Búginge deıin qyzylsha aýrýynyń asqynýy álemniń kóptegen elinde tirkelgen. Sonyń ishinde Úndistanda qyzylshanyń asqynýy 70 myńnan asa adamǵa jetken. Ýkraınada 38 myńnan astam adam qyzylshamen aýyryp jatsa, Qytaıda 29 myńnan astam, kórshiles Qyrǵyzstanda 1238, Reseıde 4185 adam qyzylsha juqtyrǵan. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregi boıynsha, qyzylshadan 68 ólim jaǵdaıy tirkelgen. Qyzylshamen syrqattanýdyń ósýin atalǵan uıym qyzylshaǵa qarsy vaksınasııanyń az qamtylýymen baılanystyrady.
Elimizde 2019 jyldyń basynan bastap qyzylshanyń 323 jaǵdaıy tirkelip, onyń 228-i, ıaǵnı 70 paıyzy 14 jasqa deıingi balalar arasynda anyqtalǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2018 jylǵy kórsetkishterine kóz júgirter bolsaq, qyzylsha aýrýynyń taralýy 100 myń turǵynǵa shaqqanda 2,8 adamdy quraǵan.
Jalpy, qyzylshanyń elimizde bulaı taralýynyń birneshe sebebin atap ótýge bolady. Qazaqstanǵa ınfeksııanyń taralýyn syrtqy kóshi-qonmen, 90-shy jyldardaǵy vaksınasııalaýdyń salǵyrttyǵymen, vaksına jetkizýdiń buzylýymen, egilmegen adamdardyń, onyń ishinde bolashaq analardyń kóp bolýy – elimizde qyzylsha syrqattanýshylyǵynyń ósýine alyp kelgen.
Degenmen, byltyrǵyǵa qaraǵanda bıyl qyzylshamen aýyrǵandardyń sany edáýir azaıǵan. 2018 jyly qyzylshanyń 576 jaǵdaıy tirkelse, onyń ishinde 14 jasqa deıingi balalar arasynda – 484 boldy.
Bul rette ınfeksııa oshaqtarynda qyzylshaǵa qarsy egilmegen balalardy anyqtaýǵa jáne vaksınasııalaýǵa baǵyttalǵan epıdemııaǵa qarsy is-sharalar uıymdastyrylyp jatqandyǵyn aıta ketken jón. Sonyń ózinde bıyl Aqmola oblysynda qyzylsha juqtyrǵan 77 adam tirkelip, onyń altaýy medısına qyzmetkeri bolyp shyqqan. Qostanaıda jyl basynan beri 6 bala qyzylsha aýrýyn juqtyrsa, Aqtóbede 7 bala qyzylsha juqtyryp, em qabyldap jatyr. «Jalpy, Aqmola oblysy boıynsha 2018 jyldyń 1 qarashasy men 2019 jyldyń 14 qańtary aralyǵynda qyzylsha dertin juqtyrǵan 77 adam tirkeldi. Onyń 26-sy – 1 jas, 26-sy – 1-14 jas aralyǵyndaǵylar, jasóspirimder arasynda 2 jáne eresekter arasynda 23 oqıǵa tirkeldi. Eresekter arasynda 6 jaǵdaıda medısına qyzmetkerleriniń, atap aıtqanda Aqmola oblysynyń kópbeıindi aýrýhanasynan – 2, Kókshetaý qalalyq aýrhanasynan – 1, Kókshetaý qalalyq №1 emhanasynda 3 medısına qyzmetkeri qyzylsha juqtyrǵan», dep habarlaıdy Aqmola oblystyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentiniń baspasóz qyzmeti. Olardyń deregi boıynsha, qyzylshamen aýyryp jatqandardyń 91 paıyzy – ekpe alamaǵandar.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi epıdemıologııalyq kórsetkishter boıynsha 30 jasqa deıingi egilmegen jáne qyzylshaǵa qarsy egilgendigi týraly derekteri joq 1878 adam egilgendigin aıtady.
Bul jaǵdaıǵa qatysty Qoǵamdyq densaýlyq qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy, bas memlekettik sanıtar dáriger Jandarbek Bekshın bıyl qyzylsha Astanada keń tarap, Almaty oblysynda birshama artyp otyrǵandyǵyn aıtady. «Bıyl negizinen balalar arasynda qyzylsha órship tur. Naýqastanǵandardyń 60-70 paıyzyn balalar quraıdy. Qyzylsha qaýpi seıilmeı otyrǵan óńir turǵyndaryna aýrýǵa qarsy ekpe 9 aı keıin salynatyn bolady. Qajetti vaksına kólemi bar. Qazir 100 myń turǵynǵa jetetin vaksınaǵa qosymsha tapsyrys berdik. Bul qyzylshaǵa qarsy monovaksına. Sonymen qatar Dúnıejúzilik saýda uıymy tarapynan qyzylshaǵa qarsy dıvaksınalardy tegin alý máselesin qarastyryp jatyrmyz. 1990 jyldarda jáne 2000 jyldardyń basynda vaksına alǵan eresek adamdar ishinde de qyzylshamen aýyrǵandar bar», deıdi J.Bekshın.
Búginde qyzylshamen álem boıynsha kúres júrip jatyr deýge bolady. Aıtalyq, bıyl Reseıde alǵash ret «Vaktrıvır» biriktirilgen vaksınasyn tirkeý josparlanǵan. Atalǵan vaksına úsh aýrýǵa qarsy, ıaǵnı qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtten qorǵaıdy dep kútilýde. Vaksınany reseılik «Microgen» kompanııasy jasap shyǵarǵan.
Jalpy, kez kelgen aýrýdan emdelýden góri, onyń aldyn alý áldeqaıda jeńil. Sondyqtan balańyzdyń ne ózińizdiń dene qyzýyńyz joǵarylap, jótelip, belgisiz bórtpe belgileri baıqalsa, dereý dárigerge júgingen jón. Qyzylsha asqynyp ketken jaǵdaıda ókpeniń qabynýy, bronhıt, ensefalıt, mı qabyǵynyń qabynýy sııaqty qaýipti aýrýlarǵa ulasyp ketýi múmkin.
Búginde mamandar atap kórsetkendeı, qyzylshadan jalǵyz tıimdi qorǵaný tásili – vaksınasııa. Qazaqstanda qyzylshaǵa qarsy egý eki ret júrgiziledi, ıaǵnı birinshisi – 1 jasta jáne ekinshisi – 6 jasta.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»