1994 jyldyń 14 qańtarynda Prezıdent Jarlyǵymen qurylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń qurylǵanyna búgin 25 jyl tolyp otyr. Sondyqtan bul ataýly kúnniń arhıv isi salasyndaǵy ǵana emes, sonymen qatar táýelsiz eldiń saıası tarıhyndaǵy irgeli oqıǵa retinde qabyldanýyna tolyq negiz bar.
Zertteýshi tarıhshylardyń ózine shekteý qoıylǵan keńestik kezeńdegi eń jabyq arhıvterdiń birinen sanalǵan bul mekeme jańa ýaqyttyń mindetterine jaýap beretin zamanaýı pishinmen qaıta jasaqtalǵan soń óz qyzmetin azamattyq ashyq qoǵam talaptaryna qaraı baǵyttap, júrgize bastady. Shırek ǵasyrdan beri jumys istep kele jatqan mekeme taqyr jerden quryla salǵan joq, tarıhyna úńilsek, Qazaqstannyń saıası, áleýmettik, ákonomıkalyq, mádenı ómirine qatysty tyń qujattar men derekterdi jınaqtaý sonaý 1918 jyldan bastaý alady. Bir kezderi NKVD-nyń basqarýyna da berilip, keıingi jyldarda Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti Partııa tarıhy ınstıtýty janynan qurylǵan Ortalyq memlekettik jańa zaman tarıhy arhıviniń negizinde memleket saıasatyn qalyptastyrýǵa tikeleı qatysy bar organ retinde irgeli jumysyn jalǵastyrdy.
Prezıdent Arhıviniń 25 jyldyq mereıtoıyna oraı ótkizilgen saltanatty jıynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń joldaǵan quttyqtaý hatyn arhıv dırektory Jámılá Ábdiqadyrova oqyp berdi. «Tarıh qujatymen qundy. Tarıhy tasqa jazylǵan memlekettiń bolashaǵy baıandy. Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhynyń qujattaryn qalyptastyrýǵa tikeleı atsalysyp kele jatqan shejire sheberleri – sizderdiń arqalaryńyzda arhıv qorynda el táýelsizdiginiń alǵashqy kúninen bastap qazirge deıingi memleket ómirinde oryn alǵan eń mańyzdy oqıǵalardy baıandaıtyn qujattyq derekter qory qalyptasty. Ol arhıv isi jáne qujattaý máseleleri boıynsha halyqaralyq deńgeıdegi is-sharalardy uıymdastyryp otyrǵan ǵylymı-ádistemelik ortalyq bolyp tabylady» delingen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.
J.Ábdiqadyrova úzdiksiz jetilýdi murat tutqan arhıv isin damytýdyń josparlarymen de bólisti. «Orta merzimdegi baǵdar boıynsha, Arhıv jumysyn Prezıdent Joldaýy men «Rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqalalarynda belgilengen aqparattyq qoǵam men sıfrly ekonomıka talaptary men mindetterine sáıkestendirý – bizdiń basty mindetimiz. Memlekettik «Arhıv – 2025» baǵdarlamasy otandyq arhıvter, onyń ishinde Prezıdent arhıvi aldyna álemdik irgeli baǵyttar deńgeıinde arhıv isin damytýǵa, memlekettik arhıv qyzmetin qoljetimdiligin qamtamasyz etýge jáne budan da bıik sapaǵa kóterýge múmkindik beredi» dedi J.Ábdiqadyrova.
Búginde Prezıdent Arhıvi azamattar men qoǵam úshin árdaıym ashyq, mekeme qyzmetine júginetin zertteýshi mamandar qazaqstandyq arhıvtermen ǵana emes, sheteldik arhıvtermen salystyryp qaraǵanda, arhıvte erekshe qolaıly jaǵdaı qalyptasqanyn atap ótedi. Búginde Qazaqstan arhıvısteri jınaqtaǵan biregeı qujattarsyz Qazaqstannyń HH jáne HHI ǵasyrdaǵy tarıhyn kózge elestetýdiń ózi múmkin emes.
Arhıv 1974 jyly tıptik joba negizinde salynǵan arnaıy ǵımaratqa kóshirildi. Toǵyz qabatty ǵımarattyń segiz qabaty arhıvtik qoımalarǵa arnalǵan. Arhıv qoımalarynyń jalpy uzyndyǵy 29 shaqyrymǵa teń. HH ǵasyrdyń ár saladaǵy tarıhı shejiresin qamtyp, beıneleýmen bastalatyn arhıvte búginde 810 myńnan astam derek qory tirkelgen. 1917-1991 jyldyń aralyǵyndaǵy 40 000-nan astam qujat qupııalylyǵyn joıdy. Qazaqstannyń táýelsizdik alǵannan keıingi tarıhy, Prezıdent qyzmetiniń, Prezıdent Ákimshiliginiń, ártúrli saıası partııalardyń, qoǵamdyq birlestikterdiń, Qazaqstan halyqtary Assambleıasynyń qujattary, sondaı-aq saıası tulǵalardyń ǵana emes, ádebıet, mádenıet, óner, sport salasyndaǵy elgi belgili 200-ge jýyq qaıratkerlerdiń jeke tektik qujattary osy arhıv sórelerinde saqtalǵan. Arhıv tarıhı jylnama úshin mańyzdy ári qajetti qujattarmen júıeli tolyqtyrylyp keledi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY