Tehas shtatyndaǵy Brýks aýdanynyń ortalyǵy Falfýrrıastan taıaý mańdaǵy shekaraǵa deıin kólikpen bir jarym saǵat ýaqyt ketedi.
Azam AHMED, Merıdıt KOHÝT,
«Nıý-Iork Taıms» – Falfýrrıas (Tehas, AQSh)
Avtomagıstral bastalǵan Tehas shtaty butaly alqapqa jalǵasyp, alasa aǵashtar ár jerge uıysyp, tikendi taldar qumdy jazyqqa deıin jalǵasyp jatyr. Meskıtter, koleogın, akasııa sekildi butaly ósimdikter kókjıekten uıysyp kórinedi.
Shekara 125 kılometr qashyqta jatyr. Keıingi 15 jylda Brýks aýdany arqyly shekaradan ótýge talpynǵan 700-den astam adam qaıtys boldy. Olar osynaý atyraptan jol taba almaı, ystyqtan, shólden qaza tapqan. Osynda baqıǵa attanǵandar sany odan da kóp ekeni anyq. Aýdan sherıfi Bennı Martınestiń oıynsha, ár 5 adamnyń múrdesi ǵana tabylady.
Jyldar boıy máıitter Falfýrrıastaǵy aýdandyq mazaratqa aparylyp, apyl-ǵupyl, shala qazylǵan qabirlerge jerlenip kelgen.
Munda jer qoınyna tapsyrylǵandardyń naqty sanyn eshkim aıta almaıdy, óıtkeni aýdan ákimshiligi 2013 jylǵa deıin tirkeý júrgizbegen-di.
Ońtústik Tehas adam quqyqtary ortalyǵynyń ókili Eddı Kanales máıitterdi qaıta qazyp, olardyń kimge tıesili ekenin anyqtaýǵa talpynady.
Antropologtar 2013 jyldan beri stýdenttermen birge kelip, múrdelerdi qazyp, DNK úlgilerin jınap keledi. Olar jergilikti kór qazýshylardyń nusqaǵan jerinde kishkene or qazady. Sodan keıin DNK úlgisi jınalyp, joǵalǵan adamdar týraly aqparat tirkelgen qordaǵy málimetpen salystyryp kóredi.
Osy mazaratta qazylǵan 150-den astam máıittiń 30-y kimge tıesili ekeni anyqtaldy. «Bul jaqynyn joǵaltqandar úshin kerek» deıdi Tehas memlekettik ýnıversıtetiniń saraptamalyq antropology Keıt Spredlı.
Onyń aıtýynsha, máıitter bastan ótken oqıǵasyn aıtyp beredi. Máselen, bir adam urylardan iz jasyrý úshin qaltasyna aqshanyń kóshirmesin salyp alǵan eken. Basqalary birge ákele jatqan janýarmen birge jerlengen. Endi birinde kıim bolsa, qalǵandarynyń qańqasy ǵana qalǵan. Iаǵnı, máıitti tapqanǵa deıin kóp ýaqyt ótken.
2013 jylǵa deıin mundaǵy máselege bas aýyrtqandar az edi. Sol kezde 130 máıit tabylǵan-dy. Aýdanda bir jylda munshalyqty múrde kezdespegen-tuǵyn. Álbette, bul - bir jylda ǵana qaıtys bolǵandar sany emes.
AQSh bıliginde qyzý talqyǵa túsken shekara qaýipsizdigi jónindegi pikirtalas osy arady mekendeıtinderdi mazalamaıdy. «Munda eshqandaı daǵdarys nemese tótenshe jaǵdaı bolyp turǵan joq» deıdi Fılıp Gomes.
Doktor Spradlı qolynan kelgen kómegin kórsetkisi keledi. «Otbasymnyń bir múshesi shetelge baryp, eshqashan qaıta oralmasa ne bolar edi? Osyny kóp oılaımyn. Bireý telefondy kóterip, kómektese me? Tutqany alǵan kúnniń ózinde kómektesýge ynta tanyta ma?» deıdi ol.