Batys Qazaqstan oblysynyń barlyq tıisti qurylymdary 15 aqpannan bastap kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý úshin kúsheıtilgen jumys tártibine kóshti. О́ıtkeni bıylǵydaı qarly qys óńirde sońǵy otyz jylda bolmaǵan
Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń Tótenshe jaǵdaılar boıynsha jınalǵan komıssııa otyrysynda óńirdegi ahýal egjeı-tegjeıli sarapqa salyndy. Tótenshe jaǵdaı bolýy múmkin aýdan basshylary, arnaıy qurylymdar jetekshileri yqtımal qaýiptiń aldyn alý úshin jasalynyp jatqan sharalary týraly esep berdi. О́ńir basshysy Altaı Kólginov keıbir qaýipti aýmaqtarda qar shyǵarý jumysyn eki esege arttyryp, táýlik boıy jumys júrgizýge tapsyrdy.
Batys Qazaqstan oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń basshysy Jasulan Jumashevtyń oblys aýmaǵynda 88 eldi meken kóktemgi sý tasqynynan zardap shegýi múmkin ekenin aıtady. Ol jerde 36 myńnan astam halyq turady. Kóp jerde qardyń qalyńdyǵy ótken jyldarmen salystyrǵanda 1,5-3 esege artyq.
Negizgi qaýip Jaıyq, Qaraózen men Saryózen, Derkúl sııaqty transshekaralyq ózenderdiń ańǵaryndaǵy Qaztalov, Tasqala, Báıterek aýdandarynda qalyptasqan. Oral qalasynyń aınalasyndaǵy 75 saıajaı qaýymdastyqtarynda 14 myńdaı halyq turady. Munyń 5 myńy – balalar eken. Bul da jergilikti bıliktiń bas aýrýyna aınalǵan másele. Saıajaı turǵyndaryna qazirden bastap qaýip týraly eskertilip, evakýasııalyq pýnktter jasaqtalyp jatqanyn aıtqan TJ departamenti basshysy Jasulan Jumashev:
- Saıajaı – jyl boıyna turýǵa arnalmaǵan, tek jazǵy maýsymda paıdalanylýy tıis aýmaq. Soǵan qaramastan Oral qalasynyń mańyndaǵy saıajaı turǵyndary jyl saıyn myń adamǵa kóbeıip kele jatyr. Mysaly, 2016 jyly 12 myń, byltyr 13 myńdaı, bıyl 14 myńnan asty, - degen málimetti jarııa etti.
Degenmen jergilikti qurylymdar tabıǵattyń tosyn minezine barynsha daıyndalyp jatyr. Kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alý isine oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti 707 birlik tehnıkasy men 2043 adamnan turatyn jeke quramymen túgel jumylǵan.
Bıylǵy qardyń erekshe kóptigin myna sandardan-aq shamalaı berińiz: 2017-2018 jylǵy qys maýsymynda Oral qalasy kóshelerinen barlyǵy 120 myń tonnadaı qar shyǵarylǵan. Al bıyl qazirdiń ózinde shyǵarylǵan qardyń kólemi 700 myń tonnadan asyp ketipti! Tótenshelikter qala mańynda qardan birneshe taý turǵyzǵan: qar tógýge arnalǵan eki polıgon bıiktigi 4 metrge deıin jetetin qarmen tolyp, jańadan taǵy úsh polıgon ashýǵa týra kelipti. Qar shyǵarý isine tótenshelikter men qala ákimdiginen bólek, óńirdegi barlyq qurylys fırmalary arnaýly tehnıkasy men transportyn qosyp, jumylyp jatyr.
Qardyń qalyńdyǵynan sońǵy kúnderi Oral qalasynda úsh nysannyń shatyry opyrylyp tústi. Onyń biri – 13 páterlik úı múldem jaramsyz bolyp, turǵyndary basqa baspanaǵa kóshirildi. Jergilikti bılik qaladaǵy PIK jetekshileri men mekeme-kásiporyn basshylaryn ǵımarat shatyrlaryn tazartýǵa jaýapty ekenin eskertýde.
«Qazgıdromet» mekemesiniń óńirdegi fılıal dırektory Nurjan Shııap ta Oral qalasy, Báıterek, Tasqala jáne Jánibek aýdandarynda qardyń qalyńdyǵy jyldaǵy mólsherden birneshe esege kóp ekenin naqty sıfrlarmen salystyryp kórsetti. Buǵan qosa bıylǵy qardyń boıynda ylǵal da kóp eken. Medet qylatyn bir nárse – bıylǵy toń jyldaǵydan juqa. Iаǵnı erigen qar jerge jedel sińip, el-jurtty kóp ábigerge salmaýy da múmkin.
- Qaýip týady-aý degen aımaqtarda aldyn alý jumystaryn erterek jasap, daıyndyqty eki ese kúsheıtińizder. Kóktem kelip, toń túse bastaǵanda tehnıkanyń júrip-turýy da qıyndaıdy. Sondyqtan alys eldimekenderdi aldyn ala azyq-túlikpen qamtyp, medısınalyq kómek qajet bolýy múmkin turǵyndardy qaýipsiz jerge shyǵarýdy uıymdastyryńyzdar. Alystaǵy malshy qystaqtary da nazardan tys qalmasyn. Tótenshe jaǵdaı týǵan jaǵdaıda áskerdiń kómegin de paıdalanamyz. Jastar belsendileri, «Jas Otan» músheleri de tartylsyn, - dedi Altaı Kólginov óńirdegi aýdan basshylaryna qarata.
Kóktemgi sý – eldimekenderge qater tóndiretini ras. Degenmen, ol sýdy tıimdi paıdalaný, sý qoımalarynda saqtap qalý, sýarmaly alqaptar men jaıylymdyq aımaqtarǵa shyǵarý isi de umyt qalmaýy tıis. О́ıtkeni bul – mal sharýashylyǵyn damytýǵa áser etetin, aýyldaǵy aǵaıynnyń jyl boıy berekeli tirliginiń kepili. Sondyqtan jıynda bul másele de oryndy aıtyldy. Aýdan ákimderiniń esebinshe, búgingi tańda jergilikti jerde shóp qory jetkilikti, Bókeı ordasy, Jánibek, Qaztalov aýdandarynda kórshiles Reseı aýmaǵynan jem ákelý uıymdastyrylǵan.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Temirbolat TOQMÁMBETOV
Batys Qazaqstan