Kósheli túsinigi at ústinde qalyptasqan elmiz

El gazeti «Egemende» jarııa­­lanǵan Elbasynyń «Uly dala­nyń jeti qyry» atty maqala­syn muqııat oqyp shy­ǵyp,  «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» baǵdar­la­malyq maqalasynyń zańdy jal­ǵasy ekenin ańǵardym. Kósh­pendi tegimizdiń, sonyń ishinde ózimniń janyma asa jaqyn bire­geı qyrymyz – «Atqa miný­men» bastalǵan maqala meni qýant­ty. О́ıtkeni kóshpelilik tany­my­myzdaǵy kósheli túsinigimiz at ústinde qalyptasqan elmiz. Bizdiń eski qazaqta «oń-solyn taný» degen uǵym da osy atqa minýmen tikeleı baılanysty. Mysaly, jylqynyń jaı turǵandaǵy oń jaǵyn qazaq «miner jaq» deıdi de, sol jaǵyn «qamshylar jaq» dep ataıdy. Endi at jalyn tartyp minip, ústine shyqqanda jańa­ǵy «qamshylar jaq» avtomatty túrde oń jaq bop, jerden qara­ǵandaǵy «miner jaq» sol jaq bop shyǵa keledi. Sonda at jalyn tartyp minip, dóńgelengen dúnıege at ústinen qaraı alǵan jas qana «oń-solyn» anyq tanıtynyn ańǵarǵan qazaqı qarapaıym ǵana pálsapa týmaı ma?! Osy qazaqy tanymdy búgingi qazaq balasy umytpasa, keshegi ata-babasynyń erligi men kemel aqyl-oı bıiginen umtylary haq ekenin Elbasymyz aıtyp otyr. Jylqy mádenıetin kez kelgen qazaq balasy bes saý­saǵyndaı bilmeı tarıhı ja­dymyzǵa orala almaıtynymyz belgili. Meniń ertedegi bir aıtys­ta aıtqan: «Adyrdan adyr orǵy­ǵan, jylqy atasy kerqulan, al, meniń atam Er túrik» degen jyr joldarym esime túse ketkeni. 

Besinshi áńgimede «Túrki álemi­­niń besigi» de Altaıdaǵy ataq­ty «Berel» qorǵanynan tabyl­ǵan on jeti jıren at ta osy maqaladaǵy árbir tuǵyrnama­nyń bir-birimen saba­qtastyǵyn kórsetip tur. Berel­­den tabylǵan altyn adam­nyń bezendirilýindegi ań stıli de, Uly daladaǵy ejelgi metallýr­gııany meńgerip, altyn qorytqan ba­balar ónerin pash etpek. Búgin­gi jahandaný zamanynda jas ur­paqtyń sanasyn bógde jurttardyń zamanaýı mádenıeti jaýlap bara jatqan ýaqytqa qar­sy turarlyq qaýqardy osy maqala­daǵy táptishteı aıtyl­ǵan ulttyq qundylyqtar ǵana qut­qara alady dep oılaımyn. Keshegi kósheli mádenıetimizden tamyr tartqan, Uly dalada, Uly Jibek joly boıynda jaýhar máde­nıet jasaǵan kósh­peli tany­my­myzdan kindik úzbeı, bola­­shaqqa baǵyt alǵan uly kóshi­miz­diń baǵdaryn aıqyndap ber­gen Elbasy maqalasy ár qazaq bala­syna oı salary anyq. Jáne osy baǵdarlardy yqtııatty túr­de júze­­ge asyrýǵa árqaısymyz at­sal­y­sýymyz kerek dep oılaımyn. 

Dáýletkereı KÁPULY,

aqyn, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Astana fılıalynyń  tóraǵasy