NASA-daǵy qazaq

Sársenbi, 14 naýryz 2012 7:40

Elden qansha jyraq júrse de ózin týǵan Otanynan bólip qara­maı­­tyn, NASA-nyń ǵarysh zymyrandary boıynsha tapsyrysyn oryndaýshy qazaq jigiti Darhan NURMAǴAMBETOVPEN jolyǵýdyń sáti elimiz Syrtqy ister mınıstriniń AQSh-qa resmı sapary tusynda túsken bolatyn. Múmkindikti paıdalanyp, qandasymyzben áńgimelesip, oǵan birneshe saýal qoıýdy jýrnalıstik paryz sanadyq.

Sársenbi, 14 naýryz 2012 7:40

Elden qansha jyraq júrse de ózin týǵan Otanynan bólip qara­maı­­tyn, NASA-nyń ǵarysh zymyrandary boıynsha tapsyrysyn oryndaýshy qazaq jigiti Darhan NURMAǴAMBETOVPEN jolyǵýdyń sáti elimiz Syrtqy ister mınıstriniń AQSh-qa resmı sapary tusynda túsken bolatyn. Múmkindikti paıdalanyp, qandasymyzben áńgimelesip, oǵan birneshe saýal qoıýdy jýrnalıstik paryz sanadyq.

– Aldymen AQSh-ta jú­­rip, el Táýelsizdiginiń 20 jyl­­­dyǵyna arnalǵan merekelik medalmen marapattalýyńyzben quttyqtap qoıaıyn. Osyn­­­da­ǵy elshiliktegi jigitterden NASA-da kelisim-shart boıynsha jumys isteıtin qazaq ji­giti bar degenge bir eleńdep qalyp edik, endi ózińizben jo­lyǵýdyń sáti tústi. Elden qashan kettińiz, jalpy ózi­ńizdi oqyrmandarǵa tanystyryp ótseńiz.

– Amerıkada turyp jatqa­ny­ma – 12 jyl. Ál-Farabı at­yn­­daǵy Memlekettik ýnıversı­tet­ti bitirgenmin, mamandyǵym – fızık. Qazir NASA-nyń kon­trak­t­nıgimin. Ol degenimiz, NASA barlyq jumystardy ózderi at­qarmaı, eldegi kompanııalarǵa qajetti tapsyrystar beredi, men sondaı shartty oryndaýshymyn. Biz bortynda ǵaryshkerleri bar zymyrandarmen orbıtaǵa shy­ǵa­ryla­tyn jer serigine kerekti máse­lelermen aınalysamyz. Áıe­­lim osyndaǵy bir qarjy kompanııa­synyń qarjy dırektory. Eki qyzym bar.

Elden alystaǵan saıyn Ota­nyńda bolyp jatqan ózgerister saǵan anyǵyraq kórinetin tá­riz­di. Olardyń barlyǵyna sen bas­qasha kózben qaraısyń. Mysal úshin, saharada ásem qalanyń boı kóterip jatýy, tas joldar men temir joldardyń salynýy eldegiler úshin kúndelikti atqa­rylatyn tirlik bolsa, myna mu­hıttyń arjaǵyndaǵy bizder úshin elge anda-sanda bir bar­ǵan­da sol ózgeristerdi kórý, zamanaýı jańalyqtardy týǵan jeri­mizden taýyp, jańa záýlim arhı­tektýralyq ǵımarattardyń tur­ǵyzylǵanyn, yńǵaıly úılerdiń, myqty joldardyń salynǵanyn kórý erekshe qýanysh syılaıdy. Sol sátterde elińde júrgizilgen barlyq osyndaı isterge keremetteı keýdeń tasıdy.

Qazaq jeriniń, onyń adamda­rynyń keń júrekti, qonaqjaı ekenin bári biledi. Biraq osynyń eń ǵajap úlgisi Qazaqstandaǵy tatýlyq der edim. Osynyń arqa­synda elimiz damyp, kórkeıip, tanylýda dep oılaımyn. Otba­synyń ózinde tatýlyq bolmasa, tirshiliginiń ońbaıtyny anyq qoı, sondyqtan da memlekettiń alǵa qaraı júrip, damýy eń aldymen osy tatýlyqtyń arqasy. Osynda qazaqsha sóıleıtin koreıler bar, olar da munda qazaq bolyp ketedi.

– Sózińiz aýzyńyzda, osyn­daǵy qazaqtarmen baılanys­ta­ryńyz qalaı? Qazaq dıasporasy qanshalyqty bir-birimen aralasyp turady? Qazaq je­rinen AQSh-qa baryp qonys­tan­ǵan ózge ult ókil­de­riniń siz­dermen aralas-qura­las­tyǵy qanshalyqty?

– Mundaǵy qazaqtardyń bar­lyǵyn shetinen patrıot dep aıta alamyn. О́ziniń tegin, eliniń tarıhyn umytqysy keletin, qazaq­standyqtarmen aralasýdan qa­sha­tyn adamdy bilmeımin. Bar bolsa, olar neken-saıaq shyǵar. Al men kórgender bir-birimen ara­lasyp, jaqyn bolǵysy keledi.

Osynda 3-4 myń Qazaqstan­nan asyrap alynǵan balalar bar. Biz solarmen de aralasamyz. Úılerine qonaqqa baryp, olar bizge kelip degendeı. El týraly aıtyp, qazaqsha, aǵylshyn­sha shyqqan Qazaqstan týraly kitaptardy, ertegilerdi ákelip beremiz.

– Qalaı oılaısyz, jalpy, osy sheteldikterge asyrap alý­ǵa bala berý durys pa?

– Meniń oıymsha, durys tárizdi. Munda balalar óte jaq­sy jerde oqıdy, jaqsy bilim ala­dy, jaqsy ortada júr. Bar­lyǵynyń bolashaǵy birdeı emes, árıne, degenmen, munda kelgen balalardyń amerıkalyq áke-she­sheleri olardy qatarynan kem qaldyryp jatqan joq. Ári olar­ǵa: «Sen qazaqsyń», dep aıtyp otyrady. Mysaly, AQSh mek­tep­terinde oqýshylardyń ózderi kelgen el jaıly aıtyp beretin, tanystyratyn merekesi bar. Son­daı kúnderi bul balalar Qazaqstannyń týyn aparyp, óz­derin qazaqpyz dep tanystyryp jatady.

Maǵan ótkende 1997 jyly amerıkalyqtar kishkentaı kú­nin­de asyrap alǵan jasy 20-da­ǵy jas jigit keldi. Áskerı katerde jumys atqaratyn zińgit­teı azamat. Túrine qarasań, ká­dim­gi qazaq, al tili – aǵylshyn. Týǵanyna eki apta bolǵanda, sáýir aıynda sheshesi esik aldyna tastap ketken bala eken. Ma­ǵan búkil qaǵazdaryn alyp kelip kórsetti. Rıdderdegi bóbekter úıinde 2-3 jasqa deıin bolyp, sosyn amerıkalyq áke-sheshesi asyrap alypty. Qazirgi aty – Tonı Halkıns, qazaqsha aty – Bolat Myrzahanov. Qazaqstanǵa mindetti túrde baramyn, she­­­shem­di izdep tapqym keledi, deıdi.

Jalpy, elden jyraq júrgen adam úshin Otanyńda bolyp jatqan árbir iske qulaǵyń túrik júredi. Sál jaqsy habar esti­seń qýanyp, eldesterińmen bó­lisip jatasyń. Mundaǵy qazaq dıas­porasy shyǵys jaǵalaý­da­ǵylar men batys jaǵalaýda­ǵylar dep bólinedi. Shyǵys ja­ǵalaýda 20 myńnan astam qa­zaqtar emes qa­zaqstandyqtar turady. Batys ja­ǵalaýda da 10-15 myńdaıy bar. Negizinen al­ǵanda Qazaq­standy óz Otany sanaıtyn 30 myńdaı adam AQSh-ta turady, barlyǵymyz bir-birimizdi kór­gende shurqy­ra­syp, osynda Naýryzdy birge merekeleımiz.

Men osyndaǵy dıasporanyń basshylyǵyn qoǵamdyq negizde atqaramyn. Sondyqtan, barly­ǵyn tanımyn dep aıtýyma da bolatyn shyǵar. Tek Vashıngton, Nıý-Iork syndy iri qalalarda ǵana emes, ózge de shaharlarda tabıǵat aıasynda jamyrasyp qa­lamyz. Sony ádeıilep uıym­das­tyramyz. Qoı soıyp, et asyp, palaý pisirip, máz-máıram bolyp, balalarymyzdy bir-bir­le­ri­men tanystyryp jatamyz. El­dik dástúrlerimizdi qansha jy­raq­ta júrsek te joǵaltqymyz kelmeıdi. Olaı bolmaýy múmkin emes, elden alystaǵan saıyn, ózińmen dili, mádenıeti, uǵymy birdeı otandasyńdy, qandasyń­dy erkińnen tys izdeısiń. О́ıt­keni, bizderdi biriktiretin ortaq tamyr – Qazaqstan. Bizge Eýro­panyń qazaqtary aralasyp tu­raıyq, sport jarystaryn ót­ki­zeıik dep ótinish saldy. Kanadany qonys etken týystarymyz da shaqyryp, ondaǵy qazaq­tarmen de meıramdarda kezdesip jatamyz. Kanada qansha degenmen jaqyn kórshi, sondyqtan baryp-kelý jeńil.

– Elge qaıtý oıyńyzda joq pa? Sizderdeı bilimdi aza­matqa el ǵylymy zárý dep oılamaısyz ba?

– Men jumys atqaratyn sala Qazaqstanda qolǵa alynbaǵan. Ári NASA-daǵy bedelim jaqsy, ózim jumys jasaıtyn saladaǵy qajetti mamanmyn. Áli jaspyz ǵoı, sondyqtan ázirge osy eldiń dámin tata turatyn shyǵarmyz. Biraq túbinde zaıybym ekeý­miz­diń elge qaıtarymyz anyq. Balalar eki ortada júretin shyǵar.

Almatyda anam bar. Eldi sa­ǵynǵanda bılet alyp, tartyp ke­tip, anamnyń janynda aýnap-qý­nap qaıtamyn. Qazir, buryn­ǵy­daı emes, qujat ázirleý, bılet alý, baryp-kelý jeńildedi ǵoı. Elge-jerge Amerıkadaǵy qazaq­standyqtardan sálem aıtyp ba­ryńyz. Saǵynamyz, saǵynbaý múmkin emes, aman bolaıyq.

– Áńgimeńizge kóp rahmet, sálemińizdi elge jetkizýge ýáde beremin.

Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY.