Qostanaı oblysynda qorshaǵan ortany qoqystan tazartyp qana qoımaı, óndiris pen turmys qajetine jaramdy zattar óndirý múmkindigine qol jetti. О́ńirdegi qoqys óńdeıtin alǵashqy zamanaýı zaýyt Qostanaı qalasynyń irgesindegi Zatobol kentinen oryn tepti.
Kásiporyn kúnine 8 saǵat jumys istegende jylyna 40 myń tonna qoqysty iriktep, óńdeıdi. Al onyń qýaty artyp, úsh aýysymdyq jumys kúnine kóshkende jylyna 120 myń tonna qoqys tazartyp, ıgere alady. Zaýyt tolyq qýatyna úsh satylap qosylatyn bolady. Ázirge kásiporynnyń alǵashqy jelisi saltanatty túrde iske qosyldy. «Eko siti kz» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Jandos Jaqsybaevtyń aıtýynsha, kelesi jyldyń basynda zaýyttyń ekinshi satysy, ıaǵnı qoqysty tazartý, jýý jelisi iske qosylady. Úshinshi satysynda shıkizat retinde paıdalanylatyn plastık túıirshikterin óndiretin bolady.
– Bul – bizdiń oblys úshin biregeı joba. «S.M.F. – Sistem» toqymasyz materıal fabrıkasynyń áleýeti úlken, olar bizden ınfraqurylym jasaýǵa kómek surap otyr. Bul bizdi qýantady, demek kompanııanyń jospary aýqymdy degen sóz. Biz oǵan barlyq jaǵdaıda kómek beretin bolamyz. Sonymen qatar qoqystyń óńdelýi qorshaǵan ortanyń ekologııasyn jaqsartady, bul da jaqsy nyshan, – dedi zaýyttyń saltanatty iske qosylýyna qatysqan oblys ákimi Arhımed Muhambetov.
Bul jobanyń alǵashqy jelisiniń quny 300 mıllıon teńgeni qurady. Qoqys óńdeıtin zaýyt óziniń quryltaıshysy «S.M.F. – Sistem» toqymasyz materıal fabrıkasyn shıkizatpen qamtamasyz etetin bolady. Qaıta óńdelgen qoqystan fabrıka 80 túrli zat óndiredi. Onyń arasynda gazǵa, sýǵa, kabelge, taǵy basqa da qajetke paıdalanylatyn qubyrlar, tasjol tósenishi sekildi jańa tehnologııamen óndiriske paıdalanylatyn materıaldar da bar. Qoqys óńdeý kesheniniń barlyq satysy iske qosylýǵa deıin 3 mıllıard teńge jumsalady. Onyń eki mıllıard teńgesi jeke qazandyq ornatýǵa paıdalanylady.
– Qazandyq salynatyn bolsa, kerekti jylý tarıfin 40 paıyzǵa arzandatar edik, – deıdi «S.M.F. – Sistem» toqymasyz materıal fabrıkasynyń dırektory Marat Sádýaqasov. Jańa iri joba qoqysty tasýshy, iriktep, tazalaýshy jáne odan jańa zattar jasap shyǵarýshy úsh kompanııanyń konsorsıým qurýy arqyly júzege asyrylmaq. Marat Fazyljanulynyń aıtýynsha, munda negizinen plastık pen polıetılennen jasalǵan shólmekter, qaltalar sekildi qoqys túrlerine kóńil bólinedi. О́ıtkeni toqymasyz materıal fabrıkasy osy qoqys túrlerin ekinshi ret óńdeýmen aınalysady. Olar osy kúnge deıin shıkizatty syrttan satyp alyp otyrdy. Eger qoqys sapaly tazartylyp, ózderine qajetti shıkizat alyp otyrsa, fabrıka qýaty Qazaqstandaǵy barlyq osyndaı qaldyqtyń jartysyn óńdeýge jetedi. Qoqys tazartatyn jańa kásiporyn ázirge jylyna 40 myń tonna qoqys iriktep, tazartatynyn aıttyq. Sonyń toqymasyz materıal fabrıkasy shıkizatqa alatyn 1200-1500 tonnasy plastık zattar bolady eken. Olar aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 2800 tonnaǵa jetkizýdi oılastyryp otyr. Ázirshe fabrıka barlyq shıkizattyń 30 paıyzyn báribir satyp alýǵa májbúr. Aldaǵy ýaqytta metall, aǵash, qaǵaz sekildi basqa da zattar óńdeletin bolady. Al ýly, qaýipti qaldyqtar Qaraǵandydaǵy arnaıy kásiporynǵa jiberilip, órtelip, joıylady.
Qoqysty joıyp, aınalany tazartý jáne ony óńdeý qazir ózekti máseleniń biri. Bul oraıda Marat Sádýaqasov japondyqtardyń tájirıbesinen úırený qajettigin aıtty. Ol úshin qalalar men aýyldarda arnaıy oryndarǵa qoqystardy iriktep salatyn konteınerler qoıý qajet. Toqymasyz materıal fabrıkasy konteınerlerdiń úlgisin de jasap kórsetip qoıypty.
– Qoqystardy iriktep jınaý tájirıbesin engizý úshin eń aldymen turǵyndardyń sanasy kóterilýi, ádetke aınaldyrýy tıis. Oǵan da birte-birte kelermiz. Qoqys iriktelip jınalsa, oǵan jumsaıtyn qarjy shyǵyny azaıady, aınala tazarady, odan kúndelikti paıdalanatyn jáne óndiriske qajetti ekinshi ret óńdelgen zattar óndiriledi. Paıdadan basqa zııany joq, – deıdi Marat Fazyljanuly.
Adamzatqa qoqystyń qasynda ómir joq. Sondyqtan Qostanaıda iske kirisip jatqan jańa kásiporynnyń bolashaǵy úlken.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI