Nárestelerdiń shetineýi eki esege jýyq azaıdy

Elimizdiń emhanalarynda balalar dárigeri qyzmetin qalpyna keltirý má­se­lesi áli de kókeıkesti kúıinde qalyp otyrǵandyǵyna qaramastan, S.As­fen­dııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıtetinde pedıatrııa fakýlteti qaıta ashyldy. Balalardy qaraýǵa mashyqtanǵan medısına mamandarynyń je­tispeýshiligi qazirge basy ashyq kúıin­de qala bermek. Degenmen otandyq pe­dıatrııalyq qyzmet te óziniń on jyl­dyǵyn artqa tastady. Bul salada atqa­rylatyn jumys áli de shash etekten.

Al joǵaryda atap ótkendeı, 2017 jyl­ǵy qyrkúıek aıynda pedıatrııa fa­kýlteti qaıta ashylyp, memlekettik tap­syrys sheńberinde pedıatrlardy daıyn­daýǵa 150 grant bólingen-di. Onyń nátıjesi ýaqyttyń enshisinde.

Sondaı-aq otandyq medısına bala­lardyń týabitti damý aqaýyn (ári qaraı – TDA) jatyr ishinen anyqtap qana qoımaı, júkti áıelderdi de emdeýge múmkindik beretin perınataldyq dıagnostıkalaýdy jaqsartty. Týabitti keselderden bolatyn 1 jasqa deıingi bala ólimi sońǵy 10 jylda 2 esege jýyq azaıdy. Bul perınataldyq dıag­nos­tıkanyń jaqsarýyna jáne jedel ara­lasý ádisteriniń jetildirilýine baı­la­nysty.

Respýblıkada balalar kardıo­hı­rýr­gııalyq qyzmeti jolǵa qoıyldy. Qazir­gi kezde elimizde týabitti júrek aqaýy bar balalarǵa arnalǵan 145 kardıo­hı­rýr­gııalyq tósek-oryn men 28 kardıohı­rýrgııalyq reanımasııalyq tósek-oryn uıymdastyrylǵan. Jyl saıyn bala júregine 2 myńnan astam ashyq ota jasalady.

Oǵan qosa onkologııalyq aýrýǵa shal­dyqqan balalardyń ómiri uzardy. Dertti balalardyń basym bóligi shyn máninde saýyǵýǵa qol jetkizdi. Bul jetistikterge respýblıkamyzda leıkemııaǵa shaldyqqan balalardy emdeýde 20 jyldan beri qol­danylyp kele jatqan BFM nemis baǵ­dar­lamasy arqyly, ıaǵnı hımıoterapııany tańdamaly qarqyndatý, baǵdarlamalyq emdeýdi iske asyrýdyń nátıjesinde qol jetti. Qazirgi kezde jiti lımfoblastyq leıkozǵa shaldyqqan balalardyń ómir­sheń­digi joǵary mólsherli polıhımııa tera­pııa­ny (PHT) qoldaný nátıjesinde 78%-dy quraıdy. Bul álemdik nátıjege jaqyn.

Pedıatrııa jáne balalar hırýr­gııasy ǵylymı ortalyǵynyń basqar­ma tór­aıymy Rıza Boranbaeva: «Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymynyń tiri týý ólshemderin engizý arqyly eń tómen salmaqta (500 gramnan joǵary) shala týǵan nárestelerdi aman alyp qalýdy úı­ren­dik. Osylaısha neonataldi hırýr­gııa jáne kardıohırýrgııany barynsha tıimdi damytýǵa múmkindik al­dyq. О́ıtkeni az salmaqtaǵy balalardy saq­tap qalý mashyqtary jalpy alǵan­da dárigerlerdiń saýattylyǵyn kóte­rýge jáne basqa patologııamen balalar­dy emdeýde jeke bilimderin qolda­nýǵa jol ashady. Biraq shala týǵan balalar­dy kútýde sensorly aýytqýlar (kereń­dik jáne retınopatııa) máselesi paıda boldy. Bul dárigerlerimiz osy jyl­darda meńgerýi tıis jańa salalar edi. Búginde respýblıkalyq ortalyq­tarda ǵana emes, sondaı-aq birqatar oblys­tyq ortalyqtarda da shala týǵan balalar­dyń kórý qabiletin saqtaý maqsatynda re­tı­nopatııa kezinde kózdiń ishki tor qaby­ǵyna lazerkoagýlıasııa otasy, ashyq jú­rekke jasalatyn otalar sátti ótýde. Sonyń ishinde júrekke 3-4 kúrdelilik deń­geıinde jáne 500-den astam rentgenen­do­vas­kýlıarlyq jedel aralasýlar jasalady. Retı­nopatııaǵa shaldyqqan shala týǵan bala­larǵa hırýrgııalyq kómek kórsetý ke­zinde jaqsy nátıjeler alyndy: regress jáne prosestiń turaqtanýy 94,7%, al 4-5 satydaǵy shala týǵandar retınopa­tııa­synyń beleń alýy 5,3% ǵana. Buryn osy balalardyń barlyǵy múgedek bolyp qalatyn. Elimizde jyl saıyn osyndaı 2 myńnan astam hırýrgııalyq ota jasalady. Osynyń arqasynda týa bitken aqaýlary bar shala týǵan balalardyń tiri qalýy qazirgi ýaqytta 80%-dy qurap otyr» deıdi.

Sábı ólimi memlekettiń damý deńgeıi men onda júrip jatqan ekonomıkalyq jáne áleýmettik ózgeristerdi aıqyn­daı­tyn demo­grafııalyq kórsetkish. Bul kórsetkish bir jyl ishinde 1000 balaǵa shaqqanda 1 jasta shetinegen balalar sany boıynsha jáne promılde esepteledi.

Máselen, Qazaqstanda nárestelerdiń shetineýi 2,6 ese tómendep, 7,9%-dy qurasa, TMD elderinde orta eseppen náresteler ólimi – 9,3%-dy (Qyrǵyzstan – 19,9%, Tájikstan – 11,8%, О́zbekstan – 10,7%, Ázerbaıjan – 9,8%, Reseı – 7,3%) quraıdy. Árıne shyn máninde bul baǵytta áli de jetilý kerek, óıtkeni EYDU elderinde kórsetkish 6,7%-ǵa teń. Degenmen elimizde turaqty túrde ilgerileý, damý bar.

Bir jasqa deıingi balalardyń sheti­neýinde Qazaqstanda da perınataldy kezeńdegi jaǵdaı men damýdyń týabitti qaterleri dep atalatyn osy eki endo­gendi sebep tizimdi bastap tur. Úshin­shi orynda oqys jaǵdaılarda balalar kóz jumady. Al osy máseleniń sheshimi densaýlyq saqtaý qyzmetine ǵana baılanysty emes, bul jerde bilim berý mekemeleri, áleýmettik qorǵaý, ishki ister, ákimdiktermen júıeli qarym-qatynas ornatý faktorlary da joǵary. Bul topta balalardyń ana sútinen qaqalýy, anasy uıyqtap ketip balasyn abaısyzda tunshyqtyrýy, sábılerge aýyr zattardyń qulaýy (teledıdar, kórpeler jáne t.b.) nemese qaraýsyz qalyp, aryqtar men ózenderge batyp ketýi saldarynan deni saý balalardy joǵaltyp otyrmyz. Qazirgi tańdaǵy el medısınasyndaǵy, pedıatrııa salasyndaǵy jaǵdaı osyndaı.

Statıstıka zańdylyqtary boıynsha eger náresteler óliminiń kórsetkishi res­pýb­lıka boıynsha tómendese de, keıbir óńirlerde joǵary bolýy múmkin. Kóp jaǵ­daıda deni saý balanyń dúnıege kelýi ata-analardyń densaýlyǵyna, júktilik ke­zinde talaptardy durys oryndaýyna baı­lanysty. Nárestelerdiń ólim-jitimin sóz etkende eń aldymen negizgi sebep-sal­dar­ǵa nazar aýdarý qajettigi kórinýde. Má­­se­len, Atyraý oblysynda náresteler óli­­mine jasalǵan taldaý shetinegenderdiń 40%-y shala týýdan jáne 16%-y jańa tý­ǵan ba­la­lardyń týabitti aýrýlardan kóz jum­ǵanyn kórsetti. Sondyqtan bala óli­mi deń­geıin azaıtýdyń negizgi áreketi pro­fı­laktıkalyq sharalar bolyp qala bermek.

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY

 

Gúlnar ÁBDILOVA,

Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy basshysynyń pedıatrııa jónindegi orynbasary:

Sońǵy jyldary onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan balalardyń ómiri uzardy. Tipti basym kópshiligi is júzinde saýyǵýǵa qol jetkizýde. Qazirgi kezde jiti lımfoblastyq leıkozǵa shaldyqqan balalardyń ómirsheńdigi joǵary mólsherli PHT qoldaný nátıjesinde 78 paıyzǵa jetti. Álemdik jetekshi ortalyqtarda osy aýrýǵa shaldyqqan balalardyń ómirsheńdigi 80-85%-dy quraıdy.

2012 jyldan beri balalarǵa gemopoezdik ózektik jasýshaǵa 151 transplantasııa jasalyndy. GО́J allogendik transplantasııalaý tıimdiligi 75,3% jáne aýtologııalyq 71%-dy qurady. Mundaı dertke shaldyqqan balalardy memlekettik qarajat esebinen dıagnostıkalaý jáne ferment almastyrý arqyly emdeýmen qamtamasyz etý boıynsha máseleler sheshimin tapty.

 

Gúlaıym BAITANATOVA,

 Akýsherııa, gınekologııa jáne perınatologııa ǵylymı ortalyǵynyń jańa týǵan nárestelerdiń qarqyndy terapııasy bólimshesiniń meńgerýshisi:

Balalardyń densaýlyǵy tikeleı ananyń densaýlyǵyna baılanysty. Bizdiń ortalyqqa aýyr naýqastarǵa ushyraǵan analar jatady. Ortalyq jylyna 3 myńnan asa áıeldi bosandyrady. Týabitti aqaýymen dúnıege kelgen, hırýrgııalyq kómekti qajet etetin nárestelerdi birden Pedıatrııa ortalyǵyna jiberemiz. Biz bul ortalyqpen tyǵyz qarym-qatynastamyz. Jyldan-jylǵa tıimdi perınataldyq tehnologııalar paıda bolyp, medısınalyq quraldar da jaqsaryp keledi. Sońǵy 10 jylda perınataldy ólim-jitim 30-dan 5,5 promılge, erte jastaǵy neonataldy shetineý 15-ten 3,2 promılge, neonataldy ólim-jitimi 20-dan 3,5 promılge tómendedi.

Gúlmıra ALTYNBAEVA,

neonatolog-dáriger:

Búginde DDSU uıǵarymy boıynsha 500 gramnan joǵary, shala týǵan nárestelerge alǵashqy kómek kórsetiledi. Sońǵy 10 jylda shala týǵan nárestelerdiń ómir súrý kórsetkishi edáýir jaqsardy. Árıne munyń barlyǵy tıimdi perınataldy kómek pen kútim jáne zamanaýı tehnologııalardy meńgergen mamandardyń arqasynda júzege asyp otyr. Sondaı-aq ortalyqtyń neonatologtary nárestelerdi emdeýmen qatar, respýblıka aımaqtaryndaǵy áriptesterine «Nárestelerge alǵashqy reanımasııalyq kómek» taqyrybynda sheberlik dáristerin ótkizip, konsýltatıvti-ádistemelik jumys atqaryp, telemedısına arqyly únemi keńes berip otyr.