Tobyl-Torǵaı óńirinde barlyq aýyldyq okrýgter ákimderi turǵyndar aldynda esep berdi, endigi kezek aýdan ákimderine tıdi. Aýdandar men qalalardaǵy ekonomıkalyq ósý, memlekettik baǵdarlamalardyń júzege asýy men áleýmettik máselelerdiń oryndalýy oblystyń ekonomıkalyq deńgeıin quraıtyny anyq. Sondyqtan óńirdiń nyǵaıýy aýdandar men qalalardaǵy jumystardyń deńgeıine tikeleı táýeldi.
Turǵyndar aldynda esep berýdi Qamysty aýdany bastady. Bul sharaǵa oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń ózi qatysty. Aýdan ákimi Ǵazız Bekmuhamedov aýdanda jyl tóńireginde atqarylǵan jumystardy atap ótti. 13 myńnan asa turǵyny bar aýdan aýyl sharýashylyǵymen aınalysady. О́tken jyly gektarynan 11,6 sentnerden ónim aldy. Bul úshin aýdanda biraz jumys júrgizilgeni aıtyldy.
Alaıda oblys ákiminiń aýdanda atqarylǵan jumystarǵa kóńili tolmady. Nege? О́ńir basshysy aýdannyń tabıǵı turǵydan qolaılylyǵy bola tura, áleýmettik áleýeti, ekonomıkany damytý áreketi ýaqyt talabyna jaýap bere almaı otyr dep baǵalady. Arhımed Begejanuly aýdanda eń aldymen shaǵyn jáne orta bıznestiń kóńildegideı damymaǵanyn ortaǵa saldy. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa Elbasynyń asa mán berip otyrǵany beker emes. Ekonomıkany damytýdyń bul salasy adamdarǵa jumys berýdi qamtamasyz etip qana qoımaıdy, halyqtyń turmysyn kóterýge yqpal etedi. Eń mańyzdysy, salyq tólemin arttyrady. Aýdandaǵy 500 kásipkerlik sýbektiniń 20 paıyzy toqtap tur. Qamysty aýdanynyń turǵyndary ózderiniń turmystyq qajettiligin óteý úshin kórshi Jitiqara aýdanyna shapqylaıdy. Belsendi kásipkerler aýdan ortalyǵynan durys monsha, shashtaraz, jastar demalatyn, bos ýaqytyn ótkizetin shathana, sport zaldaryn ashsa, turǵyndar ózge aýdanǵa júgirmes edi. Turǵyndardyń «balabaqsha qashan kógildir otynǵa qosylady?» degen suraǵy da otqa maı quıǵandaı boldy. Aýdan ortalyǵyna gazdyń kelgenine birshama jyl bolsa da, balabaqsha onyń rahatyn kórmegen. Oblys ákimi aıtqandaı, uıymdastyra bilse osynyń barlyǵy da júzege aspaı qalatyn sharýa emes. Sonymen qatar topyraǵynyń qunary az, bonıteti tómen bolǵandyqtan, munda egin sharýashylyǵynan góri et baǵytyndaǵy mal sharýashylyǵyna mańyz berý kerektigin de eske saldy. О́ıtkeni aýdanda óndirilgen taýardyń aldymen ózindik quny arzandamaı, jumys alǵa baspaıtyny aıan.
A.Muhambetov aýdan ákimi esebin qorytyndylaǵanda búgingi ýaqyt talabyna ilespeı, naryqtyq, ekonomıkalyq tıimdilikti zerttemeı, eseptemeı aýdannyń eńsesi kóterilmeıtindigin aıtty.
– Aýyl sharýashylyǵyna memleket úlken qarjy bólip otyr, túrli baǵdarlama bar. Tipti bir mal sharýashylyǵynyń ózine qanshama sýbsıdııa beredi, sonyń barlyǵyn aýdan ýaqtyly, tıimdi paıdalana almaıdy. Jol, aýyz sý, gazben qamtamasyz etý sekildi basty sharýa memlekettiń kómegimen, respýblıkalyq, oblystyq bıýdjettiń qarjylandyrylýymen sheshimin tabady. Al aýdannyń kóleminde atqarylatyn, usaq isterdi tap-tuınaqtaı atqarýǵa nege bolmaıdy, – dedi óńir basshysy.
Buryn shalǵaıda jatqan aýdanǵa da, aýylǵa da mesheýlik tán sııaqty kórinetin. Qazir oǵan ılanýǵa bolmaıdy. Búgingi ýaqyt jyldamdyǵy men múmkindigi «Aıshylyq, alys jerlerden, jyldam habar alǵyzdy» dep Ybyraı Altynsarın babamyz aıtqan boljamnan da asyp ketken. Jumysqa degen nıet pen bastama bolsa, qalǵanyna múmkindik mol. Osy oraıda, shalǵaıdaǵy turmystyń jaqsy mysalyn alystan izdeýdiń de qajeti joq. Dál osy Qamysty aýdanyndaǵy «Altynsarıno» men «Qarabatyr» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteriniń dańqy qazir oblystyń syrtyna ketip qalǵan. «Altynsarınony» Qazaqstannyń Eńbek Eri Borıs Knıazev basqarady. Onyń sharýashylyǵyn da, aýylyn da shóldegi oazıspen teńestirse bolady. Al Marat Qudaıqulov byltyr sharýashylyqtyń esebinen 90 mıllıon teńgege aýyl klýbyn jóndep qoıdy. Onda Qyzylorda oblysynan qonys aýdarǵan jastar jumys ornyn tapty. Olardy kóshirip alýdy, baspanamen qamtamasyz etýdi de sharýashylyq óz moınyna alǵan. Is dóńgelendi me? Árıne! Internet zamanynda «shalǵaıdaǵy aýdan» degen túsiniktiń qoldanystan keteri de alys emes shyǵar. Bir Qamysty emes, oblystaǵy barlyq aýdan men qala ákimderiniń esebi tikeleı efırden berildi, aýdan turǵyndary ınternet arqyly da suraq berip jatty. Qaıtalap kóremiz dese, ınternette tur. Ákimniń esebi tyńdalǵan Altynsarın, Meńdiǵara, Jangeldın, Uzynkól, basqa da aýdandarda memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysýdyń kórsetkishterine mán berildi jáne áleýmettik máselelerdiń ózektiligi basa aıtyldy. Onyń barlyǵy oblys ortalyǵyna jaqyndyq nemese shalǵaılyqtan emes, shalaǵaılyq bolmaǵan jerde túzelerin ýaqyt sybyrlap ta úlgergen sekildi.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI