«Tabıǵat – týǵan uıamyz!» – deıdi pavlodarlyq «Bolashaq búginnen bastalady» aksııasyna qatysýshy jastar

«Tabıǵat – týǵan uıamyz!» – deıdi pavlodarlyq «Bolashaq búginnen bastalady» aksııasyna qatysýshy jastar

Sársenbi, 18 sáýir 2012 8:17

Jaqynda oblys ortalyǵyndaǵy Ertis ózeni jaǵalaýy aýdanynda «Qaz qonaq» atalatyn tabıǵaty erekshe aýmaqta «Bolashaq búginnen bastalady» atty jalpy elimiz boıynsha ótip jatqan   aksııanyń aıasynda jastar senbilikke jınaldy. Jalpy, jastardyń bul bastamasy óte durys. Biz budan buryn da gazetimizde oblys ortalyǵynda osy aksııa bastamasymen ótkizilgen kishkentaı búldirshinder jáne jasóspirimder qatysqan sharalar jaıynda jazǵan bolatynbyz. Al endi búgingi ótip jatqan bul shara jastar, stýdentterdiń, stýdenttik qurylys shtabtary men oblystaǵy «Jasyl el» jastar otrıadynyń jáne  oblystyń ishki saıasat basqarmasynyń qoldaýymen uıymdastyryldy.

 

Sársenbi, 18 sáýir 2012 8:17

Jaqynda oblys ortalyǵyndaǵy Ertis ózeni jaǵalaýy aýdanynda «Qaz qonaq» atalatyn tabıǵaty erekshe aýmaqta «Bolashaq búginnen bastalady» atty jalpy elimiz boıynsha ótip jatqan   aksııanyń aıasynda jastar senbilikke jınaldy. Jalpy, jastardyń bul bastamasy óte durys. Biz budan buryn da gazetimizde oblys ortalyǵynda osy aksııa bastamasymen ótkizilgen kishkentaı búldirshinder jáne jasóspirimder qatysqan sharalar jaıynda jazǵan bolatynbyz. Al endi búgingi ótip jatqan bul shara jastar, stýdentterdiń, stýdenttik qurylys shtabtary men oblystaǵy «Jasyl el» jastar otrıadynyń jáne  oblystyń ishki saıasat basqarmasynyń qoldaýymen uıymdastyryldy.

Sonymen, Ertis ózeni jaǵa­laýynda ótken bul jolǵy shara jalpy jergilikti jurtshylyq, tabıǵat qorǵaýshylar arasynda burynnan beri «Qaz qonaq» atty ataýǵa ıe bolǵan tabıǵat­tyń ózi qoldan jasaǵandaı ja­ǵalaýdaǵy «tabıǵı eskertkish» aýmaǵyn arnaıy senbilik jasap tazalaıdy. Al negizgi maq­saty – jastardyń týǵan jerge degen patrıottyq sezimderin oıatyp, qorshaǵan ortanyń taza­lyǵy men eko­lo­gııalyq tárbıe taqyrybyna arnaldy. Sóıtip, osyndaı aı­qyn baǵytty qolǵa alǵan paı­da­ly isti «Nur Otan» HDP «Jas Otan» jastar qanaty, «Qazaqstan stýdentter alıan­sy» respýblıkalyq stýdenttik qozǵalysy, taǵy basqa oblys ortalyǵyndaǵy jastar qoǵam­dyq birlestikteri qoldady.

Al orystar «Gýsınyı perelet», qazaqtar «Qaz qonaq», «Qus qonaq» atap ketken kún astyndaǵy tabıǵat eskertkishi degen ne? Buryndary ózen ja­ǵa­laýyna kóktem kelisimen-aq dala qazdary jaıylyp jú­rip­ti. Zertteýshilerdiń aı­typ júr­genindeı, bul oryndy sonaý 1928 jyly paleontolog Iý.Orlov degen orys saıahat­shy­sy ashqan kórinedi. Bul jerden birneshe myńdaǵan tas­ba­qa, kesirtke, mahaırod-my­syq, jıraf jáne úsh tuıaqty gıpparıon jylqysy sııaqty ertedegi sútqorektiler súıek­te­ri­niń qal­dyqtary tabylǵan. Burynǵy janýarlardyń súıek­teri jerlengen delinedi. Qazir bul jer elimizdegi erekshe qor­ǵalatyn tabıǵı aýmaqtar qa­ta­ryna alyndy.

Osy «Qaz qonaqtyń» álem­degi 20 paleontologııalyq eskertkishter tizimine enetini kó­mi­lgen tarıhı jádigerlerdiń kó­neliginde. Neogen kezeńinde meken etken janýarlardyń qal­dyqtary jerlengen jer, arshylǵan súıek qaldyqtaryn úsh ashaly gıpparıon (jylqy), kerik, mastodont pilderiniń arǵy tegi, qylysh tisti jolbarystar, múıiztumsyqtar, morj sekildi eskek aıaqty janýarlardyń da súıek­teri tabylǵan kórinedi. Sonaý jyldary Máskeýden ekspedısııa kelip, qazba jumystaryn júrgi­zip, 16 tonnadan astam súıekterdi sol jaqqa alyp ketipti. Al ǵa­lymdar 20 buǵy, 40 kerik, 130 múıiz­tumsyq, 200 gıpparıon jyl­qysy jáne basqa da janýarlar qaldyqtary tabylǵanyn aıta­dy. Qazirgi ýaqytta Máskeýdegi pa­leon­tologııalyq mýzeıde «Qaz qo­naqtan» qazyp alynǵan jádi­ger­ler turǵan kórinedi. Kóringen nárseni ózderine tańyp ala qoıa­tyn orystar bul kóne súıekterdi ol jaqqa beker alyp ketken joq. Sol ýaqyttarda temirjol bas­shy­lary kóne tarıhı jádigerlerdiń ózge el jaqqa vagon-vagon bolyp ketip bara jat­qanyna jany ashyp, ártúrli syltaý aıtyp, óz jerimizde qaldyrǵylary da kelgen kóri­nedi. О́ktem ýaqyt basqa edi.

Al ózimizde atalmysh jádiger­lerdiń tek kóshirmeleri ǵana qal­dy, jergilikti ólketaný mýzeıinde bar. Keıin qazaq ǵalymdary da zertteıdi. Endigi másele – aspan astyndaǵy «Qaz qonaq» mýzeıin jádigerlerimen qosa saqtap qa­lý­da bolyp tur. О́ıtkeni, bir jaǵy­nan Ertistiń tolqyny shaıyp, tarıhı jádigerler sýmen birge aǵyp ketip jatsa, ekinshi ja­ǵy­nan qala turǵyndary bul jerdi qoqys tógetin, ıt qydyr­ta­tyn orynǵa aınaldyryp al­ǵan­dary ókinishti. Ejelgi janýarlar súıegi jatqan bul jerdi qalaı da saqtap qalý kerek. Bul bizdiń tól tarıhy­myz­ben de baılanysty, ashyl­ma­ǵan úlken bir syr jatqandaı. Mine, sondyqtan da jyl saı­yn «Jasyl el» jastar otrıady men stýdenttik qurylys uıym­dary «Qaz qonaq» aýmaǵynda senbilik ótkizip, tazalyq jumystaryn júrgizetinderi de tegin emes.

Bıyl da solaı. Jastar, stý­dentter «Qaz qonaq» aýma­ǵyn tazalady. Senbilikke 200-deı stýdent jastar qatysty. Jastar ejelgi janýarlar es­kert­kishteriniń qalpyna keltirýin jáne sol janýarlardyń súıekterin izdep taýyp, odan ári zertteýdi de qolǵa alýda. Oblystyq stýdenttik qurylys shtaby men «Jasyl el» jastar otrıady senbilik kezderinde ta­bıǵat eskertkishterin qalpyna keltiretin baǵdarlamalardy da júzege asyrmaqshy. Bul kúni jastar «Qaz qonaqta» taza­lyq­ty qalpyna keltirýden basqa, eldik rýhty kóteretin, jas­tar­dyń oı-órisin, boılaryn shy­nyq­tyratyn ártúrli oıyndar da ótkizdi.

Farıda BYQAI,

Pavlodar oblysy.