Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda «Bilim alýdyń qoljetimdiligin arttyrý maqsatymen oqýshylarǵa oryn jetispeıtini, mektepterdiń úsh aýysymda oqytý jáne apat jaǵdaıynda bolý problemalary meılinshe sezilip otyrǵan óńirler úshin Úkimetke 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetten qosymsha 50 mıllıard teńge qarastyrýdy tapsyramyn» dep atap kórsetilgen bolatyn.
Jergilikti jerlerde shyn máninde ult bolashaǵyn qalyptastyrýǵa tikeleı qyzmet etetin bilim oshaqtarynyń ishinde úsh aýysymdy mektepterdiń ahýaly alańdatarlyqtaı. Aqmola oblysynda 11 mektep úsh aýysymmen jumys isteıdi. Osy bilim oshaqtaryndaǵy áýel basta 4637 oqýshyǵa shaqtalǵan orynda bıylǵy oqý jylynda 14867 oqýshy qysylyp-qymtyrylyp bilim alýda. Tipti esepti orynnan úsh eseden artyq oqýshy bilim alyp jatqan jaılar da bar. Bala sany shamadan tys kóp bilim oshaqtaryndaǵy jaǵdaı dabyl qaǵarlyq deńgeıde.
Aldymen oblys ortalyǵynda qalyptasyp otyrǵan ahýal týraly sóz sabaqtaıtyn bolsaq, úsh aýysymmen jumys isteıtin mektepterdiń jyldar boıy qanshama qıyndyqty bastan keshirip otyrǵandyǵyn aıtýǵa tıistimiz. Ortalyqtaǵy №1 orta mektep ótken ǵasyrdyń sekseninshi jyldary paıdalanýǵa berilgen. Sol ýaqyttan beri jaqsy dástúrler qalyptasqan, sapaly bilim úrdisterimen qala turǵyndarynyń qurmetine bólengen bilim oshaǵy. Mektep áýelde 419 oqýshyǵa laıyqtalyp salynsa, qazir munda 1880 oqýshy bilim alýda. Bylaısha aıtqanda, tórt eseden joǵary.
– Bala sanynyń kúrt kóbeıýi aýyl turǵyndarynyń oblys ortalyǵyna kóship-qonýynan bolyp otyr, – deıdi Kókshetaý qalalyq bilim bóliminiń basshysy Beıbit Júsipov, – 2019 jyly respýblıkalyq bıýdjetten qarjy qarastyrylyp, úsh mekteptiń janynan qosymsha ǵımarat salý mejelenýde. Qaladaǵy №6 mektep-lıseıi men №13 mektep-gımnazııaǵa da dál osyndaı jaǵdaı jasalmaq.
Bilim bóliminiń basshysy aıtyp otyrǵan №6 mektebi 462 oqýshyǵa laıyqtalyp, 1973 jyly paıdalanýǵa berilse, qazir munda 1635 oqýshy oqıdy. Endi dál osy mektepterdegi jaǵdaıdy kóz aldyńyzǵa elestete berińiz.
Bizdiń oıymyzsha, bul da búgingi qalyptasyp otyrǵan máseleni túbegeıli sheshe almaıdy. Tyǵyryqtan shyǵý úshin oblys ortalyǵynda jańa mektepter salý kerek. Bul mektepterdiń deni jergilikti ult tilinde tálim-tárbıe beretin bilim oshaǵy bolǵany jón. Bilimniń qara shańyraǵy sanalatyn Málik Ǵabdýllın atyndaǵy №3 kóp tilde oqytatyn kásibı mektep-gımnazııasynda kóptegen oqýshy qalanyń qııandaǵy shaǵyn aýdandarynan kelip oqyp júr. Olardyń arasynda bastaýysh synyptyń oqýshylary da bar. Qystyń kózi qyraýda qatynaý da qıyn. Úsh aýysymdy mektepterge túsken salmaqty jeńildetken kezde osy máseleni eskergen durys.
– Otbasymyzda úsh kishkentaıymyz bar, – deıdi qala turǵyny Dınara Nurtasheva, – bári de bastaýysh synyptarda oqıdy. Tańerteń kishkentaıymyzdy qolynan jetektep aparsaq, ekinshisin saǵat 11-diń kezinde jetkizýge tıistimiz. Al úshinshi balamyz ekinshi aýysymda oqıdy. Kishkentaı balalar bolǵan soń joldan óte almaıdy. Árqaısysyn aparyp, alyp kelý kerek. О́zim jumys isteımin. Bar kúnim bala jetekteýmen ótedi. Kúnimen qaıta-qaıta jumystan surana bergen soń qadiriń de ketedi.
№6 mektep-lıseıiniń dırektory Aısholpan Sambaevanyń aıtýyna qaraǵanda, eń basty qıyndyq pán kabınetteriniń jetispeýshiliginde. Qalanyń bul aımaǵynda kópqabatty úılerdiń salynýyna baılanysty balalardyń da sany arta túsken. Qazirgi tártip boıynsha ata-analar balalaryn qaı mektepte bergisi keletinderin ózderi tańdaıdy. Mektep-lıseıdiń ár bilim jylyndaǵy tabysy tolymdy bolǵan soń balalaryn osynda berýge tilek bildirýshiler de kóp eken.
Oqýshy balalar sanynyń kúrt kóbeıýiniń bir sebebi, aýyl men qala mektepteriniń arasyndaǵy bilim sapasy aıyrmashylyǵynyń alshaqtyǵynda. Baýyr eti balalaryna zaman talabyna saı bilim bergisi keletin ata-analardyń bir shoǵyry jetkinshekterin qalalyq jerde oqytýǵa umtylýda. Tipti kisige kúni túsip et jaqyn týystarynyń úıine ornalastyryp oqytyp jatqandar da az emes. Bul úshin árıne, ata-analardy eshkim de kinálaı almasa kerek. Endigi zaman IT-tehnologııasyn meńgergenderdiki. Osy jaıdy kózimen kórip otyrǵan olar da urpaǵynyń jan-jaqty bilim alyp jetilýin qalaıdy.
Astananyń irgesindegi Selınograd aýdany kóship kelip qonystanyp jatqan halyqtyń kóptiginen birqatar áleýmettik-turmystyq máseleleri qordalanyp qalǵan jer. Sol máselelerdiń ishinde bilim oshaqtary da bar. Oqýshy balalar da kóp. Máselen, osy aýdandaǵy Semenovka №11 negizgi mektebi 70 oryndyq bolsa, ústimizdegi oqý jylynda 149 oqýshy bilim alýda. Al Qoıandy orta mektebi 900 oryndyq bolsa, onda 2783 oqýshy oqıdy. Shubar aýylynyń turǵyndary da dál osy qıyndyqty bastan keship otyr. Osy eldi mekendegi №37 negizgi mektep bar bolǵany 58 oryndyq. 1962 jyly irgesi qalanǵan bilim oshaǵynda qazir 159 oqýshy qysylyp-qymtyrylyp bilim alýda. Ony aıtasyz, Qosshydaǵy №2 orta mektep te eki ıyǵynan entigip demalyp tur. Bilim oshaǵy 1200 oqýshyǵa laıyqtalyp salynsa, bul jerde 3534 oqýshy oqıdy. Al Qajymuqan aýylyndaǵy 1960 jyly salynǵan kóne mektep bar bolǵany 67 oryndyq bolsa, qazir onda 446 oqýshy oqıdy.
Oqýshylar mólsherden tym kóp bolǵannan keıin sapaly bilim, sanaly tárbıeniń de aqsaıtyndyǵy belgili. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, pán kabınetteriniń jetispeýshiligi óz aldyna, ózge pánderdi talapqa saı ótkizýde qıyndyq týatyny aıtpasa da túsinikti. Ata-analardyń aıtýyna qaraǵanda, sport zaly da, ashana da tarlyq etedi.
Oblystyq bilim basqarmasynyń málimetine qaraǵanda, 2019-2021 jyldary respýblıkalyq bıýdjetten arnaıy qarjy bólinip, Qosshy aýylynda 1200 oryndyq jańa mektep salý mejelenip otyr eken. Sondaı-aq Shubar aýylyndaǵy 120 oryndyq mektep qurylysyna da keńeıtý maqsatynda ózgerister engiziletin bolady. Qajymuqan aýylynda 300 oryndyq jańa mektep salynsa, úsh aýysymdy mekteptiń zaryn kópten beri tartyp kele jatqan Shýchınsk qalasynda 800 oryndyq jańa mektep salynady. Úmit otyn tutatatyn osyndaı josparlar bar.
Mejelengen jospar 2021 jyly júzege asqanda birshama jaqsylyqtyń bolary anyq. Mańyzdy máseleni mándi etip, ýaqytyn tym sozbaı sheshý úshin egjeı-tegjeıli keshendi jumys qajet.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy