Aıdana Alaman – jas dramatýrg. 2012 jyly T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń dramatýrgııa fakýltetin Sultanáli Balǵabaevtyń sheberhanasy boıynsha bitirgen. Búginde M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty «Teatr jáne kıno» bóliminde qyzmet etetin talantty dramatýrgtiń 2017 jyly M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq qazaq drama teatrynda «Júregimniń ıesi» atty pesasy sahnalanyp, sodan beri anshlagpen júrip keledi. Sondaı-aq Aıdana keńestik dramatýrg N.Erdmannyń «Samoýbıısa» pesasyn aýdaryp, ákemteatrdyń sahnasynda «Janqımaq» degen ataýmen 2018 jyldyń qarasha aıynda alǵashqy premerasyn ótkizgen.
– Aıdana, dramatýrg pen ssenarıstiń aıyrmashylyǵy qandaı? Sebebi biz tanıtyn jas dramatýrgterdiń kópshiligi televızııanyń tóńireginde júredi.
– Ssenarıst negizinen beıneónimderge, ıaǵnı fılmder men televızııalyq serıaldarǵa ssenarıı jazady. Al dramatýrgtiń jumysy taza teatrǵa negizdeledi. Biraq jalpylama qaraǵanda eki kásip te ózara jıi toǵysyp jatady. Sondyqtan dramatýrgter de televızııa salasynda jumys isteı beredi.
– Mysaly, siz sııaqty ma?
– Iá, men sııaqty. Biraq ózim osy áreketti onsha quptamaımyn. Sebebi TV ınkýbator álde zaýyttyń konveıeri sııaqty, kún saıyn efır, taýsylyp bitpeıtin túsirilim, jumyryna juq bolmaıtyn eńbegiń jutyla beredi. Ýaqytymdy kóp alady. Keıde tipti ózimdi sarqyla bastaǵandaı sezinemin. Degenmen jastyq shaqta materıaldyq jaǵdaıdy da túzep alý kerek. Sebebi nan bolmasa, án qaıdan bolsyn?!
– Sonda dramatýrgııamen baıýǵa bola ma?
– Dál osy kásippen baıý múmkin emes-aý... Eger ssenarıı jazýdy qatar alyp júrmeseń...
– Dramatýrg bir pesany qansha ýaqytta jazýy múmkin?
– Ázirge biletinim Shymkent teatrynda Saıa Qasymbek degen dramatýrg apam bar, «mıymda pisip tursa, 2-3 kúnde bir pesa jazyp tastaımyn» degeni bar edi. Al qalǵandary jylyna myqtaǵanda 3-4 pesa jazatyn shyǵar.
– О́zińiz jazǵan pesa boıynsha qoıylǵan spektakldi kórýge qanshalyqty jıi barasyz?
– О́z jumysymdy sahnadan kórgendi unatpaımyn. Premerada ıneniń ústinde otyrǵandaı kúı keshemin. Sebebi pesa jazyp otyrǵanda arshyp alǵan jaralaryma, akterler oıyn barysynda tuz sebedi. О́te túsiniksiz sezim, osy jaısyzdyqty qaıta-qaıta basymnan ótkergim kelmeıdi. Qoıylymnyń daıyndyǵy barysynda eki-úsh ret qadaǵalaǵanym, sosyn premeraǵa kelip syn kózben qaraǵanym bolmasa, basqa kezde múldem barmaımyn.
– Zamanaýı teatr ónerinde kim birinshi turý kerek? Rejısser me, álde dramatýrg pe?
– Osyǵan deıin dramatýrg birinshi bolyp kelgen. Zamanaýı teatr talaby boıynsha qazir rejısser birinshi turýy kerek. Keıbir aǵa býyn dramatýrgterimiz osyny qabyldaı almaǵandyqtan, «erteń premera» degen kúngi daıyndyqty kórip, premeraǵa ruqsat bermeı, trýppaǵa, búkil teatrǵa renjip jatady. Túsinemin, árıne, pesadaǵy ár sóz avtordyń janyn, júregin jaryp shyǵady. Degenmen búginde sóz qýalasatyn emes, negizinen áreketke baǵyttalǵan, qysqa-nusqa jınaqylyqty talap etetin zaman týdy. Uzyn-sonar shubalanǵan mátindi eshkim tyńdap otyrmaıdy, zamanaýı messendjer tili aınalymǵa endi. Eki qoıylymda da rejısser jaǵynan jolym bolǵan dramatýrgpin. Sebebi rejısser Árıdash Ospanbaeva ekeýmiz bir dáýirdiń, ınternet tárbıelegen ǵasyrdyń urpaǵymyz. Bir-birimizdi qashan da aıtqyzbaı túsinemiz...
– Taptaýryn bolsa da, taǵy da suraýymyzǵa týra keledi: qazirgi qazaq teatryna ne jetispeıdi? Sebebi jas dramatýrgtiń bul turǵydaǵy pikiri bólek bolýy kerek...
– Bizde shúkir, talantty akterler de, rejısserler de jeterlik. Tipti túkke turǵysyz keı pesalarǵa janyn berip oınap jatqan akterlerdi kórgende aıap ketemin. Dramatýrg retinde ol kisilerge súbeli dúnıe qaryz ekenim esime túskende, qatty uıalamyn. Qazaq teatryna ótkir áleýmettik máseleni kóteretin pesalar jetispeıdi. Sahna erekshe súıetin klassıka da, tarıhı taqyryptaǵy nemese aýdarma spektaklder de, árıne kerek. Degenmen árkim óz dáýirin jyrlasa, sol kezeńniń muń-muqtajyn túgendese, ult bolashaǵy úshin sol kóbirek paıdaly bola ma dep oılaımyn. Sondaı-aq teatrdyń tehnıkalyq múmkindikterine kóp kúsh salý kerek. Shetelde áldeqaıda eskirip ketken tásil bolsa da, sahnadan jańbyr jaýdyra alǵanymyzǵa biz áli máz bolyp júrmiz.
– Qandaı jas dramatýrgter bar? Nege únderińiz baıaý shyǵyp jatyr?
– Búginde 60-70 jasty eńsergen dramatýrgterden keıin biraz tynyshtyq ornaǵany belgili. Degenmen qazir kásibı jas dramatýrgter joq emes. Ánnas Baǵdat bastaǵan, Álibek Baıbol, Murat Qolǵanat, Mereı Qosyn, Álisher Aıtýar, Madına Tóle, Aqmonshaq Ahmet syndy pesaǵa san qyrly sheberlikterin salyp júrgen dramatýrgter bar. Rasynda únimiz aqyryn shyǵyp jatyr, sebebi dramatýrgııa kez kelgenge jalynan sıpata beretin janr emes, ekinshi jaǵynan, Qazaqstandaǵy 60-qa jýyq teatrǵa aınaldyrǵan bes-alty jas maman jete bermeıdi. Sosyn, azdaǵan jalqaýlyǵymyz taǵy bar.
– Aldyńǵy býyn dramatýrgterdiń barlyǵy dramatýrgııaǵa jazýshylyqtan aýysyp edi. Sizder birden dramatýrgııaǵa mamandandyńyzdar. Artyqshylyǵy men kemshiligi nede?
– Joǵaryda atalǵan jas dramatýrgterdiń barlyǵy derlik qosymsha proza, poezııa janryn qatar alyp júrgender. Menen basqasy. Men negizinen ónertaný ǵylymyna qaraı oıysyp ketkendikten, jazýshylyq aýylyna at shaldyrmadym. Jazýshydan dramatýrgke aınalý qıyn, ońaı bolsa, Jazýshylar odaǵyndaǵy 800 jazýshy endigi 800 dramatýrgke aınalyp keter edi ǵoı. Al dramatýrgten jazýshyǵa aınalý jeńilirek. Bul ózi mamandyqtyń spesıfıkasyna baılanysty dúnıe. Birden dramatýrgııany meńgerýdiń artyqshylyǵy, pesań keıin ujymdyq ónerge aınalatyndyqtan, oqıǵany arnaıy tehnıka boıynsha jumyr qurastyrýdy, belgilengen tártipke baǵynýdy úırenesiń. О́zińdi jerdegi kishigirim jaratýshy sezinesiń. Árıne, bul sózim úshin Qudaı ózi keshirsin...
– Qazir qandaı pesa jazyp jatyrsyz?
– Mıymda ıdeıa da, sıýjettik jeli de kóp. Qaınap, pisip jatyr... Tek olar qaǵaz betine túsýge asyqpaı júr. Soǵan qaraǵanda tolyq pisip úlgermegen sııaqty. Degenmen bir aktrısaǵa arnalǵan jumysymdy bastadym, buıyrtsa, bitiremin dep otyrmyn. Bir qýantarlyǵy, memleket tarapynan dramatýrgterge arnalǵan kóptegen konkýrstar uıymdastyryp jatyr, «Jazamyn, sahnalanamyn, tanylamyn» degen adamǵa múmkindik óte kóp. Tek jatpaı-turmaı eńbektensek bolǵany...
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY