Qazaq ulttyq mýzyka óneri týraly óz eńbeginde A.Eıghorn: «Birde kók jaıylymda asyr salyp, oınaqtaǵan qulyn sekildi shat-jarqyn beıqam baladaı, birde erkin, ómirge qushtar kókte qalyqtaǵan ór qyrandaı qazaq ánderin tulymshaǵy jelbiregen jas jetkinshekten, sholpysy syldyraǵan burymdy qyzǵa, aıaýly anaǵa, kishkentaı aıdarly baladan eńkeıgen qarııaǵa deıin naqyshyna keltirip oryndaıdy. Bul degenińiz – halyqtyń baǵa jetpes murasy men myzǵymaıtyn ıgiligi, halyqtyń ózindik bet-beınesi» dep baǵa berdi. Bul oıdy ǵalym aýyz ádebıetiniń baı murasy sııaqty turmys-salt, eńbek, besik jyry ánderinen áserlenip tebirene jazǵany baıqalyp turady. Baqsy oıyny, qyzdyń syńsýy, jesirdiń joqtaýy, jar-jardyń shyrqalýy, jarapazan tárizdi san túrli saryndaǵy dalalyq týyndylar sózine qosa áýez-áýensiz bolmaǵany taǵy aıan. Demek ulttyq mýzykanyń ejelden urpaq tárbıeleýdegi róli orasan zor ekeni buljymas aqıqat. Solaı bola tura kókórim jetkinshekti qazaqtyń ulttyq mýzyka óneri arqyly ımandylyq pen súıispenshilikke tárbıelep baýlýda, ata-babalarymyz kóz qarashyǵyndaı saqtaǵan baıyrǵy sol dástúrdi jalǵastyrýda ekiudaı pikirdiń aldymyzdan shyǵyp qalyp jatatyny tereń oıǵa shomdyrady. Tómende Astanadaǵy Memlekettik akademııalyq fılarmonııanyń dırıjeri, kúıshi, kompozıtor, Qazaqstannyń mádenıet qaıratkeri Nurlan BEKENOV ótken men búginniń sabaqtaryn salystyra otyryp, ulttyq mýzyka óneriniń san-sapat máseleleri týraly oı qozǵaıdy.
– Nurlan Aldanyshbaıuly, qazaq halyq mýzykasynyń tarıhy kóne túrki dáýirinen bastaý alady degen tujyrym bar. Osy salanyń mamany retinde buǵan siz ne aıtar edińiz?
– Otyrardan shyqqan ǵulama ǵalym Ábý Nasyr ál-Farabı mýzyka zertteý salasyndaǵy eńbekterinde mýzykanyń jaǵymdy áserin jan-jaqty dáleldedi, sondaı-aq onyń adamnyń jan-dúnıesine áser etetin tárbıelik mánine basa kóńil bóldi. Ol: «Mýzykanyń úsh túri kezdesedi, birinshisi, jaı ǵana raqat sezimin týǵyzsa, ekinshisi qumarlyqty, yntyqtyqty bildiredi, al úshinshisi bizdiń qııalymyzǵa baǵyttalady» dedi. Jaǵymdy sezim oıatatyn mýzyka demalys úshin qoldanylatynyn, bul bizdi jaqsy tynyqtyratynyn jazdy. Búginde mýzyka óneriniń alýan túrine tap bola turyp, ókinishke qaraı, sonyń ulttyq tárbıege jaǵymsyz keri áseri qatty alańdaýshylyq týǵyzýda. Al HH ǵasyrdyń 30-jyldary qazaq zııalylary mýzykany – áýez dep, al melodııany áýen dep aýdarǵany málim. Sol áýezdiń adam balasyna tıgizer áseri asa zor ekendigi ǵylymı turǵyda dáleldenip aıtylyp júr. Mamandar tipti mýzykaterapııany naýqastardyń em-domyna paıdalanatyn kórinedi. Jalpy, jer betindegi barsha jurt óziniń ulttyq mýzykasymen qatar túrli janrdaǵy, atap aıtqanda, estradalyq, klassıkalyq shyǵarmalardy rýhanı azyq retinde paıdalanyp keledi, áli de bul úrdis solaı ǵasyrdan ǵasyrǵa úzdiksiz jalǵasa bereri sózsiz. Sol mýzykany, ıaǵnı áýezdi álem halqynyń ishinde turmys-saltyna asa kóp paıdalanǵan halyqtyń biri – Qazaq eli edi!
«Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń,
О́leńmen jer qoınyna kirer deneń.
О́mirdegi qyzyǵyń bári óleńmen,
Oılasańshy bos qaqpaı eleń-seleń» – dep Abaı hakim qazaq halqynyń ejelden kele jatqan turmys-salt jyrlaryn ataı kele, qazaqtyń barlyq salt-dástúri óleńsiz bitpeıtinin aıryqsha aıshyqtaǵan bolatyn. Sonaý erte zamannan dana halqymyz sábıdi anasynyń qursaǵynda jatqanda-aq, ıaǵnı ol qandaı ún tyńdasa, sol únmen toǵyz aı boıy sýsyndaıtynyn bilip, ásem ánmen, ǵıbratty jyr-dastanmen, ósıet toly terme-tolǵaýlarmen tárbıelegen. Dúnıege kelgen sábı anasynyń áldıine balqyp, kóz ilgen. Sebebi álemdegi ana ataýlynyń bári ishteı yńyldap bolsa da sábıin ándetip áldıleıtini – tabıǵı zańdylyq. Uly dala halqy jatyrǵa bitken náreste anasynyń úninen nár alyp, sol únmen ósip jetiletindigin o basta topshylaǵandyqtan bolashaq urpaǵyna tálim-tárbıeni ásem áýezben, ulaǵatty sózben sińirgen. «Qulaqtan kirip boıdy alar, jaqsy án men tátti kúı» degen Abaıdyń tilimen órnektesek, adam boıyn áýen jaýlap, sol ásemdik arqyly júrekke nur taraǵan.
– Al qazir besik jyry, áldı áni aıtyla ma? Jalpy qazirgi urpaq qandaı án tyńdap júr? Jáne sol mýzykanyń adamǵa áseri týraly aıtyp berseńiz.
– Birinshiden, mýzykanyń adamǵa áseriniń bastaý kózin kúndelikti ómirdegi bolyp jatqan kórinisten baıqaýǵa bolady. Mysaly, eki-úsh jastaǵy aıaqtanǵan bala teledıdardan, bolmasa aýdıo-taspalardan mýzyka tyńdasa, sol únniń yrǵaǵymen bılep ketedi, nemese estileý eresekteri qosylyp shyrqap jatady. Muny balalarǵa eshkim úıretip jatqan joq. Biraq jas baldyrǵannyń yńǵaıyna qaraı qozǵalyp bıleýi, daýysy kelgenshe aıǵaılap án salýy, adam balasynyń boıyndaǵy týabitti qasıeti, tylsym bir kúshtiń qudireti sekildi seziledi maǵan. Bul qubylys barlyq balanyń basynan ótedi. Soǵan ata-anasynyń maqtanyp: «meniń balamdy qarashy, ándi tamasha aıtady, bıleıdi» dep máre-sáre kúı keshýi – balasy bar úıge tańsyq jaıt emes. Osy jaǵdaı – jalpy jer betindegi búkil adamzat balasyna tán qubylys.
Endi sábıdiń qandaı mýzyka tyńdaǵany jón? Másele sonda. Estrada, rok, pop mýzyka, klassıkalyq mýzyka, ulttyq án-kúılerimiz, t.b. túrleri tolyp jatyr. Ǵulama Abaı «Ánniń de estisi bar, eseri bar» demekshi, ár áýenniń ózindik deńgeıi bolady. Iаǵnı, mýzyka tyńdaýshy sábıdiń sezimine, sanasyna, oı- órisiniń ósýine, qalyptasýyna áser etpeı qoımaıdy. Osy arada ata-ananyń mýzykany qabyldaý talǵamy joǵary bolǵany abzal. Álem ǵalymdary klassıkalyq mýzykany qoıǵanda gúldiń qalaı ósetinin zerttegen. Qulaqqa jaǵymdy klassıkalyq mýzykadan kúsh alǵan ósimdik japyraǵyn jaıyp, jaıqalyp sala bergen. Al rok, pop sııaqty tarsyl-gúrsili kóp estradalyq mýzykadan álgi gúlder bir túrli solǵyn tartyp, qýraı bastaǵan. Demek jaqsy mýzykanyń jas sanaǵa qalaı áser etetinin ǵalymdardyń osy tájirıbesinen-aq baıqaı bergenińiz abzal. Mýzykanyń áseri jer betindegi barlyq tirshilikke belgili bir mejede áserin tıgizbeı qoımaıtyndyǵy qazirgi tańda eshkimge jasyryp-jabar jańalyq emes.
– Endigi kezekte mýzyka óneri qazaq halqynyń ómir súrý salty úshin qanshalyqty mańyzdy dep oılaısyz?
– Osy turǵydan kelsek, týmysymyzdan ónerge jaqyn ekenimizdi asqaqtata aýyzǵa alyp jatamyz. Ańyz bolyp taraǵan kúı kıesi – Qorqyt babamyzdyń qobyzyn zarlatyp ajalmen arpalysýynan-aq qazaq halqynyń úndi, ıakı áýezdi joǵary qoıatynyn aıqyn ańǵarasyz. Bul taqyrypqa da bolashaqta toqtala jatarmyz... Al qazaq valsiniń koroli atanǵan Shámshi Qaldaıaqov bir sózinde: «Qazaq halqy týmysynan lırık halyq qoı» degeni bar edi. Munysy qazaq ataýlynyń bári ádemi áýenge, ásem sazǵa jaqyn ekendigin meńzep otyrǵandyǵy ǵoı. Ras, Qazaq eli kóne zamannan (elden jyraqta júrgen eri sazdy áýezben saǵynyshyn basqan) turmys-salt dástúrin, ómir súrý ǵurpyn, bárin áýezben baılanystyrǵan. Qarap tursańyz, tunyp turǵan folklor. «Besik jyry», «syńsý», «joqtaý», «qyz uzatý», «betashar», «jar-jar» sekildi turmys-salt jyrlary túgeldeı lırıkalyq áýenderden qurylǵan. Jáne tyńdarman qaýym áýezben áspettelgen sózine kóńil bólip, ásem áýenine súısinip, raqatqa bólengen. Ejelden kele jatqan dástúr boıynsha uzatylǵan qyz ata-anasymen, týǵandarymen qoshtasyp «syńsý» aıtqan. Sonda osy keń baıtaq dalanyń mádenıetimen sýsyndaǵan qazaq arýynyń áýendetip án salýy ádettegi salt-dástúr bolyp qalyptasqan. Sebebi ol zamanda uzatylǵan qyz toǵyz jylǵa deıin týǵan úıiniń tabaldyryǵynan attamaǵan. Tek tórkinine keste, syrmaq, kórpeshe jiberip, óziniń jaǵdaıyn kestedegi oıý-órnegimen baıandaǵan. Halqymyzda oıýdyń ózi kezinde hattyń rólin atqarǵan. Bul týraly elimizge tanymal asa kórnekti dırıjer, kúıshi, professor Aıtqalı Jaıymov aǵamyzdyń: «Ertede jurt uzatylǵan qyzbalanyń kóńil kúıin səlemdeme retinde jibergen oıý-órnegi arqyly bilip otyrǵan eken. Sándi jibekpen ásem bezendirilip, biraq shet jaǵy «qustumsyq» oıýmen kómkerilip jetken kórpeshedegi kestege qarap ájelerimiz: «Qyzymyzdyń jaǵdaıy torǵaı qurly bolmaı, qınalyp júr eken-aý» dep kúrsinip otyratyn» degen áńgimesi kisini ótkenniń taǵylymyna tabyndyra tartady. Minekı, halqymyz úshin mýzyka túgil qolónerdiń ózi de erekshe mánge ıe ekenin osydan-aq baıqaýǵa bolady.
– Osy turǵyda qaımana qazaq balasy mýzykamen ishki sher-muńyn qalaı tarqata aldy degen suraq týyndaıdy.
– Burynǵy kópti kórgen kónekóz aqsaqaldarymyz ben aq samaıly ájelerimiz, tipti alysqa barmaı-aq ózimiz kýá keshegi qarııalarymyz kúı tartylyp, án shyrqalǵanda: «beý, shirkin!», «paı-paı, shirkin!», «jasa! bárekeldi!» degen sózdermen qoshemetin bildirip otyratyn. Muńly, oıly, tolǵamdy án-kúı bolsa, «qaıran, dúnıe-aı!», «esil ómir-aı!» dep, ótken ómirin saǵynyshpen eske alǵandaı ishindegi kúrsinisin shyǵaryp alatyn edi. Shynymen de, ertedegi dana qarttar naǵyz esti tyńdaýshy edi ǵoı, ónerden quralaqandyǵyna qaramastan olardyń dombyra shertpeı-aq, án salmaı-aq, jaı tyńdaýshy retinde «jalǵan dúnıe-aı!» degen jalǵyz aýyz sózben-aq ishtegi bar sher-muńyn, óksik-ókinishin basyp alatynyn qaıtersiń! Al ájelerimiz urshyqtaryn ıirip otyrǵanda aýyldyń alty aýyzyn áýelete salatyn, bir jaǵy isin de tap-tuınaqtaı oryndap, sherin de eljireı tarqatyp alatyndyǵyna qalaı tańdaı qaqpaısyń. Bul kórinis orta jastaǵy talaı azamattyń kóz aldynda shyǵar. Osy kúnge deıin keı ájelerimiz «Ahaý, Semeı», «Dýdaraı», «Aqqum» sekildi halyq ánderin shyrqaǵanda, ózderi de bir raqat sezimdi bastan keshetinin baıqaısyń. Mundaı ánderdi oryndaǵan burynǵy ájelerimizdiń oı-óresi týraly sóz óz aldyna bólek áńgimege arqaý-aý. Al qazir she? «Astanada joq, joq, Aqtóbede joq, joq», bolmasa «tirlik bolsyn ómirde, birlik bolsyn elimde» dep otyz ret qaıtalanyp aıaqtalatyn ánderge qushtarlyǵymyzdyń artyp ketkeni soraqylyq emeı, nemene. Osyndaı arzan ánderdi halyq kádimgideı tyńdaıdy, al bes-alty jastaǵy oıyn balasy ony jattap alyp aıtady, oǵan ata-anasy máz. Sóıtip otyzdan asqan azamattyń rýhanı azyǵy bes-alty jastaǵy sábıdiń deńgeıimen teńesip qalǵanyn baıqamaı qaldyq. Sultanmahmut Toraıǵyrov bir sózinde «...bizdiń halyq ánqumar halyq...Bireý qolyna dombyra ustap án sala bastasa, oıdaǵy-qyrdaǵysy jınalyp, segizdegi bala, seksendegi shalyna deıin qalmaı qaýmalap, aıtshy-aıtshylap janyn jaǵasyna keltiredi. Bara-bara ne bolsa da sol ándegi rýh súıegine sińedi, qulaǵynda qalady» deıdi. Al, búgingi tańda rýhsyz, jaǵymsyz, sózi arzan, áni bir saryndy áýenderdi súıegimizge sińdirýdemiz, bul degen bolashaqty jarymjan jarmamen aldap, aýrý etýmen teń.
– Qazir ózi áýleki áýez ben áýmeser áýen qaptap ketken joq pa?
