Márııam BAIRAMÝKOVA: «Qazaq halqyna alǵysymyz sheksiz!»

Márııam BAIRAMÝKOVA: «Qazaq halqyna alǵysymyz sheksiz!»

Juma, 26 qazan 2012 7:30

 Pavlodardaǵy «Elbrýs» etnomádenı birlestiginiń  tóraıymy

– Márııam apaı, qarashaı, balqar, cherkesjáne qabarda jurttarynyń basynan ótkenqýǵyn-súrgin janyńyzǵa qat­ty batatyn bolar?

Juma, 26 qazan 2012 7:30

 Pavlodardaǵy «Elbrýs» etnomádenı birlestiginiń  tóraıymy

– Márııam apaı, qarashaı, balqar, cherkesjáne qabarda jurttarynyń basynan ótkenqýǵyn-súrgin janyńyzǵa qat­ty batatyn bolar?

– Men sol kezde bar-joǵy 2-aq jasta ekenmin. Áke-she­she­leri­miz ata-babalarymyz meken etken Soltústik Kavkaz jerinen qýyldy. Deportasııa bizdiń ul­ty­myz úshin tragedııa, zulmat boldy. Sebep-saldarsyz halyq jaýlary atandy. Qoldarynda esh­te­ńe de qalmaǵan, úısiz-kúısiz    qa­rashaı, balqar, qabarda, cherkes otbasylary qazaq jerine júk vagondarymen jóneltildi. Qýǵyn-súrginge tústi.

О́tkendi eske alý ońaı emes. Qazaqtar bizdi qarsy aldy. О́z­de­ri de aryp-ashyp otyrǵanymen ja­zyq­syzdan qýǵynǵa túsken­der­di rýhanı kúızelisten, kemsitý­shi­lik pen ashtyqtan aman alyp qa­lyp, sorpa-sýymen, nanymen bó­listi. Osy kúni qazaq jerine taǵ­dyrdyń aýyrtpalyǵymen kelgen qaısy ult ókili bolmasyn qazaq hal­qy­na aıtar alǵysy sheksiz. Sol bir qıyn ýaqytta bizdi baýyryna  basqan qazaq­tardyń keń peıil, baýyrmal qasıeti bolmasa, qazir ne bolar edik.

Osy kúnderi Ýspen aýdanynda  Janǵozynovtar otbasy turady. Otaǵasy  Hasan Shaqoıuly Jan­ǵo­zy­nov – balqar. Osy balany qazaq Aqpash Janǵozynov balalar úıinen asyrap alyp, ósirip, bilim bergen edi. Al búgingi kúni osy qazaq-balqar áýletinen ósip shyqqan urpaqtar eńbek etip, qyzmet jasap aramyzda júr. Men de solaı, áke-sheshemmen birge qazaq otbasynda ómirge qadam bas­tym. Eki jasymda osy jerge kelippin dedim ǵoı.  Tólebaıdyń otbasynda 8 jan bolsa, áke-she­shemniń 11 balasy bar edi. Osynshama adam  – bárimiz bir qazannan as ishtik, erjetip, el qataryna qosyldyq. О́zimizdi panalatyp ósirgen aýyl bizdiń Otany­myz­ǵa aınaldy.

Qulaǵymyzda úlkenderden jıi estıtin Elbrýs degen bir-aq sóz júretin. Keıin erjetkende bul sózdiń, bul taýdyń bizdiń ult ókilderi úshin baǵa jetpes qu­di­retti ekenine mán berip, kóz jet­kizdik. Ákem Albotty, kishkentaı boldym ǵoı, aǵa-apaılarymnyń aıtqandary­nan ǵana bilemin, oı­la­­ǵanymda óz balalary úshin janyn pıda etken qaısar jan kóz aldyma keledi. Osy qazaq aýylynda jerlengen.

– О́mir jolyńyz qalaı bastaldy?

– Men Tashkent, Almaty ýnı­versıtetterin bitirdim. Bizder 60-jyldardyń stýdentterimiz ǵoı. Zańger mamandyǵyn alyp shyq­­tym. Qyzmet jolyn oblys­ta­ǵy Aqsý qalasynda bastadym. Qala­nyń ákimshilik basqarý oryn­darynda, komsomol uıym­da­rynda belsendi jumys atqardym. Osy kúni qalada jumys jasap turǵan alyp zaýyttar, stansa­lar­dyń qu­rylysy qalaı júrgizilip, qalaı iske qosylǵany bizdiń kóz aldymyzda júzege asty.

– Turmys qurdyńyz, otba­sy­ńyz boldy?

– Árıne, qazaq jigitine tur­mysqa shyqtym. Jaqsy kúnder kesh jetse de úmitimiz, arman-maq­satymyz qaıta oralǵandaı bol­dy. Áke-sheshelerimiz saǵy­nysh­tan kóz jastaryn taýysqan, egile eske alatyn Elbrýs taýyna da baryp, muń-sherdi tarqatyp qaı­tatyn baqytty sátke qol jetti. О́z ultyńnyń ósip-óngen, ta­myry, túbi jatqan eldi, jerdi kórý qanshalyqty mártebe ekenin túsindik. Allaǵa shúkir, qýǵyn-súrginge ushyraǵan az ult ókil­deriniń de tynysy keńeıip, butaq jaıyp, urpaqtary jalǵasyp jatyr. Qazir bar qýanyshym – nemerelerim.

