Qazaqstanda ulttyq biryńǵaı testileý jylyna 4 ret — qańtar, naýryz, maýsym, tamyz aılarynda ótkiziletin bolady. Testileý aqyly negizde ótedi, quny — 2242 teńge. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes, 2019 jyly UBT formaty ózgerissiz qalmaq.
Qańtar, naýryz, tamyz aılarynda ótetin testileýge qatysý arqyly oqýǵa túsýshi JOO-nyń aqyly bólimine qujat tapsyra alady. Qańtarda shekti balyn jınaǵan testke qatysýshy UBT sertıfıkatymen JOO-ǵa tek kommersııalyq negizde oqýǵa túse alady: shekti balyn jınasa bolǵany. Sonymen qatar, UBT-ny qańtarda tapsyrǵandar negizgi UBT-ny maýsym aıynda da tapsyra alady jáne memlekettik bilim berý granttaryn berý konkýrsyna qatysa alady.
«Memlekettik bilim berý granttaryn taǵaıyndaý boıynsha ótetin konkýrsqa qatysý úshin mindetti túrde 2019 jylǵy maýsym-shilde aılarynda ótetin Ulttyq biryńǵaı testileýge qatysý qajet. Testileýge qatysýǵa ótinim berý úshin turǵylyqty tirkelgen jeri boıynsha ulttyq testileý ortalyǵynyń UBT ótkizý pýnkterine júginý qajet», — delingen QR BǴM materıaldarynda.
2019 jylǵy UBT formaty esh ózgerissiz qalatynyn atap ótken jón. Oqýǵa túsýshi dástúrli túrde 3 mindetti pán (Qazaqstan tarıhy, matematıkalyq saýattylyq, oqý saýattylyǵy) jáne 2 beıindik pán boıynsha testileýden ótedi.
Qańtar, naýryz aılarynda ótetin testileýdi talapker UBT ótkiziletin ózine yńǵaıly kez-kelgen pýnktide tapsyra alady. Tek testileýge qatysý úshin UBT ótkizý pýnktine kórsetilgen merzimde ótinish berý qajet.
Eske sala keteıik, 2018 jyldan bastap ár túlekke UBT sertıfıkatymen birge, bilim berý baǵdarlamalarynyń tizimi, bólingen granttardyń sany, sondaı-aq, ótken jylǵy granttar konkýrsynyń nátıjeleri jazylǵan aqparattyq paraqsha beriledi. Atalǵan aqparattyq paraqsha túlekke óziniń bolashaq mamandyǵyn tańdaý kezinde kómek bolady.
Joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq jáne basqarý derbestigin keńeıtý maqsatynda birqatar ózgerister engizildi. 2019 jyldan bastap mamandardy daıarlaý baǵyttarynyń jańa klassıfıkatory engizilip otyr. Búgingi kúnge deıin elimizdiń joǵary oqý oryndarynda mamandyqtardyń tizimi naqty kórsetilgen klassıfıkator paıdalanylǵan bolatyn. Endigi kezekte mamandardy daıarlaý baǵyty kórsetiletin bolady. Sáıkesinshe, elimizdiń joǵary oqý oryndary derbes bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleıdi.
Osyǵan oraı, memlekettik bilim berý granttary bilim berý baǵdarlamalarynyń toptary boıynsha taǵaıyndalatyn bolady. Máselen, «Matematıka páni muǵalimderin daıarlaý» tobyna «Matematıka», qosarlanǵan «Matematıka-Fızıka», «Matematıka-Informatıka» mamandyqtary kiredi. Al, «Aqparattyq tehnologııalar» tobyna — «Informatıka», «Aqparattyq júıeler» jáne t.b. Iаǵnı, bilim berý granttarynyń taǵaıyndalýy burynǵydaı mamandyqtar boıynsha emes, bilim berý baǵdarlamalarynyń toptary boıynsha júzege asyrylatyn bolady. Grant utyp alǵan soń oqýǵa túsýshi (talapker) JOO-ǵa tańdaǵan bilim berý baǵdarlamasy boıynsha tirkelip, JOO-ǵa qujattaryn tapsyrý kezinde tańdap alǵan mamandyǵy boıynsha bilim alatyn bolady.
Elbasy «100 naqty qadam» ult josparynda Nazarbaev Ýnıversıtetiniń tájirıbesin eskere otyryp, JOO-lardyń akademııalyq jáne basqarýshylyq derbestigin kezeń-kezeńimen keńeıtýdi qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Akademııalyq erkindik — bilim berý sapasyn arttyrý baǵdarlamalarynyń mazmunyn derbes anyqtaý boıynsha JOO-larǵa ókilettik berý. Bul bilikti kadrlar men jańa mamandyqtarǵa degen suranys ýaqyt ótken saıyn artyp kele jatqan jańa ekonomıkaǵa kóshý jaǵdaıynda asa mańyzdy.
Ulttyq biryńǵaı testileý — Qazaqstan Respýblıkasynda qoldanylatyn mektep bitirýshilerdiń bilimin baǵalaý júıesi. UBT-nyń nátıjesi qabyldaý emtıhany retinde kolledjderde, JOO-larda eseptelinedi. Sondaı-aq, UBT-nyń baldary «Bolashaq» prezıdenttik stıpendııasyn alýǵa jaramdy.
UBT alǵash ret 1999 jyly engizildi. 2017 jylǵa deıin UBT úsh fýnksııany atqardy: 11 jyldyq oqýdy aıaqtaý qorytyndysy retindegi bitirý emtıhany, joǵary oqý oryndaryna túsý emtıhany jáne túlekterge memlekettik granttardy taǵaıyndaý mehanızmi. Endi qorytyndy attestattaý nemese bitirý emtıhandary mektepterde ótkiziledi, al UBT – joǵary oqý ornyna túsý jáne memlekettik granttardy taǵaıyndaý emtıhany bolyp qalyp otyr.
UBT bir kezeńnen turady jáne 140 baldyq mejemen baǵalanady. Oqýshylar bir kúnde úsh mindetti pánnen (Qazaqstan tarıhy, matematıkalyq saýattylyq, oqý saýattylyǵy) — árqaısysynda 20 tapsyrmadan jáne eki beıindi pánnen — árqaısysynda 30 tapsyrmadan test tapsyrady.
2019 jyly UBT 16-shy ret ótkiziledi. Osy jyldar ishinde UBT-ǵa 1,5 mln astam mektep bitirýshi qatysqan. Bul barlyq mektep bitirýshilerdiń 80%-yn quraıdy.