– Taǵy bir aıtatyn jaıt, rýhy myqty mýzykany tyńdaı almaýdyń saldarynan, adamnyń ishki jan-dúnıesi, sezim álemi qanaǵattanbaǵandyqtan indetke shaldyǵý kóbeıdi. Eldiń ishinde, orta jáne egde jastaǵy adamdarda ınsýlt, ınfarkt sekildi bas, júrek, qan tamyrlary túıindeletin aýrýlar beleń alyp barady. Munyń bir sebebi qoǵamnyń qıyndyǵy, ekologııanyń buzylýy da shyǵar, biraq ýaqyttyń qıynshylyǵy baǵzy zamanda da budan soraqy bolmasa, kem bolǵan joq-aý. Al ekologııanyń zardaby basqa da túrli aýrýlarmen sıpattalady. Menińshe sol qıynshylyqqa tótep beretin rýh, rýhanı azyqtyń jetispeýinen týyndaıtyn jáne sol rýhty kóteretin, ishki jarany jazatyn esti áýez, taza únniń nári jetpegendikten bolyp jatqan zardap sekildi. Birde Aıtqalı Jaıymov aǵamyz: «Búgingi tańda oıly mýzykany tyńdaı almaıtyn hálge jettik, mýzyka ataýly ózindik obraz jasaıtyndaı oıly bolýy kerek, ókinishke qaraı, tarsyldaǵan estradany tyńdaǵan halyq qandaı oı túısin...» dep edi. Dóp túskendeı, fılosofııalyq kúılerdi, ásem án men terme-jyrlardy ysyryp qoıǵanymyz ras qoı. Al alqa-qotan jıynda ishtegi sherdi aqtaryp tastap, «beý, shirkin!» dep ezeýrep, esti dúnıeniń erkin esilýine emeýrin tanytyp otyratyn qaıran, burynǵy halyqtyń jurnaǵy da qalmaı barady. Baıyrǵy oı-óresinen, qulaq túrisinen aıyrylǵan qara tobyr qarasynyń qalyńdap bara jatýynyń bir sebebi osy da bolar. Toqeterin aıtqanda, alpys eki tamyrdy ıdiretin ulttyq mýzykamyzǵa kóńil bólmeı júre bersek, janymyz da, tánimiz de jazylmaıtyn dertke shaldyǵary haq. Memleket tarapynan Qudaıǵa shúkir, shildeniń 1-i «Dombyra kúni» bolyp jarııalandy, Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy, odan keıingi «Uly Dalanyń jeti qyry» maqalasy salaǵa aıtarlyqtaı serpilis alyp kelgeni ras. Deı turǵanmen belgisiz sebeptermen áli de ulttyq tárbıe, ulttyq mýzykamyzdyń háli bir sarynda keledi. Mine, osy turǵyda kózi ashyq, zııalymyn degen barlyq ult janashyrlary urpaq úshin dabyl qaǵatyn kez keldi. О́ıtkeni qazir halyqı áýenimizden, ulttyq kolorıtimizden, áýezdik naqyshymyzdan aıyrylýǵa jaqynbyz. Sonyń saldarynan ulttyq sana-sezim men talǵamnan kóz jazyp, urdajyq qalypqa túsýimiz ǵajap emes!
– Shyǵarmashylyq adamy úshin óner joly ınemen qudyq qazǵandaı mehnaty mol qıyn soqpaq dep jatady. О́ner soqpaǵynan ózińiz qandaı sabaq túıdińiz?
– Túrkııanyń Ystambul qalasynda 2014 jyly eki eldiń dostyq qarym-qatynasyna arnalǵan mádenı shara ótti. Sonda Mirjaqyptyń «Áýez» kúıin taýyp, Astanaǵa alyp keldim. Alash qaıratkeriniń kúıin redaksııalap, óńdep, alǵash ret orkestrge túsirdim. Bul kúı Túrkııa saparynan keıin belgili ǵalym Ábdýaqap Qaramen birigip jazylǵan «Túrkııa qazaqtarynyń án-kúıleri» atty kitapqa endi.
Munan basqa «Kúı saryn» atty jınaǵym jaryq kórdi.
Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan konsertte «Haq-Nazar» kúı-poemam, «Shyńǵyshan» teatrlandyrylǵan konsertinde «Muqalı» kúı-poemam oryndaldy. «Úsh əýlıe», «Baıbaraq batyr», orkestrdiń súıemeldeýimen jeke dombyraǵa arnalǵan «Talpynys», «Qyzǵysh qus» kúılerim, sonymen qatar Qabılasa jyraýdyń sózine arnap birneshe maqamym (ən) jazyldy. «Aqseleýdi ańsaý», «Aqbar», «Qysqa ǵumyr», «Aqjarqyn aqjeleń» kúılerim jəne de «Týǵan jer» (sózin jazǵan N.Qalqa) , «Mənshúk erligi» (sózin jazǵan A.Seıtaq) ənderim bar.
Almatydaǵy P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy kolledjdiń 4-kýrsynda oqyp júrgende XIX respýblıkalyq kolledjaralyq baıqaýdan júlde aldym. Muny aıtyp otyrǵan sebebim, halyq kúıi «Aqsaq qulandy» oqyp júrgen kezimde bir kúnde jattap alyp, úlken bir keshte oryndadym. Konsertten soń meni Qurmanǵazy orkestriniń bas qobyzshysy, ustazymyz Nurlybaı Sultanov aǵa shaqyryp aldy. Birneshe oqytýshy áńgimelesip tur eken. Aǵamyz maǵan ádeıilep burylyp: «Nurlanjan, «Aqsaq qulan» kúıin Qazaqstanda úsh-aq adam jaqsy oryndaıdy, birinshisi Aısa Shəripov, ekinshisi Nurǵısa Tilendıev bolatyn, al úshinshisi..., – dep sál kidirip turdy da, – sensiń» demesi bar ma. Men abdyrap qaldym. Sasqanymnan: «Oı, aǵa shyn aıtyp tursyz ba?» dedim. «Əı, balam-aı, egde adamnyń jas balaǵa jalǵan sóılep, jalpyldaǵan kezi joq. Shyny solaı. Kúıdi babyna keltirip, múltiksiz oryndadyń» dedi. Sol kúni kóz ilmeı, tań atyrdym. Sodan keıin 1998-2002 jyldary Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynda oqydym. Respýblıkalyq baıqaýlarda talaı ret laýreat atandym. 2011 jyly «О́z elim» halyqaralyq festıvalinde dırıjerleý atalymy boıynsha 1-oryn aldym. Sol jyly Taldyqorǵanda ótken «Elge arnaý» respýblıkalyq kompozıtorlar baıqaýynda «Oraqty batyr» kúıim 3-oryndy ıelendi. Biraq ustazymnyń álgi bir aýyz sózi, senimi men úshin ómir boıy sabaq bolyp qaldy. О́z-ózime «sol senimdi aqtaı aldym ba?» degen suraqty jıi qoıamyn.
– «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda elordanyń 20 jyldyǵy qurmetine «Shattan, elim» atty jeke konsertińiz ótkeni málim. Alda taǵy qandaı josparlaryńyz bar?
– 2008 jylǵy shyǵarmashylyq keshimnen keıin araǵa on jyl salyp jıǵan-tergen baılyǵymmen bólisýdiń sáti taǵy tústi. Jurttyń aıtýynsha, jaman ótpegen sııaqty. Munymen óner-darııa sarqylmaıdy, áli de alda josparlaǵan jobalarym bar. «Aryq sóılep, semiz shyq» deıtin qazaqpyz ǵoı. Sondyqtan ázirge ol týraly syrymdy ishke búge turýǵa týra keledi... Bir áttegen-aıy, álgi keshti túsirýge aldyn ala kelisken qazaqstandyq telearnalardyń týra konsert ótetin kúni kelmeı qalmasy bar ma? Jalpy elimizdegi arnalarǵa aıtar datym bar. Olar taza ulttyq saryndaǵy mýzykaǵa onsha kóńil aýdara qoımaıdy, bularǵa kóbine arzan shoý kerek. Birinshiden, bul shara elordamyzdyń 20 jyldyǵyna arnalyp ótti. Ekinshiden, «Dombyra kúni» ulyqtalǵan jyly ulttyq ónerimiz barynsha dáriptelip jatsa nesi aıyp edi?! Mán bersek, mádenı muranyń keni ulttyq mýzykalyq shyǵarmalar emes pe? Sony túsinbeıtin bular neǵylǵan jandar ózi. Álde qazaqtyń qaımaǵy buzylmaǵan halyqtyq án-jyryna ishteı jaýlyǵy bar ma? Ulttyq mýzykalyq murany tabandary tozǵansha izdep júrip túsirmeı me jazǵandar.
«Ańqaý elge – aramza molda» degendeı, keıde toı men sahnany shatastyryp aldyq-aý degen oıǵa tirelesiń. Toıda da, sahnada da sol bir kórinis bop ketti. Endi biz ulttyq mýzykamyzdy qalypqa keltirmesek bolmaıdy. Halyqqa usynylatyn konserttik baǵdarlamalardy, telearnalar men radıodan beriletin ənderdi suryptaıtyn komıssııa qurylýy kerek. Iаǵnı, sanaly túrde saraptama jasaıtyn, barlyq mədenı is-sharalardy qadaǵalaıtyn ortalyq ornyǵýy kerek. Al eger myna betimizben kete bersek, jaqsy men jamandy aıyra almaıtyn qalypqa túsemiz. Sebebi jas sana oıly mýzyka tyńdasa ǵana esti adamǵa aınalady. Əıtpese «oıly adamǵa oryn joqtyń» kebin kıemiz.
Áńgimelesken Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»