Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2019 jyldy «Jastar jyly» dep jarııalaýy Jetisý óńirine jaǵymdy jańalyq retinde ǵana emes, tutas merzim boıyna atqarylatyn jaýapkershiligi mol sharalardyń habarshysyndaı bolyp jetken edi. Qazir ataýly jyl aıasyndaǵy is-sharalar legi bastaý alyp, mindetter aıqyndalyp jatyr.
Jaqynda oblys ákimi Amandyq Batalov aımaqtaǵy kóshbasshy jastardy Taldyqorǵanǵa jınap, erkin áńgime ótkizgen edi. «Galstýksiz kezdesý» formatynda júrgen ashyq áńgimede jetisýlyq jańa tolqyn ókilderi ózderin tolǵandyryp júrgen máselelerdi ortaǵa salyp, atqarýshy bılik tarapynan qoldaý qajet etetin bastamalarymen bólisti.
Taldyqorǵanda jastar tehnoparki qurylady
Kezdesýde Jetisý jerinde kreatıvti oılaıtyn jastar óte kóp, sonyń ishinde IT salasy mamandaryna startap-jobalardy júzege asyrýǵa qoldaý qajettigi aıtyldy. Jastar, ásirese, tıisti kompıýterlik tehnıkalarmen qamtamasyz etilgen, ınternetke qoljetimdiligi jaqsy arnaıy ǵımarattyń qajettiligi týraly kóp aıtty. Bul ıdeıaǵa oblys ákimi Amandyq Batalov qoldaý bildirdi. О́tken jyldyń tamyz aıynda Tatarstanǵa jasaǵan jumys sapary barysynda Qazan qalasyndaǵy IT parkte bolyp, jumysymen tanysqanyn aıtqan ákim kreatıvti jastardy tabys ákeletin túrli jobalardy júzege asyrýǵa shaqyrdy.
- Bul - óte jaqsy ıdeıa. Ony júzege asyrý jastardyń óz bilimi men mashyǵyn paıdalana otyryp, tabys tabýyna múmkindik beredi. IT tehnologııasy – qazirgi zamanǵy mańyzdy baǵyttardyń biri, ásirese, onyń búgingideı sıfrlandyrý kezeńinde róli erekshe. Tehnıkaǵa beıim jastardy jan-jaqty qoldap, olarǵa baǵyt berip, kómektesýimiz kerek, - dedi A.Batalov.
Ákim aldaǵy ýaqytta oblys ortalyǵynan jastardyń startap-jobalarmen aınalysýyna múmkindik beretin, ozyq ıdeıalardy júzege asyrýǵa baǵyt beretin tehnopark qurýǵa ýáde berdi.
Aýyldarda jastar ortalyǵy ashylady
Jalpy, Taldyqorǵan qalasynda el boıynsha alǵashqy lekte ashylǵan Jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy jumys istep keledi. Bul jerde óńirdegi óskeleń urpaqtyń qoǵamdyq ómirine qajetti jaǵdaıdyń barlyǵy jasalǵan. Osy jerde talaı jastyń jańa ıdeıalary men jobalary qanat qaqty. Bunan bólek, ótken jyly óńir jastary úshin Taldyqorǵan qalalyq emhanasy aıasynda «Jastar densaýlyq ortalyǵy» ashylǵan bolatyn. Bul ortalyqta dárigerler men arnaıy mamandar medısınalyq-psıhologııalyq kómekke muqtaj jastarǵa keńes berip, tekserý jumystaryn júrgizip keledi. «Tegin medısınalyq jáne áleýmettik kómek kórsetý jastar arasyndaǵy teris ádet pen juqpaly derttiń jolyn kesip, azaıtýǵa yqpal etedi» deıdi mamandar.
Jalpy, emhanalardaǵy medısınalyq qyzmetten bólek, arnaıy ortalyqtyń ashylýy jastardyń gınekolog, ýrolog, psıholog, dermatovenerolog sııaqty dárigerlerge erkin qaralýyna jol ashypty. Demek, jastarǵa jiti kóńil bólýdiń nátıjesinde olardyń arasynda salamattylyq saltyn saqtaý úderisi artyp, áleýmettik kóńil kúı deńgeıi jaqsara túskenine qýanýymyz kerek sııaqty. Endi Jastar jylynyń aıasynda aımaqta osyndaı 20 ortalyq ashylatyn boldy. Jańa úlgidegi jastarǵa qyzmet kórsetý, ásirese, aýyldyq óńirdegi jańa tolqynnyń máselesin sheshýge qyzmet etse kerek.
- Jas órkenderge jaıly jaǵdaı jasaý – Memleket basshysy aldymyzǵa qoıǵan mańyzdy mindettiń biri. Taldyqorǵandaǵy Jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy sııaqty nysandardy salyp, iske qosýymyz kerek. Olarǵa aýdandyq, qalalyq Jastar resýrstary ortalyqtary ornalasady. Sol ortalyqtarda qajetti qyzmetter alýǵa, oqý men jumysqa turý boıynsha keńes alýǵa, ózara aralasýǵa, kreatıvti jobalarmen bólisýge, talqylaýǵa, bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizýge múmkindikter jasalady. Jastar jylynda oblys boıynsha osyndaı ortalyqtar ashý ıgi is bolmaq, - dedi kezdesýde Amandyq Batalov.
Dıqanshylyqqa bet burýshy jastar kóbeıdi
Aıtpaqshy, Jetisý jastary arasynda aýyl sharýashylyǵy salasyna den qoıýshylar qatary artyp keledi eken. Bul iske oblystyq Jastar resýrsy ortalyǵy uıytqy bolyp otyr. Nátıjesinde aýyldarda dán egip, ónim jınap, óńirdiń órkendeýine úles qosýǵa nıetti urpaq qalyptasty. Búginde jańa tolqyndy aýyl sharýashylyǵyna túbegeıli tartý úshin aımaqtaǵy Jastar resýrstary ortalyqtary ár aýdan aýmaǵynan 10 gektarǵa deıin jer telimderin paıdalanýǵa alyp, daqyl sebýdi jolǵa qoımaqshy. Jastardyń bul bastamasyn oblys ákimi Amandyq Batalov qýana qoldady.
- Bizdiń oblysta mundaı oń tájirıbe burynnan bar. Osy isti jalǵastyrýǵa jumylǵandaryń qýantady. Ákimdik tarapynan qajet qoldaýdy jasaımyz, - dedi aımaq basshysy jastarmen kezdesýde.
Bastamashyl jastar aýyl sharýashylyǵy ýchaskelerine óńirge jersingen, shyǵymy basym daqyldardy seýip, sapaly ónim alýdy oılastyryp otyr eken. Al ónimnen túsken kiristi aýyldy abattandyrý men jastar máselelerin sheshýge jumsamaq. Bul baǵytta Sarqan aýdanyndaǵy jastar tájirıbesi úlgi bolarlyqtaı. Aýdannyń yntaly jastary 2016 jyldan beri qant qyzylshasyn ósirýmen shuǵyldanyp keledi. Qajetti agrotehnıkalyq sharalar men sapaly tuqym sebilýiniń nátıjesinde tanaptan alynatyn ónim de artyp otyr. О́tken jyly Sarqan jastary sepken tátti túbir tuqymy ár gektarynan 380 sentnerden ónim bergen. Ári olar jyl saıyn egistik alqaptaryn da ulǵaıtyp jatyr. Áýelgide 4,5 gektar jerdi ıgergen bolsa, byltyr 15 gektarǵa tuqym ekken. Bıyl egistik alqapty 25 gektarǵa deıin arttyrmaq nıette. Munan bólek, agrosaladaǵy ǵylymı tájirıbege tartynbaı baryp, egin sharýashylyǵyna qatysty jańalyq ashyp júrgen jetisý jastary jáne bar. Kerbulaq aýdanynda turatyn jas ǵalym, fermer Maǵjan Ysqaq solardyń top basynda. Ol qazir aýylynda kádimgi bıdaıdy arnaıy astaýlarda topyraqsyz ósirip otyr. Maǵjan 17 jasqa tolar-tolmastan Almaty oblysy ákiminiń «Very Innovative People» atty ınnovasııalar men jańa tehnologııalar baıqaýyna qatysyp, 2 600 000 teńge kóleminde grant utyp alǵan-dy. Búginde Qarashoqy aýylynan jyl jaı ashqan jas ǵalym golland botanıgi Hýgo de Frızdiń ádisin paıdalanyp, kún sáýlesi men topyraqty qajet etpeıtin bıdaı ósirýmen aınalysýda.
Jas otbasyn jarastyratyn klýbtar qajet
Almaty oblysynda jas otbasylardy qoldaý baǵytynda qurylǵan «Baqyt» klýby pılottyq joba retinde jemisti jumys istep keledi. Bul klýbta otaý kótergen, ómir jolyna qol ustasyp qadam basýǵa nıettengen jastarǵa psıholog keńesi, zań keńesi tegin berilip, ónegeli ómir ıeleriniń otbasylyq tájirıbesi jaıly áńgime ótkiziledi.
- Klýb jumys istegeli beri otbasylyq ómirge qadam basqan zamandastarymyzǵa belsendi qyzmet kórsetip otyr. О́kinishke qaraı, qazir jastar arasynda ajyrasý kóbeıip tur. Biz osy áleýmettik máseleniń aldyn alýǵa tyrysamyz. Kóp jaǵdaıda otbasylyq psıhologtyń keńesinen keıin, arasy sýyna bastaǵan jas jubaılar qaıta tabysyp, qatelikterin túzep jatady. О́tken 2018 jyly klýb belsendileriniń aralasýymen 23 jas jubaıdyń nekesi buzylmaı, jarasyp ketti, - deıdi oblystyq Jastar saıasaty máseleleri jónindegi basqarma basshysynyń mindetin atqarýshy Dáýren Aldabergenov.
Qazir «Baqyt» klýbynyń aıasyn keńeıtýge qadam jasalyp jatyr eken. Bastama barysynda otbasylyq psıhologtardyń shtatyn arttyryp, ár aýdannan arnaıy keńes berý ortalyǵy ashylmaq.
- Jas otbasylar arasynda ajyrasý sanyn azaıtýǵa kúsh salýymyz kerek. Ol úshin bıyldan bastap oblystaǵy barlyq AHAJ bólimderi janynan otbasylyq psıhologtarǵa 35 shtattyq birlik bóletin bolamyz. Myqty otbasy – memlekettiń gúldenýiniń basty kepili, sondyqtan jas otbasylarǵa qalyptasý kezeńderinde barynsha qoldaý kórsetilýi tıis, - dedi jastardyń bul usynysyn qoldaǵan oblys ákimi Amandyq Batalov.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy