Kúni keshe Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasynyń negizinde jeńildetilgen avtonesıelendirýge arnalǵan joba daıyndap ony qazaqstandyqtarǵa usynyý qajettigin aıtqan bolatyn. О́z kezeginde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bul usynysqa qoldaý bildirdi. Buǵan deıin de elimizde jańa temir tulparlardy nesıege alýdyń talaptary bekitildip, jyldyq paıyzdyq mólsherleme 4 paıyzben berile bastaǵan bolatyn. Baǵdarlama nátıjeleri onyń tıimdi ekenin kórsetýde.
Otandyq óndiriske serpin berdi
Álemdik mashına jasaý salasyna 2015 jyldan bastap suranys kúrt tómendeı bastady. Jańǵyrtýǵa bólinetin ınvestısııanyń azaıýy, kásiporyndardy nesıeleý sharttarynyń qıyndaýy syndy keri úrdister baıqaldy. Bul salada óndiristi tejeıtin túıtkildiń biri - kásiporyndy qarjylandyrý máselesimen baılanysty. Sonyń saldarynan áleýetin tolyq iske asyra almaı jatqan kásiporyndar sany artty. Dese de, elimizde mashına jasaý salasynyń «boıyna qan júrýi» úshin memleket tarapynan qoldaý kórsetildi. Elimizde alǵash ret jeńildikpen avtokredıt berý baǵdarlamasy osydan tórt jyl buryn sáýir aıynda iske qosyldy. Baǵdarlamanyń júzege asý ýaqyty 20 jylǵa eseptelgen-di. Al ony qarjylandyrý Infraqurylymdyq damýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde bólingen Ulttyq qor qarajaty esebinen júzege asty. Jeńildetilgen avtonesıe berýge arnalǵan memlekettik baǵdarlamany júrgizý úshin alǵashqy kezeńde 15 mlrd teńge, ondan keıin 11 mldr teńge bólinse sońǵy transh kólemi 8 mlrd teńgeni qurady. Bul qarajatqa 13 myńnan asa qazaqstandyq otandyq óndiristiń jańa avtokólikterin satyp aldy. Jyl saıyn shamamen 8-9 mldr teńgege 1,5 myń avtokólik nesıege berilgen. Qaryz alýshylarǵa kredıt berý revolverlik sıpatty ıelenedi, ıaǵnı jumys istep turǵan kredıtterdi óteýden túsetin tólemder jańadan avtokredıt berýge jumsalǵan. «Qazaqstan damý banki» AQ keltirgen aqparat boıynsha baǵdarlama alǵansh ret iske qosylǵan jyly bólingen 15 mlrd teńgeniń 86,14 paıyzy naqty ıgerilgen. Al úshinshi transh boıynsha baǵdarlamany keńeıtýge 8 mıllıard teńge somasynda qarajat bólinip, ekinshi deńgeıdegi bes bankke ıaǵnı. Halyk Bank, Evrazııalyq bankke, «Reseı jınaq bankiniń» Qazaqstandaǵy enshiles bankine jáne «SentrKredıt» bankterine 1 mıllıard 875 mıllıon teńgeden, VTB enshiles bankine 500 mıllıon teńge bólindi. Baǵdarlama operatory («Qazaqstannyń damý banki» AQ) «Azııa avto» AQ zaýytynyń ónimderin satyp alýshylarǵa bólingen qarajat somasynyń 50% mólsherinde — 4 mlrd teńge lımıt belgiledi. Qalǵan 4 mlrd teńgeniń lımıti «SaryarqaAvtopProm» zaýytyna tıesili. Bul zaýyt naryqqa jeńildetilgen nesıe arqyly 30 túrli kólik usynsa, qazaqstandyqtar memlekettik baǵdarlama sheńberinde «Azııa avto» AQ avtokólik qurastyrý zaýyty shyǵarǵan quny 2 595 000 teńgeden bastalatyn 30 modelge qol jetkize alady. «Eýrazııalyq Bank» AQ men «Bank SentrKredıt» AQ qaryzdardy qaraýǵa berilgen ótinimderdi qabyldaýǵa kirisip ketti. Jaqyn ýaqyttarda «Sberbank Rossıı» AQ EB, «Qazaqstannyń Halyq Banki» AQ jáne «Bank VTB» AQ EU úshinshi transh sheńberinde nesıe berýdi bastamaq.
«Qazaqstan Damý Banki» AQ baǵdarlama jumys istegen kezeńnen bastap 2018 jylǵy 11 qańtarǵa deıin jalpy somasy 39 mlrd teńgege 9 905 qaryz bergen. Nesıelerdiń 51%-y «Azııa avto» avtokólikterin satyp alýshylardyń úlesine tıesili. Onyń ishinde qaryz alýshylardyń jartysynan kóbi KIA, Skoda, Chevrolet jáne Lada kólikterin tańdasa, «AZIIа AVTO» AQ-nyń KIA brendiniń avtomobıline 2 277 qaryz alýshylardyń tańdaýy túsken. Kóshbasshy modelder tizimin Skoda Rapid (865), KIA Sportage (757) jáne Lada 4×4 (542) bastap tur.
Baǵdarlama shartyna sáıkes, satyp alynatyn avtokóliktiń maksımaldy quny 15 mln teńgeden aspaýy tıis. Nesıelendirýdiń shekti merzimi —7 jyl. Ataýly syıaqy mólsheri — jyldyq 4%-dan joǵary emes, sonymen qatar jyldyq tıimdi mólsherleme (oǵan saqtandyrý jáne avtokólikti kepilge salýdy resimdeý boıynsha shyǵyndar kiredi) jyldyq 7,5%-dan aspaýy tıis. Bastapqy jarna — 0%-dan bastalady (seriktes bank sharttaryna baılanysty), qaryz valıýtasy — teńge. Eń bastysy, tańdaýyńyz túsken kólik – Qazaqstanda jasalǵan bolýy tıis.
Ulttyq bank taıaýda iske qosýǵa nıetti jańa baǵdarlamanyń áli etek-jeńi ekshelegen joq. Ulttyq banktiń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, joba tek usynys retinde aıtylǵan, endi kelisim alynǵan soń, iske kirispek. Baǵdarlama bas aıaǵy bir aıdyń kóleminde tolyqtaı daıyndalyp, sharttary jarııalanady dep kútilýde.
Qazaqstandyq kólikterge suranys joǵary
Byltyrǵy jyldyń sońynda alǵash ret avto naryqtaǵy otandyq mashınalardyń satylymy 55 paıyzdy qurap, rekordtyq kórsetkish ornatty. Bul degenimiz árbir satylǵan eki kóliktiń bireýi – Qazaqstanda jasalǵan. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde uzyn-sany 52 467 avtokólik satylǵan. Bul kórsetkish 2017 jylmen salystyrǵanda 25,8%-ǵa joǵary. Byltyr jańa kólik satyp alýǵa ketken qazaqstandyqtardyń aqshasy - 449,2 mlrd teńge (~$1,3mlrd), aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 37,9%-ǵa joǵary.
О́tken jylǵy jalpy satylymdaǵy 27 178 avtomobıl (51,8%) ımporttyń úlesine tıesili, 25 289 satyp alýshy (48,2%) elimizdegi jasalǵan avtokólikterge tańdaý jasaǵan. «KazAvtoProm» Qazaqstannyń avtomobıl salasyndaǵy kásiporyndar odaǵynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Oleg Alferovtyń aıtýynsha elimizdegi tutynýshylyq suranysty qalpyna keltirý prosesi turaqty qarqynmen jalǵasýda, jyl qorytyndylary boıynsha qazaqstandyqtardyń avtokólik satyp alýǵa jumsaǵan shyǵyndary 500 mlrd teńge deńgeıine jaqyndady.
̶ Naryqtyq dınamıka boljamdy ekonomıkalyq ahýalmen, otandyq avtozaýyttar shyǵaratyn model portfelin belsendi keńeıtýmen jáne jeńildetilgen avtonesıeler baǵdarlamalaryn qosymsha qarjylandyrýmen qamtamasyz etildi. Jańa jeńil avtokólik satyp alýshynyń árqaısysy memlekettik baǵdarlama aıasyndaǵy qaryz aldy,-deıdi ol. Byltyrǵy kórsetkish boıynsha suranysqa ıe brendter reıtıngisin Lada bastap tur. 2018 jyldyń basynan bastap respýblıka aýmaǵynda reseı markasynyń 12 061avtomobıli satylǵan. Odan keıingi orynda Toyota modeliniń satylymy 11 215 birlikti qurady. Úshinshi orynda Hyundai markasy (7 626 avtokólik). Kóshbasshylar bestigin KIA (2593) jáne GAZ (2463) aıaqtap tur. Sondaı-aq, eń tabysty markalardyń TOP-10 qataryna Nissan (2188), Renault (1824), Ravon (1727), Volkswagen (1382) jáne UAZ (1348) endi.
Jeńil modelder reıtıngisinde Toyota Camry (4208 ), Lada Granta (3147 ) jáne Lada 4×4 jol talǵamaıtyn kóligi (3036) kóshbasshylar qatarynda. Modelderdiń TOP-5 qataryn Lada Vesta (2547) men Hyundai Tucson (2400) aıaqtap tur.
BIPEK Avto — Azııa avto holdıngi Qazaqstan naryǵynda eń iri dılerlik top mártebesin saqtap qala aldy. Esep berý kezeńiniń qorytyndylary boıynsha barlyq jańa jeńil avtokólik satyp alýshylardyń 31,2%-y (LCV qosa alǵanda) osy toptyń usynystaryna óz tańdaýlaryn jasady. Naryqtyń 22,3%-y KMK Astana Motors satylymyna tıesili. Sonymen qatar, qazaqstandyq avtoreteıldiń eń belgili qatysýshylarynyń ondyǵyna 8,1% úlespen Vıraj, Toyota City Almaty (5,2%), Allur Auto (2,5%), Mercur Auto (2,5%), Toıota Sentr Jetysý (2,2%), Aster Auto(2%), Avtomır (2%) jáne Toıota Sentr Atyraý (1,2%) endi.
Kólik satyp alýda eń belsendi qalalar kóshin Almaty qalasy (13 951 kólik satylǵan) bastap tur. Al byltyr Astanada 9 471, Atyraý 3893, Shymkent 3439 avtokólik satylypty.
«KazAvtoProm» Qazaqstannyń avtomobıl salasyndaǵy kásiporyndar odaǵy keltirgen boljam boıynsha bıyl elimizde shamamen 75 myń avtokólik satylmaq. Bul kórsetkishtiń jartysynan kóbi qazaqstandyq avtokólik óndirýshilerdiń úlesine tıesi.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»