Búgingi tańda balyq ta baılyq kózi, turmys sapasynyń kepili bolyp otyr.
Halyq densaýlyǵyna eń paıdaly ónim de balyq. Alaıda óńir ekonomıkasyn qalyptastyryp, adamdardyń turmys sapasyn arttyrýda aıryqsha mańyzǵa ıe balyq sharýashylyǵynda sheshimin tappaǵan másele kóp. Jambyl oblystyq Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń málimetinshe, búginde oblysta 115 sý aıdyny bar. Bir ókinishtisi, onyń kópshiligi ekonomıkalyq ál-aýqatty arttyrý baǵytynda jumys istemeıdi.
Áýlıeata óńiriniń balyq sharýashylyǵymen aty shyqqan joq. Tek oblystaǵy Bılikól, Teris sııaqty sý aıdyndarynan balyq aýlap, ony kádege jaratý isi birshama jolǵa qoıylǵan. Málimet boıynsha, óńirde jyl saıyn halyq 3801 tonna balyq ónimin tutynady. Onyń ishinde 2465 tonna balyq syrttan jetkiziledi. Iаǵnı, balyq ónerkásibin damytý Jambyl óńiri úshin ózekti másele.
Oblystyq Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Nurjan Nurjigitovtiń aıtýynsha, ótken jyly óńirde 206 tonna balyq aýlansa, bıyl 214 tonna balyq aýlanǵan. Sonymen qatar árbir sý aıdyny úshin úsh jyldyq damý jospary ázirlenipti. Basqarma basshysy osy kezeńde tabıǵatty paıdalanýshylar josparlanǵan balyq ósirý jáne aýlaý josparyn oryndaýǵa tıis ekenin de aıtyp ótti. «Sý aıdyndarynyń árbir gektaryna 200 shabaqtan jiberilýi kerek. Balyqty kóbeıtý jumystary basqarmanyń jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý jónindegi mamandandyrylǵan qyzmet ókilderiniń qatysýymen júrgiziledi. Jańa jyldan bastap balyq sharýashylyǵyna monıtorıng júrgiziledi», deıdi N.Nurjigitov.
Naqty jospar boıynsha óndiriletin ónim kólemin aldaǵy ýaqytta ulǵaıtý mindeti tur. Bul máselege qarajat kózderi de qarastyrylǵan. Jambyl óńirinde bul maqsatqa jalpy kólemi 151 mıllıon teńge jumsalady. Josparǵa sáıkes, aǵymdaǵy jyly sý qoımalaryna 5 mıllıon, 2020 jyly 5,2 mıllıon, 2021 jyly 5,5 mıllıon shabaq jiberilmek. Nátıjesinde óńirde balyq óndirý qarqyny 2020 jyly – 430, 2021 jyly – 688, al 2022 jyly 1100 tonnany quraıdy dep josparlanýda.
Alaıda óńirlik balyq sharýashylyǵyn damytý týraly jıynda oblys ákimi Asqar Myrzahmetov bul máselege kóńili tolmaıtynyn jetkizdi. Ákim basqarma basshysyna qazirgi jumyspen kútken nátıjege qol jetkize almaıtynyn qadap aıtty. «Biz 115 sý aıdynynan tek 200 tonna balyq aýlaımyz. Osydan keıin óz ónimderimizben ózimizdi qalaı jetkilikti qamtamasyz etemiz?» dedi óńir basshysy.
Rasynda da Jambyl óńirindegi sý aıdyndaryndaǵy balyq ónimderiniń tıisinshe paıdalanylmaı otyrǵanyn kórýge bolady. Bul bir sýqoımadan bir tonna ǵana balyq aýlanady degen sóz. О́ńirde balyq sharýashylyǵyn damytý maqsatynda balyq ósirýshilerdiń sanyn kóbeıtý de mańyzdy másele bolyp tur. Qazir oblysta 2 balyq ósirýshi ǵana bar eken. Aıtalyq Merki aýdanynda úsh gektar jerde 550 myń shabaq ósirilýde. Biraq munda 6,5 mıllıon balyq ósirýge bolady. Sonymen qatar Jambyl aýdanyndaǵy sý aıdynynda balyqty 5 mıllıonǵa deıin kóbeıtýge bolsa, búginde munda 2600 ǵana shabaq bar. Balyq sharýashylyǵyn jolǵa qoıý maqsatynda jýyrda Jýaly aýdanynda taǵy bir balyq ósirý aıdyny ashylmaq.
Balyq ósirýdiń ózine tán qıyndyqtary da bar. Máselen, oblystaǵy 115 sý aıdynyndaǵy balyqtardy qamtamasyz etý úshin 800 tonna quramajem qajet. Bul rette balyq ósirýshiler qurama-jemniń jetispeýshiligi balyq sanyn arttyrýǵa múmkindik bermeı otyrǵanyn aıtady. Biraq bul máselede de memleket tarapynan tıisti qoldaý bar. Memleket tarapynan quramajem alý úshin 30 paıyz, al jabdyqtar men tehnıkany satyp alýǵa 25 paıyzdyq sýbsıdııa beriledi. Memlekettiń bul qoldaýy aıtarlyqtaı demeý bolmaq.
Jalpy, Jambyl oblysynda balyq sharýashylyǵy salasynyń áli tolyq qalyptaspaǵanyn joǵaryda aıttyq. Endigi jerde oblystyq ákimdik tarapynan balyq ósirýshilerge atalǵan sharýashylyqty damytýǵa kúsh salý kerektigi aıtylýda. Mundaǵy maqsat tabıǵat baılyǵyn óńir turǵyndarynyń keńinen paıdalanýyna jol ashý jáne balyq ónimderine suranysty arttyrý bolyp otyr. Shyny kerek, búginde bazarlarda da, birqatar saýda núktelerinde de Syrdarııa, Shardara sııaqty ataqty sý aıdyndarynyń ónimderi samsap turady.
Budan keıingi taǵy bir másele, balyq sharýashylyǵyn damytý úshin óńirdegi sý kózderiniń áleýetin tolyq paıdalaný kerek. Ákim de sýqoımalardy jalǵa alýshylar ony turaqty paıdalanǵanymen, qaıtarymy joq ekenin aıtqan edi. Sondyqtan da balyq ósirýshiler memlekettiń qoldaýy arqyly quramajemniń kólemin ulǵaıtyp, balyq sapasyn arttyrsa ǵana oǵan suranys joǵary bolmaq. Budan keıin óńirdiń balyq sharýashylyǵyndaǵy jańa dáýiri bastalatyn bolady.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy