Ol Eýropa keskindeme máneriniń úzdik úlgilerin biriktirgen pedagog-sýretshiler Konchalovskıı men Falktyń mektebinen ótti. Máskeýdegi Strogonov ýchılıshesi men Búkilodaqtyq kórkemsýret-tehnıkalyq sheberhanasynda shabytyn shyńdap, bekzat ónerdiń bolmysyna boılady. Tabıǵı talantyn eńbekpen egiz ushtastyrǵan ózi de beıneleý áleminiń kórnekti ókiline aınaldy. Qazaq kórermenderi Lıdııa Lıtvınenkonyń kenebindegi kemerlengen keskindermen alǵash ret 1936 jyly tanysypty.
Tarıh paraǵyna úńilsek 1920-1930 jyldary kóptegen sýretshiler óndiristik taqyrypqa qazyǵýshylyq tanytqanyn baıqaımyz. Kezinde bul taqyryp tek resmı memlekettik saıasattan ǵana qoldaý taýyp qoıǵan joq. Jańa fabrıkalar men zaýyttardyń qurylysy jer-jerlerdegi jańa ózgeristerdiń kórinisi boldy. Adamdardyń jańashyldyqqa kózqarasyn, eski men jańanyń qaıshylyǵyn, ýaqyt tynysyn keıbir kartınalar ádebı shyǵarmalardan da dál berdi. Sol sebepti óndiristik taqyrypta jazylǵan týyndylardyń barlyǵyn birdeı tek tapsyryspen jazylǵan shyǵarma dep aıtý qııanat sekildi. Keıbir kartınalardyń óne boıynda, ár boıaýynda ǵasyr júgi jatqandaı kórinedi.
Kemerine kelgen talant ıesi dál osy 1936 jyly ońtústiktegi óndiris oshaqtarynyń birine shyǵarmashylyq issaparmen kelipti. Aýyr eńbekpen arpalysqan qarapaıym adamdardyń tynys-tirshiligin, bolmys-bitimin, ómiriniń shýaǵy men kóleńkesin sýret tilinde sóıletýge kúsh salypty. Qazaq dalasyna alyp kelgen sáýleli sapar onyń shyǵarmashylyǵyn shyrqaý bıikke kóterip, ómirine erekshe áser qaldyrǵan. Bulaı deıtinimiz, qylqalam sheberiniń jan tebirenter jandy obrazdary, kóptiń kózaıymyna aınalǵan eń bir kórnekti shyǵarmalary osy qazaq jerinde jazylsa kerek. Muny sýretshiniń Qazaqstan týraly estelikterinen de anyq baıqaýǵa bolatyndaı. О́nertanýshy Galına Syrlybaeva dańqty sýretshiniń osy saparda týǵan kartınalarynyń jazylý máneri týraly bylaısha baıandaıdy: «Qysqa merzimdik shyǵarmashylyq issapardyń óz sharttary bar. Jumystarynyń kóbi aldyn-ala nobaıy salynbaı-aq, formanyń keskindemelik-plastıkalyq túsindirmesimen kórsetilip, erekshe jigermen oryndalǵan shaǵyn formattaǵy etıýdter. Keskindemelik palıtra barynsha jupyny, óńirdiń tabıǵı erekshelikterine saı naqty tústik jınaqpen shektelgen: qyzyl qońyr, kóleńkedegi qara jáne sýyq sur kók qosylǵan ár túrli qońyr tústerdi paıdalanady. Akvareldik paraqtardaǵy ‒ tásil basqasha. Zaýyt ıntererleriniń beınesindegi barynsha yqshamdylyqqa qaramastan, sýretshi eńbek prosesinen, ónerkásip jabdyqtarynyń bólshekterinen, jumysshylardyń senimdi qımyldarynan qaıtalanbas erekshelikterdi tapqysy keledi».
О́tken dáýirdiń jarqyn obrazdaryn týyndatqan sýretshi retinde Lıdııa Lıtvınenkonyń «Qazaqstan ındýstrııasynyń týýy» atty jeke kórmesi elimizde 1972 jyly uıymdastyrylypty. Naq osy kartınalardyń bir parasyn sol kórme ótkennen keıin qylqalam sheberi mýzeı qoryna óz qolymen syıǵa tartqan. Araǵa shırek ǵasyr salyp Á. Qasteev atyndaǵy О́ner murajaıynda sýretshiniń qazaq jerinde jazylǵan otty kartınalary kórermen nazaryna qaıta usynyldy. Kórme «Lıdııa Lıtvınenko: Ashysaı rýdnıgin qylqalammen baǵyndyrǵan. Keskindeme. Grafıka. 1935-1936» dep atalypty. Ekspozısııadan oryn alǵan ár týyndynyń óz tarıhy bar. Ásirese, janaryn ot qarysa da qaımyqpaı, bolat qoldyń qudiretimen temir balqytqan eńbekkerlerdiń qaısarlyǵyn dál beınelegen kartınalar birden kóńil baýraıdy.
Bolat qolda balqyǵan boıaýlar...
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY