola medalǵa ıe boldy. Al áıelder kú­re­sinen ótken jarystan qur alaqan qaldyq. 

Dzıýdoshylardyń dúnıejúzilik doda­synda Qazaqstan quramasyna qos júlde buıyrdy. Áıelder arasynda asa jeńil salmaq dárejesinde bel­des­ken ataqty Otgonseseg Gal­ba­drah úshinshi orynǵa taban tiregende eshkim tańdana qoıǵan joq. Al 66 kılo salmaqtaǵy Erlan Serikjanov erlik jasady. Sol kúnge deıin ózge myqtylardyń kóleńkesinde júr­gen qandasymyz Bakýde keremet óner kórsetti. Fınaldyq aıqasta Ja­po­­nııanyń shoq juldyzy Hıfýmı Abbege ǵana ese jibergen Erlan kúmis medaldy keýdesinde jarqyratty. 

Shettetý merzimi aıaqtalyp, bir jylǵa sozylǵan úzilisten keıin halyq­aralyq arenaǵa qaıta shyqqan otandyq aýyr atletterdiń de aıaq alysy jaman bolǵan joq. Talaı «tar jol, taı­ǵaq keshýdi» basynan ótkergen tola­ǵaılardyń saǵy synbaǵan eken. Ashhabadtaǵy álemdik dodany olar qos júldemen qorytyndylady. Atap aıtsaq, 55 kılo salmaqtaǵy Arlı Chonteı kúmis alsa, 71 kılo salmaqtaǵy Nadejda Lıhacheva qolaǵa qol jetkizdi. 

Bıyl bokstan erler arasynda álem chempıonaty ótken joq. Esesine burymdylar arasyndaǵy báseke mıl­lıondaǵan kórermenniń nazaryn ózine aýdardy. Úndistannyń Nıý-Delı qalasynda jalaýy jelbiregen dúnıejúzilik dodada Jaına Sheker­bekova (51 kılo) ekinshi oryn alsa, Karına Ibra­gımova (60 kılo) úshinshi satyǵa turaq­tady. 

Taekvondoshylar BAÁ-niń Fýd­jeıra qalasynda ótken komandalyq álem kýbogynda baq synady. Alǵa­shynda erler quramasy, ile-shala aralas qurama qola medaldy jeńip alyp, me­reıimizdi bir ósirip tastady. Bir aıta ke­terligi, aıtýly jarysta Qazaqstan qu­ramasy buryn-sońdy dál osyndaı ora­san zor tabysqa qol jetkizgen joq edi. 

* * *

Olımpıada baǵdarlamasyna enbegen sport túrleri jaıynda aıtar bolsaq, qarasha aıynda Rýmynııanyń astanasy – Býhareste sambodan álem chempıonaty ótti. Sol jarysta Nurbol Serikov (68 kılo) bas júldeni oljalasa, Gúlnur Erbolova (52 kılo) qola medaldy ıemdendi. Al jaýyngerlik sambodan ótken saıysta otandastarymyz 1 altyn, 1 kúmis jáne 2 qolany qorjynǵa saldy. 

Shahmattan áıelder arasynda Re­seıdiń Hanty-Manssy qala­syn­da ótken álem chempıonatynda Qa­zaq­stannyń úsh arýy baq synady. Solardyń arasynan Jansaıa Ábdi­máliktiń shoqtyǵy bıik boldy. 18 jas­taǵy qazaqtyń qarshadaı qyzy úsh birdeı beldi qarsylasyn qapy qaldyryp, shırek fınalda utyldy. Bul – biz úshin osy sport túri tarı­hynda buryn-sońdy bolmaǵan zor kórsetkish. Osylaısha Jansaıa álem­degi eń úzdik segiz shahmatshynyń qata­rynan kórindi. 

* * *

Desek te, bıyl «áttegen-aı» degen kezderimiz de az bolǵan joq. Máselen, Jakartada alaýy tutan­ǵan Azııa oıyndarynda Qazaqstan qura­masynyń 9-orynda qalyp qoıýy jankúıerler kóńiline kádimgideı selkeý túsirdi. Ol azdaı, óz tarıhynda tuńǵysh ret bizdiń boksshylar men balýandarǵa baıraqty básekeniń bas júldesi buıyrmady. 

Bıyl kúres túrlerinen Býda­peshtte ótken álem chempıonatynda al­tynnyń syńǵyryn estisek dep armandadyq. Sebebi tórtkúl dú­nıe­niń teńdessizderi bas qosqan dodada otandastarymyzdyń jeńis tu­ǵy­rynyń eń bıik satysyna kóte­ril­megenine 20 jylǵa jýyqtady. О́ki­nishke qaraı, bul joly da birde-bir balýanymyzǵa eń bıik beles baǵynbady. Bir sózben aıtsaq, bı­yl Qazaqstannyń sportshylary Olım­pıada baǵdarlamasyna engen sport túrleri boıynsha ótken álem chem­pıonattarynyń birde-bireýinde altyn medalǵa qol jetkize almady. Bul da bir ózekti órtegen ókinish boldy. 

Qazaqstannyń maqtanyshy, kásip­qoı bokstyń kókjaly, orta salmaq­tyń teńdessizi sanalǵan Gennadıı Golov­kınniń óziniń sporttyq ǵumy­ryndaǵy basty jekpe-jeginde jeńilgeni jan­kúıerlerge asa aýyr tıdi. Baqandaı 12 jyl boıy eshkimge ese jibermegen GGG 15-qyrkúıekte AQSh-tyń Las-Vegas qalasyndaǵy áıgili «Tı-Mobaıl Arenada» Meksıkanyń myqtysy Saýl «Kanelo» Alvareske upaı sanymen utylyp, ózine tıesili altyn belbeýdiń barlyǵynan aıyryldy. 

Al osy jylǵy el sportyndaǵy eń qaıǵyly oqıǵa – dańqty Denıs Tenniń qazasy. Tapa-tal túste, Almatynyń qaq ortasynda áıgili mánerlep syrǵa­naýshy, Olımpııa oıyndary men álem chem­pıonatynyń júldegeri, kóptegen asa iri halyqaralyq jarystardyń je­ńim­pazy Denıs Ten qandyqol qa­raq­shylardyń qolynan qaza tapty. Daraboz Denıs Ten nebári 25 jasta edi...

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»