Qazaqstanda grek-rım kúresiniń baı dástúri bar. Jeńispen órilgen sol bir jyldar kúni búginge deıin kóz aldymyzda. Jerlesterimiz ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap, Odaqtyń eń ozyq komandalarynyń sanatyna erkin qosyldy. Al ol kezderi KSRO chempıonatynda oza shabý – jer jahannyń myqtylary bas qosqan dúbirli dodalarda daralanýdan da qıyn bolǵanyn kózi qaraqty jankúıerler jaqsy biledi.
Qazaqstanda qalyptasqan myqty bapkerlik mekteptiń arqasynda bizdiń balýandar birinen keıin biri bıik belesterdi baǵyndyra bastady. Vadım Psarev, Petr Matýshak, Anatolıı Jarkov, Rom Ilmatov, Vladımır Ýgrenınov, Vıktor Ermakov, Aıanbek Aldabergenov, Bolat Turlyhanov jáne taǵy basqa maıtalman mamandar tárbıelegen sportshylar óz dáýiriniń daraboz sportshylaryna aınaldy. Osy shoq juldyzdardyń aldyńǵy leginde myna balýandar tur:
Anatolıı Kolesov – Tokıo Olımpıadasynyń jeńimpazy (1964), álemniń úsh dúrkin chempıony (1962, 1963, 1965); Valerıı Anısımov – álem chempıony (1965), álem chempıonatynyń kúmis júldegeri (1966); Vladımır Bakýlın – Mehıko Olımpıadasynyń kúmis júldegeri (1968), álem chempıony (1967); Valerıı Rezansev – Mıýnhen (1972) men Monreal (1976) Olımpıadasynyń jeńimpazy, álemniń bes dúrkin chempıony (1970, 1971, 1973, 1974, 1975); Anatolıı Nazarenko – Mıýnhen Olımpıadasynyń kúmis júldegeri (1972), álemniń úsh dúrkin chempıony (1970, 1974, 1975), álem chempıonatynyń kúmis júldegeri (1971); Anatolıı Bykov – Monreal Olımpıadasynyń jeńimpazy (1976), Máskeý Olımpıadasynyń kúmis júldegeri (1980), álem chempıony (1975); Shámil Serikov – Máskeý Olımpıadasynyń jeńimpazy (1980), álemniń eki dúrkin chempıony (1978, 1979); Jaqsylyq Úshkempirov – Máskeý Olımpıadasynyń jeńimpazy (1980), álem chempıony (1981) (sýrette); Igor Rostoroskıı – álemniń eki dúrkin chempıony (1975, 1977); Dáýlet Turlyhanov – Seýl Olımpıadasynyń kúmis júldegeri (1988), Barselona Olımpıadasynyń qola júldegeri (1992), álem chempıony (1987), álem chempıonatynyń qola júldegeri (1989).
Osy oraıda biz tek Olımpııa oıyndary men álem chempıonatynda júlde alǵan sportshylar jaıynda ǵana baıandadyq. Al odan bólek, Eýropa birinshiligi, álem kýbogy jáne basqa da tolyp jatqan dúbirli dodalar bar. Sol jarystarda da jasyndaı jarqyraǵan jerlesterimizdiń qatary qalyń.
Táýelsizdik alǵannan keıin de jeńispen órilgen tamasha dástúr óz jalǵasyn tapty. 1996 jyly Atlantada alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda Iýrıı Melnıchenko bas júldeni oljalaǵanda, barsha qazaqstandyq jankúıer bórikterin aspanǵa atyp qýandy. 2004 jyly Afınada Mkhıtar Manýkıan men Georgıı Sýrsýmııa, 2008 jyly Beıjińde Nurbaqyt Teńizbaev jáne 2012 jyly Londonda Danııal Gadjıev júldegerler qatarynan kórinip, barsha jurtty qýantty.
1993 jylǵy Stokgolmde ótken álem chempıonatynda Dáýlet Turlyhanov kúmis medaldi enshilese, 1994 jyly Tamperede Iýrıı Melnıchenkoǵa teń keler eshkim tabylmady. 1995 jyly Pragadan qos kúmispen oraldyq. Aıtýly júldelerdiń ıegerleri – Iýrıı Melnıchenko men Baqtııar Baıseıitov. 1997 jyly Vroslavta Iýrıı Melnıchenko qaıta jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi. 1998 jyly Shvesııanyń Evle qalasynda Mkhıtar Manýkıan men Baqtııar Baıseıitov aldyna jan salmady. 1999 jyly Afınada Mkhıtar Manýkıan ekinshi márte chempıondyq ataqqa qol jetkizdi.
Jańa ǵasyr tabaldyryqtan attaǵannan keıin Almat Kebisbaev pen Nurmahan Tynalıev úsh retten júldegerler sanatyna qosyldy. Olardan bólek, Georgıı Sýrsýmııa, Ermek Kóketov, Nurbaqyt Teńizbaev, Dosjan Qartyqov, Meırambek Aınaǵulov, Demeý Jadyraev, Aıdos Sultanǵalı jáne Meıirjan Shermahambet syndy sańlaqtar dál sondaı qurmetke bólendi.
Kezinde Qazaqstannyń grek-rım kúresi sheberleri álem chempıonatynyń jalpy komandalyq esebinde úzdik úshtiktiń qatarynan kórinip, KSRO jáne Azııa deńgeıindegi dodalarda dara shyqqany da jankúıerlerdiń jadynda. Olaı bolsa, kúrestiń osy túrinde bizde jeńispen órilgen baı dástúrdiń baryna eshkimniń kúmáni bolmaýǵa tıis.
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»