Densaýlyq demeýshisi Almaty kóp salaly klınıkalyq aýrýhanasy týraly sóz

Densaýlyq demeýshisi Almaty kóp salaly klınıkalyq aýrýhanasy týraly sóz

Beısenbi, 11 qazan 2012 7:11

Almaty oblysynyń ońtústik óńiriniń turǵyndaryna 60 jyldan astam ýaqyt sapaly medısınalyq qyzmet kórsetip kele jatqan Almaty kóp salaly klınıkalyq aýrýhanasy «basy aýyryp, baltyry syzdap», janyna daýa izdep kelgen jandardyń mańdaı tireıtin birden-bir emdeý orny, qazaqy uǵymmen aıtsaq, qarashańyraǵy…

 

Beısenbi, 11 qazan 2012 7:11

Almaty oblysynyń ońtústik óńiriniń turǵyndaryna 60 jyldan astam ýaqyt sapaly medısınalyq qyzmet kórsetip kele jatqan Almaty kóp salaly klınıkalyq aýrýhanasy «basy aýyryp, baltyry syzdap», janyna daýa izdep kelgen jandardyń mańdaı tireıtin birden-bir emdeý orny, qazaqy uǵymmen aıtsaq, qarashańyraǵy…

Almaty kóp salaly klını­ka­lyq aýrýhanasy 1952 jyldyń 10 qańtarynda Almaty oblystyq halyq depýtattary keńesiniń she­shimimen Almaty qalasyndaǵy Malaıa stanısa aýrýhanasy bazasynda 75 oryndyq mekeme retin­de qurylady. Jyl sońyna deıin emdeý mekemesi 200 oryndyq terapııa, hırýrgııa, balalar jáne perzenthana bólimderimen toly­ǵady. 1958 jyly №2 oblystyq aýrýhana Taldyqorǵan qalasynda ashylyp, atalmysh emdeý orny №1 Almaty oblystyq aýrýhanasy atanady. On jyldan keıin 250 oryndyq emdeý jáne kúnine 500 kisi qabyldaıtyn emhanasy bar 3 bokstan turatyn, jergilikti ra­dıo­telefon qyzmetimen qamtyl­ǵan 3 qabatty ǵımarat paıda­la­nýǵa beriledi. Odan keıingi jyldary ýrologııa (30), nevrologııa (30), onkologııa (30), travmatologııa (40) bólimderimen tolyǵyp, aýrýhana 355 orynǵa ulǵaıady. Aqyl-keńestik emhana qura­myn­da josparly shuǵyl kómek kór­setetin bólimshe ashylyp, sanavıasııa jasaqtalady. Bul bólim­de 3 ushaq, 5 dáriger, 4 dıspetcher, 10 júrgizýshi táýlik boıy jumys isteıdi. Al 1972 jyly oblystyq aýrýhanada 10 aýdannyń 718 myń halqyna qyzmet kórsetetin terapııa, gastroenteralogııa bólimde­ri­men tósek-oryn sany 450-ge ulǵaıady.Aýrýhananyń qalyptasý ke­zeń­­­deri men ósý joldary respýb­lıka densaýlyq saqtaý sala­sy­nyń kúlli damý júıesimen tyǵyz baılanysty. Oǵan dálel, 1978 jyly Almatyda tarıhı oqıǵa bo­lyp tirkelgen Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń uıymdastyrýymen álemniń 134 memleketinen myńnan asa delegat qatysqan HH ǵasyrdyń uly hartııasy – «Almaty Deklarasııasy» qabyldanǵan halyqaralyq konferensııada medısına mamandary men ǵalymdaryna kórsetilgen 50 nysannyń 38-i osy Almaty oblystyq aýrýhanasyna qaraı­tyn emdeý mekemeleri edi. Sol joly konferensııa delegattary elimizdiń medısına mamanda­ry­nyń bilimi men biliktiligine jo­ǵary baǵa berip, bizdiń alǵashqy medıko-sanıtarlyq kómek kór­se­tý júıesin ózderine qoldanýǵa uıǵarym jasaıdy.1986 jyly 2 qabatty jańa akýsherlik-gınekologııa korpýsy iske qosylady. Sóıtip, Perınataldy ortalyq (150), pýlmanologııa (30), neırohırýrgııa (30), jansaqtaý (6) bólimderi ashylyp, aýrýhanadaǵy kereýet sany 610-ǵa jetedi. Ásirese, Perınataldy ortalyqtyń ashylýy oblystyń akýsherlik-gınekologııa qyz­me­ti­ne serpin beredi. Úkimet tarapynan mol qarajat bólinip, anestezıolog, reanımatolog, akýsher-gınekologtan quralǵan dárigerler toby táýlik boıy qyzmet kórse­tedi. Sol kezeńde oblys kóle­min­de ana óliminiń jylyna 25-29 oqıǵasy tirkelse, jańa ortalyq qyzmetinen keıin bul kórsetkish 2 esege azaıady.Iá, ótkensiz búgin joq degen. Kezinde uıymdastyrý, qalyptasý, ósý, kórkeıý joldaryn basynan ótkizgen aýrýhana oblys jurt­shylyǵyna medısınalyq qyzmet kórsetetin iri ortalyq bolyp qalyptasýymen qatar, elimizde kásibı dáriger mamandardy daıarlaýda ózindik dástúri bar mektep te bola bildi. Búginde alpys belesti baǵyndyrǵan oblystyq emdeý mekemesiniń irgetasyn qalap, aýrýhananyń alǵashqy bas dárigeri qyzmetin atqarǵan Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen dárigeri, Otan soǵysynyń ardageri Ábdi­ǵalı Turjanovtyń eńbegi urpaq­tar jadynda esh umytylmaq emes. Ábdiǵalı Turjanulynyń bas­taǵan isin odan ári jalǵas­ty­ryp, aýrýhanany basqaryp, onyń kórkeıip, damýyna úles qosqan azamattar qazir otandyq medısınany uıymdastyrýda bilikti basshy, kásibı maman retinde eli­miz­diń iri qalalary men oblystarynda basshylyq qyzmetti la­ıyq­ty atqarýda. Olardyń qata­rynda Álmurat Sháripov (1968-75), Abaı Baspaqov (1975-79), Orynbaı Daıyrbekov (1979-81), Saılaýbek Táýkeıuly (1981-88), Bolat Jubashev (1989-95), Qanat Ábiqulov (1995-2002), Ultaı Kilt­baeva (2002-2010), T.Sansyzbaev (2010), B.Qoılybaev (2011) bar. Ásirese, emdeý ornyn uzaq jyldar basqarǵan Ultaı Kilt­baeva eńbek jolyn osy aýrýhanadan bastap, onyń barlyq baspal­daǵynan ótedi. Ol kisi basqarǵan kezde 2 mlrd. teńge kóleminde arnaýly medısınalyq jabdyqtar satyp alynyp, oblysta tuńǵysh ret 30 oryndyq kóz aýrýlary bó­limi ashylady. Akýsherlik-gı­ne­kologııa qyzmetin kórsetý isinde de túbegeıli ózgerister oryn alyp, ana men bala ólimi kúrt azaıady. Qalaı degende de, oblys­tyq klınıkalyq aýrýhana usta­hanasynan shyqqan dárigerlerdiń arasynda Almaty oblysyna ǵana emes, respýblıkanyń maqtany­shy­na aınalǵan KSRO halyq dá­rigeri Z.M.Madıevany, Eńbek Qy­­­­zyl Tý ordendi dáriger M.G. Krylovany, t.b. úlken qurmetpen ataýǵa bolady.Shynyn aıtý kerek, budan bir jyl buryn aýrýhananyń bas dá­rigeri qyzmetine medısına ǵy­lym­darynyń kandıdaty, joǵary dárejeli ýrolog Qýatjan Turys­be­kov kelgeli emdeý ornynda úl­ken serpilis seziledi. Ońtústik astanadaǵy jedel járdem aýrýhanasynda qyzmet jolyn bastaǵan Qýatjan buǵan deıin Qazaqstan Pre­zı­denti Is basqarmasynyń Almaty qalasyndaǵy ortalyq klınıka­lyq aýrýhanasynda ýrologııa bó­li­mine jetekshilik jasaıdy. Qa­ǵylez jas maman qaı jerde qyz­met atqarmasyn istiń kózin bilip, óz mamandyǵyn meńgerýde únemi izdeniste júredi. Mine, sol qa­sı­etteri oǵan úlken mekemeni senip tapsyrǵanda kúsh-jiger qosty.Qashanda bilikti basshy bir kúnmen ómir súrmese kerek. О́zi­niń bastamashyldyǵymen, jańa­shyl­dyǵymen ujymdy birden baý­rap alǵan jańa basshy búginde oryntaqqa jaıǵasa qalsa senimdi komandasyn jasaqtaıtyndar qa­ta­rynan bolmaı shyǵady. Qaıta kerisinshe, sol ujymǵa qalaıda kirigýdiń jaıyn oılastyrady. Eń aldymen 310 tósek-oryndyq aýrý­hananyń, onyń ishinde 12 klınıkalyq, 13 paraklınıkalyq jáne keńes berý-dıagnostıkalyq ortalyqtardyń jumysymen, emdeý ornynyń materıaldyq-teh­nı­kalyq jaǵdaıymen, ondaǵy 700-den astam qyzmetkerdiń atqa­ratyn qyzmetimen jiti tanysyp shyǵady. Búginde aýrýhanada qalt­qysyz qyzmet jasap jatqan 128 dárigerdiń 9-y ǵylym doktory, 13-i ǵylym kandıdaty, 4-ýi dosent, 2-ýi eńbek sińirgen dári­ger, 45-i joǵary sanattaǵy dári­gerler bolsa, 292 orta medısı­na­lyq qyzmetkerdiń 124-iniń joǵa­ry, 32-siniń birinshi sanatty eke­nin aıtar bolsaq, onyń úlken kúsh ekenin, sol arqyly alynbaıtyn qamaldyń bolmaıtynyn sezine túsesiz.– Máselen, bir jarym mln.-nan astam halqy bar Almaty qa­lasynyń turǵyndaryna medısı­nalyq qyzmet kórsetip otyrǵan emdeý oryndaryn tańdaýǵa erik­teri bar, – dep sheshile sóz bastady bas dáriger Qýatjan Turar­uly. – Nege deseńiz, shaharda iri-iri jeti aýrýhana, oǵan on res­pýb­lıkalyq dárejedegi ǵylymı or­ta­lyqty qosyńyz. Qala halqy sonyń kez kelgenine baryp emdele alady. Iаǵnı, olarǵa múm­kin­shi­lik te, tańdaý da bar. Ekinshiden, ol emdeý oryndarynyń búgingi materıaldyq jabdyqtalýy óte joǵary deńgeıde. Ishine kirseń shyqqysyz.Al oblystyq aýrýhanaǵa kelsek, budan alpys jyl buryn turǵyzylǵan aýrýhananyń bas ǵı­maratyna 1998, 2003, 2007 jyldary kezeń-kezeńmen oblystyq bıýdjetten qomaqty qarajat bó­linip, kúrdeli jóndeý júrgizil­genimen, sapasy tómen bolyp, olardyń da keteýi ketip tur edi.Mine, osy olqylyqtar men she­gine jetken kemshilikterdi joıý­dyń jolyn izdegen basshy qajetti qujattardy daıyndap, jańadan kelgen oblys ákimi Ań­sar Musahanovqa kirip, bar jaǵ­daıdy baıandaıdy.Oblys ákimi bar jaǵdaıdy naqty bilip, sheshim shyǵarý úshin arnaıy komıssııa qurady. Oblys­tan kelgen ekonomıst, qarjyger, isker jigitter bar jaǵdaıdy kó­zimen kórip, kóńilderin sendirgen soń oblys ákiminiń aldyna ne isteý kerektigi jóninde baǵdar­la­ma jasap aparady. Sonymen kúr­deli jóndeý kezeń-kezeńmen júr­giziletin bolyp sheshiledi. Bıyl­ǵy jylǵa jansaqtaý, qabyldaý bólimderi, bosanatyn, kir jýatyn, as daıyndaıtyn bloktardy kúrdeli jóndeýden ótkizýge 135 mln., al aýrýhana aýmaǵyn qor­shap, abattandyrý men kógal­dan­dyrýǵa 190 mln. teńge bólinedi.Aýrýhananyń basqa da prob­lemalary da az emes. Oblys tur­ǵyndaryna jedel jáne josparly medısınalyq qyzmet kórsetetin jalǵyz mekeme bolǵandyqtan bú­gingi tańdaǵy 310 tósek-oryn azdyq etetindikten, naýqastardyń kezek kútýine týra kelýde. Bel­gilengen 310 tósektiń ornyna 350-400 naýqas jatatyndyqtan, dári-dármek, tamaq, otalyq materıaldar jetispeı qınalady. О́ıt­keni, Úkimet qarajaty tek 310 tósekke eseptelingen. Jany qı­na­lyp, aýrýy dendep shalǵaı aýyldan kelgen naýqasty qalaı qaıtarsyn. Bul máselege de kóńil bólgen oblys ákimi amandyq bolsa, aýrýhana aýlasynan júz elý oryndyq qosymsha blok, sondaı-aq qalanyń kúnbatys jaǵynan taǵy da úsh júz tósektik jańa aýrýhana salýǵa qarajat, ınvestorlar qarastyramyz dep ýáde etýi ázirge dátke qýat berip tur.Aýrýhana búginde medı­sına­lyq tehnıka, qurylǵy, apparattarmen jabdyqtalǵan. Degenmen, áli kúnge osyndaı iri emdeý ornynda dál, naqty dıagnoz qoıýda aýadaı qajet MRT-nyń bolmaýynan naýqastar ár jerge baryp, áýre-sarsańǵa túsýde. Eger, eýro­­­­palyq standart boıynsha otyz myń, dúnıejúzilik standart bo­ıynsha júz myń turǵynǵa osyndaı bir apparat kerektigin eskersek, árıne, eki mln. halyqqa Tal­dy­qorǵan qalasynda bir qondyr­ǵy jetkiliksiz.Bas dáriger oblys ákiminiń kelisimin alǵan soń ujymdy jınap, qýanyshty habardy jetkize otyryp, bıylǵy jyldyń erek­she­ligin, alda úlken jaýapker­shi­lik, syn turǵanyn aıtady.– Aýrýhananyń 60 jyldyǵyn atap ótetin boldyq. Bul bar­sha­myzǵa ortaq qýanysh, – dep uj­ym­dy ashyq áńgimege shaqyrdy.Osylaısha, daıyndyq bastalyp ketedi. Aldymen ómiri qolǵa alynbaǵan aýrýhana tarıhyn tú­gendep, jınaq daıyndaýǵa kiri­se­di. Al mereıtoı kúni ótkiziletin ǵylymı-teorııalyq konferensııa aıasynda osy ýaqytqa deıin ár­kim­niń aınalysyp jatqan ǵyly­mı deńgeıdegi eńbekteriniń basyn qurap, taǵy bir kitap shyǵarýdy uıǵarady. Osy ýaqyt araly­ǵyn­da qurylys jumystary da aıaq­talýǵa jaqyn qaldy. Kúrdeli jóndeý barysynda búkil aýrýhana ǵıma­rat­tary seısmıkalyq ja­ǵynan kú­sheıtilip, metalkons­trýk­sııamen qaptaldy. Jan­saq­taý bóliminiń eýropalyq jobasy jasalynyp, dúnıejúzilik stan­dartqa laıyqty jasaqtaldy. Kir jýatyn, ashana blogynyń ishi-syrty qyryp tastalyp, tere­ze­leri aýystyrylyp, jylý qazirgi zamanǵa laıyqtalyp, jańa ke­­­ıip­ke engen.Al atshaptyrym aýmaqty alyp jatqan aýrýhana aýlasy da adam tanymastaı ózgerdi.Búgingideı aı saıyn emes, kún sanap qaryshtap damyp otyrǵan medısına kóshine ilesýde dári­ger­lerdiń bilimin jetildirip, kásibı sheberligin arttyrý – kún tárti­bindegi máseleniń biri. Bul rette aýrýhana dárigerleri Úkimettiń tegin oqytýǵa arnalǵan baǵdar­lamasynyń nátıjesinde shetelge, Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýtyna baryp mamandyǵyn shyńdap, je­tildirýde. Al qosymsha bilim al­ǵysy kelgen talapkerlerdi úlken farmkompanııalar arqyly da oqy­typ alýda. Máselen, jyl basynan beri on dáriger oqyp kelse, qyrkúıek aıynan bir dáriger Koreıada dáris alýda.Medısınadaǵy úlken jetis­ti­gimiz desek te bolǵandaı, búginde sanavıasııaǵa Úkimet qyrýar qa­ra­jat bólýde. Eger alys shalǵaı aýylda nemese kólik jete almaıtyn qıyn jerlerde, máselen, qoıshy­nyń áıeli bosana almaı jatsa, aýdan ortalyqtarynda qan ketý fak­­­tisi oryn alsa, sanı­tar­lyq ushaq­pen jedel túrde aýrý­hanaǵa jet­­­kiziledi. Bir jarym jyldyń ishin­­de sanavıasııaǵa elý, bıyl otyz, al reoanımobılge aı saıyn júz­ge deıin shaqyrtý túsip jatady.Aýrýhanadan jıyrma tósektik aqyly bólim ashylýy da qup­tar­lyq is. Buǵan deıin aqyly bólim bolmaǵandyqtan jaqsy jaǵdaı izdegen qaltaly naýqastar Alma­tynyń emdeý oryndaryna nemese jeke menshik oryndaryna ketip jatty. Sondyqtan, aqyly bólim oblys kóleminde ashylǵan alǵash­qy qarlyǵash bolyp sanalady.Aýrýhana S.D.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına men Qazaqstan-Reseı medısına ýnıversıtetteriniń profes­sor-tálimgerlerimen kóp ýaqyt­tan beri tyǵyz ǵylymı-ónd­i­ris­tik baılanysta, bul óz kezeginde naýqastarǵa sapaly medısınalyq qyzmet kórsetýde oń nátıje berip, zor yqpalyn tıgizip otyr.Oblystyń kórsetkishi – mem­le­­kettiń de kórsetkishi. Sońǵy jyldary Elbasy N.Á. Nazar­baevtyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda aýrýhana bólimsheleri zaman talabyna saı halyqqa sapaly medısınalyq qyzmet kórsetýde medısınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq­ty­ryla túsýde. Sonyń nátıjesinde aýrýhanada joǵary arnaýly me­dısınalyq kómek kórsetilip, mıǵa, julynǵa, kózge kúrdeli otalar jasalýda. Qazirgi zaman talabyna saı deneni kespeıtin endo­skopeıalyq ádister qoldanylady. Qan toqtatatyn apparattar alyn­ǵan. Búginde elimizde ólim men syrqattanýshylyq jaǵynan jú­rek-qan tamyrlary aýrýlary bi­rin­shi orynda ekenin eskersek, aýrýdyń alǵashqy «altyn saǵa­tynda» kómek kórsetilse, naý­qas­ty aman alyp qalýǵa bolatyn­dyq­tan, munda oǵan qajetti apparattar alý jaǵy da qaras­ty­ry­lyp otyr. Máselen, oblys ákim­diginiń qoldaýymen 230 myń dol­larǵa angıograf alyndy. Aldaǵy ýaqytta júrekke koronaografııa, angıografııa, qan tamyrlaryn stentteý, aortakoronarly shýnttaý otalaryn jasaýdy qolǵa almaq.Gúlzeınep SÁDIRQYZY,«Egemen Qazaqstan».ALMATY.