– О́zińiz basqaratyn  «Elbrýs» etno-mádenı birlestigi qıyn kúnderdiń ornyn toltyr­ǵandaı bola ma?..

– Joǵaryda aıtqanymdaı, bala kezden qulaǵymyzda Elbrýs degen sóz júrdi. Áke-sheshelerdiń kóz jasyn tókken saǵynyshy úshin osy ortalyqty úlkenderge qurmet, taǵzym retinde «Elbrýs» dep atadyq. Bizdiń  bir­les­tik bul kúnderi oblysta turatyn qara­shaı­lar, balqarlar, cherkes­ter men qabarda ókilderin bir sha­ńy­­raq­qa biriktirip otyr. О́ńirde qarashaı-cherkes jáne qabarda-balqar  ulysynan 1200-den astam ókil tursa, sonyń 900-i – bal­qarlar. Búginde biz ózimizdi Assambleıa dep atalatyn Qazaqstan hal­qy birlestiginiń kishkentaı otaýy dep sezinemiz. Oblys ortaly­ǵynda Elbasynyń ózi kelip ash­qan «Dos­tyq úıi» bar. Sonymen qatar, or­talyq kóshelerdiń bi­rin­de «Dostyq alleıasyn» qurdyq. Eli­mizde ózge ult ókilderi úshin bar­lyq jaǵdaı jasalǵan ǵoı. Bir kúnde áke-sheshelerimizdi baýyryna basqan qazaq halqy endi olar­dyń urpaq­taryn da qushaǵyna aldy.

Bizdiń ózimiz ómir súrip otyrǵan el ekonomıkasynyń damýy men gúldenýi jolynda eńbek etip júrgen ul-qyzdarymyz az emes. Mysaly, Muhtar Haıtaev  oblysta  mal sharýashylyǵymen aınalysady. Qazaq tilinde aǵyp tur. Birlestiktiń aqsaqaldar ke­ńe­sine tóraǵalyq etedi. Ulty­myz­dyń tilin,  dástúrin qaıta oraltý úshin ashylǵan «Jańǵyrtý mektebinde» balqar tilin úıretý bólimshesi quryldy. Onda qazir 30-dan astam bala bilim alýda. «Elbrýs» ortalyǵy óz ultynyń mádenıetin, tilin, dástúri men saltyn ǵana emes, qazaq tilin de úıretýde. Elbasy – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵa­sy Nursultan Nazarbaevqa ár­daıym alǵys aıtyp otyramyz. Ol kisige uzaq ǵumyr bersin. О́r­kenıetti álemde «ulttyq birlik» uǵymy – ortaq memleketti bir­le­sip jasaý, toleranttylyq, aza­mat­tyq jáne óz elińniń memle­kettik tilin  bilý qaǵıdattarymen ólshenedi. Olaı bolsa, biz bul maqsatqa qol jetkizdik dep oılaımyn.

– Balýan Islam Baıramýkov sizge týys pa?

– Bizdiń ult ókili Lıýdmıla Hochıeva Májilis depýtaty boldy. Ultymyzdyń elengeni dep qýandyq. Islam Baıramýkov balýan balamyzben maqtanamyz. Ekeýi de qazaq eliniń patrıot ul-qyzdary. Ekeýi de qazaq tilinde erkin sóıleıdi.

Menen Baıramýkov sizdiń týysyńyz ba dep jıi surap jatady. Men maqtanyshpen «ıá» dep jaýap beremin. Bárimiz de kúni keshegi qýǵyn-súrginge ushyraǵan az ult ókilderiniń urpaǵymyz. Ata-babalarymyz bir Elbrýs­tyń túbinen  ósip shyqqan soń,  bizder qashanda, qaı jerde júr­sek te týyspyz, aǵaıynbyz deı­min. Keshegi kúni qýǵynǵa túsken ult ókilderiniń butaqtary ór­ken­dep, jaıylyp ósip kele jat­qa­nyna  myń táýbe aıtamyn.

– Sizderdiń bılerińiz keremet. Estýimizshe, Márııam  apaı, siz de jaqsy bıleıtin kóri­nesiz?

– Taǵy da Elbrýs taýy eske túsedi. Qazaqqa myna keń dalasynsyz ómir joq. Eki qazaqtyń biri ánshi, ánshi bolatyny – áýen, án shaqyryp turatyn dalanyń tabıǵaty. Al bizdiń ult­tyń ǵajaıyp bı bıleýi osy taý­dyń qudireti. О́zim de bıleımin. Bılegende  ultymnyń  búkil taǵ­dyry – kórgen qorlyǵy,  qýany­shy, jaqsylyǵy, aldaǵy ómiri – bári-bári sol áýenniń, bıdiń yr­ǵaqtarynda jazylyp turǵandaı áser etedi.

– Rahmet áńgimeńizge, barsha musylmannyń ulyq merekesi – Qurban aıt qabyl bolsyn!

– Birge bolsyn. Elge tek amandyq, jaqsylyq tileımin!

Áńgimelesken  Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan».

PAVLODAR.