Er qashanda týǵan jerine tartady

Er qashanda týǵan jerine tartady

Juma, 30 naýryz 2012 8:03

Bir tarynyńqaýyzynasyıǵyzǵan keńestikjúıeniń júgi aýyp,birden qurdymǵaketti. Osy tustahalyq seń soqqanbalyqtaı kúıkeshti. Kúni er­teń«kommýnızmde»ómir súremizde­gen­derdiń soqyrseniminiń de kúlikókke ushty. Keıbiretnostar ókilderiata­me­kenine kósh túzedi. Sol kezeńdi esime alsam, aýyldaǵy sáýletti,dáý­letti ne­misterdiń úılerin qazekemder baǵasyna qaramaı, talǵamaısatyp alyp jatty. Qujattaryn túgendep, so­ńyna qa­raılamaıasyǵys shekara asqandardyń «sálemdemeleri» de eleń­detetin. «Shir­kin,tártibin aıt­sań­shy, kósheleri muntazdaı taza. Dúken­derinde «qustyńsúti» de bar. Naǵyz ómir sonda eken»! Kórmegender osyny armandaıtyn.

 

Juma, 30 naýryz 2012 8:03

Bir tarynyńqaýyzynasyıǵyzǵan keńestikjúıeniń júgi aýyp,birden qurdymǵaketti. Osy tustahalyq seń soqqanbalyqtaı kúıkeshti. Kúni er­teń«kommýnızmde»ómir súremizde­gen­derdiń soqyrseniminiń de kúlikókke ushty. Keıbiretnostar ókilderiata­me­kenine kósh túzedi. Sol kezeńdi esime alsam, aýyldaǵy sáýletti,dáý­letti ne­misterdiń úılerin qazekemder baǵasyna qaramaı, talǵamaısatyp alyp jatty. Qujattaryn túgendep, so­ńyna qa­raılamaıasyǵys shekara asqandardyń «sálemdemeleri» de eleń­detetin. «Shir­kin,tártibin aıt­sań­shy, kósheleri muntazdaı taza. Dúken­derinde «qustyńsúti» de bar. Naǵyz ómir sonda eken»! Kórmegender osyny armandaıtyn.

Árıne, Germanııa Eýropanyń ór­ke­nıetti memleketteriniń biri ekeni ras. Biraq, qazaqtyń qanyna sińgen erekshe qasıetinen, týǵan jerdiń jýsanynyń ju­par ıisinen artyq ne bar. Hal­qy­myz­­dyń asyl qasıetterin ejelgi ata­mekenine barǵanda túnde túsinen, kún­­­­diz esinen ketirmegen nemis baýyr­lar­dyń arasynan keıbireýleri kóp turaq­ta­maı qaıta kelgenine kýá bolyp júr­­­miz. Uzynaǵash aýylyndaǵy Vıktor Iva­novıch Stesıýranyń 93 jastaǵy anasy Marııa kelini Sveta men nemeresi Vıtıa Germanııaǵa kóshkende barmaı qaldy.

– Meni qoıyńdar, Alataýdyń baýraıyn eshbir jumaqqa aıyrbastamaımyn. Qazaqta «Bálen jerde altyn bar, barsań baqyr da joq» degen támsil bar. Munda da jaman emespin. Sonaý jyldary ash-jalańash kelgendegi qazaq halqynyń ystyq peıilin aıaqqa teppeımin, – dedi keıýana.

Qazir kelini basqa elde, ózi, uly Vıktor ekeýi Uzynaǵashta turyp jatyr. Nemeresi Vıtıa da elge oralǵan. Kelini Sveta Germanııadan jıi kelip, ketedi. Bul bir ǵana mysal.

Al Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Kos­mos aýylynda turatyn Andreı Ma­ıerdiń halqymyzǵa degen peıil, nıetin bilgende eriksiz rıza bolasyń. Tórtinshi múshelin túgendegen ol qazaq tilinde sóılegende ózińdi jańyl­dy­rady. О́zi burynǵy Oktıabr keńsha­rynda ósip, osyndaǵy I. Jansúgirov atyndaǵy orta mektepti bitirisimen eńbekke  aralasady. Jasynan kórshi­ler­diń balalarymen taı-qulyndaı te­bisip birge ósip, qazaqtyń salt-dás­túrin boıyna sińirgen azamat. Kókshil kózi ǵana onyń ózge ulttyń ókili ekenin bildiredi. Biraq, júregi Qazaq eli, jeri dep soǵady. Attyń qulaǵynda oınap, túlik tóresi – jylqy baǵady. Áıgili Asy jaılaýyn uzyny men kól­deneńinen  túgel sharlap, onyń shalǵy­nyna aýnap, saf aýasynan nár alǵan. Jasyl beldiń joldary men soq­paq­tarynda balalyq bal dáýrenin ótkizse, ol onyń jan-dúnıesine de izgilikti iz qaldyrǵanyn erekshe aıtady.

Jaz shyǵysymen kórshi Qyrbal­ta­baı asyl tuqymdy qoı keńshary, Túr­gendegi, kórshiles Talǵar, Ile aýdan­daryndaǵy sharýashylyqtar jaılaýda qaz qatar otyryp, bir-birimen aralasady. Jazdyń jaıma-shýaq kúnderinde tórt túlik mal baǵyp, keń jaıylymǵa shyqqan jigitter qoly bosaǵanda óner qýyp, bas biriktiredi. Sáıgúlik baptap, báıgege qossa, kókpar tartsa, dýmanǵa bóleıtin sátteri kóp qoı, shirkin. Jigitterden qalyspaǵan Andreı de kókpar tartýǵa ábden mashyqtanady. Tipti, taqymyna basqan kókpardy bi­lekti degen jigitter ala almaıdy.

– Astyńdaǵy atyńdy kókpar tart­qan top­qa týralap, eńgezerdeı jigit­ter­diń qoly­nan serkeni kúshpen alyp, taqymǵa qysqan sátti qalaı umytar­syń. Qıqýlata saıdan tik­tep, qyrǵa shyqsań, sońyńnan lap qoıǵan albyrt jastardyń arasynan «aılalap» ótip, kókpardy qadirmendi úıge túsiresiń. Bul kelesi kókpar osy úıden beri­le­tinin bil­diredi. Sonda Eý­ropanyń eń áıgili fýtbol koman­da­synyń qaqpasy­na «gol» soq­qa­n­nan artyq áser ala­syń, jigerlenesiń, – degen A.Maıer qazaqtyń ulttyq at sportyn tam­sana aıtty da tarıhı otany – Germa­nııa­ǵa qashan kóship, Qazaqstanǵa qalaı qaıta oralǵany jaıly áńgime tıegin de áserlene aǵytty.

– Otbasymen 2004 jyly Germanııa­ǵa kó­ship bardym. Birazdan soń, eki ulym óz ornyn tapqandaı bolyp, ká­sip­ke beıimdeldi. Men de qarap otyrmadym. Jumys istep, kiris kirgizdim degendeı. Ol jaqtyń el maq­taǵan tár­tibine de, turmysyna da kóndik­ken­deı edim. Biraq, Eýropanyń eń ozyq osy eline sińbedim. Tipti, úırenip kete almadym, tynysym tarylyp, ózimdi er­kin sezinbedim. Bul el maǵan jat bolyp kórindi. Jylqy baǵyp, erkin ty­nystaǵan Oıjaılaý oıyma tús­kende eńsem ezildi. О́zimmen birge ósken dos­tarym Elmyrza men Ashatymdy sa­ǵynǵanda terime syımaı qapalandym. Eki jyl boıy azaptaǵan nostalgııa, týyp-ósken elińe degen saǵynysh meni qaıta jetelep Qazaqstanyma alyp kel­di. Qazaqtyń «Er – týǵan jerine» degen támsiliniń maǵynasyn endi tú­sindim, – deıdi A.Maıer.

Ushaqtan túskende aınalasyndaǵy qara kóz jandardyń bir-birine degen meıirimi, aqpeıili saǵynyshyn basqan­daı bolypty. Aýyldaǵylar da jatsynbaı qarsy alǵan. Qazir ol zaıyby Olga ekeýi Kos­mos aýylynda kórshi­leri­men týǵanyndaı aralasyp ketken. Qarap otyrmaı, tur­ǵyn­darǵa qyzmet kórsetetin dúken ashqan. Serafımi ósip keledi.

Jasynan tórt túlik maldyń jaıyn biletin Andreı osy kásipti basqa qy­rynan damytýdy maqsat etedi. О́nimdi qaıta óńdep, daıyn kúıinde tutyný­shyǵa usyný jospary bar. Osy oımen Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy kásipker­likti damytý bóliminiń bastyǵy Beıbit Ysqaqovpen aqyldasqan. Bastamasy qoldaý taýypty. Endi mal basyn kó­beıtip, qonysynyń janynan tushpara sehyn salýdy oılastyrýda. Ári qaraı táleıinen kórmek.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýynda aýyl sharýash­y­lyǵyn damytýdy, et óndirýdiń eks­port­tyq áleýetin damytý jónindegi jobany jetildirýdi tapsyrǵany má­lim. Bul ónimdi eksportqa shyǵarýǵa baǵyttalǵany isti senimdilikpen bas­taý­ǵa múmkindik bergenin aıtqan kásip­ker kúni erteń óz ónimin Eýropaǵa shyǵarsam dep te armandaıdy.

Iá, jigitke óner azdyq etpese k­e­rek-ti. Qazaqtyń salty men dástúrin, tilin qurmetteıtin Andreı endi mal baǵyp, ónim óńdeýdi qolǵa alǵan. Týǵan jerdegi ótken ár kúnin baqytqa balaıdy. Tipti, osy asqaq uǵymnyń adam ómirine kórik beretinin de áserlene jetkizedi. Týǵan jerdiń bir ýys to­py­raǵy júzi basqa azamattyń ómirine nár bergen. Iske sát, týǵan jerin súıgen azamat deımiz biz de oǵan shyn nıetpen.

Kúmisjan BAIJAN.

Almaty oblysy.